Vì sao UAE, Saudi Arabia và Qatar muốn Mỹ trì hoãn không kích Iran?

Pakistan nổi lên như một kênh trung gian quan trọng, chuyển thông điệp và đề xuất giữa hai phía, đồng thời giúp xây dựng khuôn khổ cho một thỏa thuận ban đầu hoặc lệnh ngừng bắn.

Một số đề xuất được cho là bao gồm:

• Ngừng bắn ngay lập tức để chấm dứt các hành động quân sự
• Một thỏa thuận khung hoặc bản ghi nhớ để mở đường cho đàm phán sâu hơn
• Khoảng thời gian vài tuần để thương lượng một thỏa thuận toàn diện hơn.

Các nỗ lực này tiếp nối chuỗi đàm phán hạt nhân Mỹ–Iran bắt đầu từ năm 2025, với các vòng thương lượng tại Muscat (Oman) và sau đó là Rome, thường diễn ra gián tiếp qua các nhà trung gian.

Tuy vậy, tiến triển được đánh giá là hạn chế vì nhiều bất đồng cốt lõi vẫn chưa được giải quyết.

Chương trình hạt nhân: điểm nghẽn lớn nhất

Trọng tâm của mọi cuộc thương lượng vẫn là chương trình hạt nhân của Iran.

Mỹ và các đối tác khu vực muốn Tehran chấp nhận những giới hạn nghiêm ngặt đối với việc làm giàu uranium cùng các cơ chế giám sát nhằm ngăn chặn khả năng phát triển vũ khí hạt nhân.

Ngược lại, Iran khẳng định chương trình của họ chỉ phục vụ mục đích dân sự và kiên quyết bảo vệ quyền làm giàu uranium. Bất đồng về mức độ làm giàu và cơ chế kiểm chứng đã nhiều lần khiến đàm phán rơi vào bế tắc.

Các quan chức Vùng Vịnh cảnh báo rằng nếu một thỏa thuận không kiểm soát được chương trình hạt nhân, tên lửa và máy bay không người lái của Iran, thì khủng hoảng chỉ bị trì hoãn chứ không được giải quyết.

Trừng phạt và tài sản Iran bị phong tỏa

Bên cạnh vấn đề an ninh, yếu tố kinh tế cũng đóng vai trò quyết định.

Tehran coi việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt của Mỹ và tiếp cận các tài sản tài chính bị phong tỏa ở nước ngoài là điều kiện then chốt cho bất kỳ thỏa thuận nào. Theo các quan chức Iran, những biện pháp này là cần thiết để phục hồi nền kinh tế trong nước và tạo cơ sở chính trị cho các nhượng bộ về hạt nhân.

Một số đề xuất trong đàm phán thậm chí bao gồm khả năng giải phóng một phần tài sản bị đóng băng như một biện pháp xây dựng lòng tin — dù đây vẫn là chủ đề gây tranh cãi.

Eo biển Hormuz: nút thắt của an ninh năng lượng

Một vấn đề khác khiến các nước Vùng Vịnh đặc biệt lo ngại là an ninh tại eo biển Hormuz.

Đây là tuyến đường biển hẹp nằm giữa Iran và Oman, nơi một phần lớn nguồn cung dầu mỏ toàn cầu đi qua mỗi ngày. Vì vậy, bất kỳ căng thẳng nào tại đây cũng có thể khiến giá năng lượng toàn cầu tăng mạnh.

Cố vấn ngoại giao của Tổng thống UAE, Anwar Gargash, cảnh báo rằng việc Iran kiểm soát hoặc “chính trị hóa” eo biển Hormuz sẽ tạo ra tiền lệ nguy hiểm và có thể gây hậu quả cho thương mại và năng lượng toàn cầu.

Theo ông, bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào cũng phải đảm bảo quyền tự do hàng hải tại khu vực này.

Cảnh báo về nguy cơ chiến tranh mới

Các quan chức Vùng Vịnh liên tục nhấn mạnh rằng leo thang quân sự sẽ khiến tình hình khu vực trở nên tồi tệ hơn.

Ông Gargash cho rằng khả năng Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận chỉ ở mức “50-50”, đồng thời cảnh báo rằng một vòng xung đột mới có thể làm Trung Đông bất ổn sâu sắc hơn.

Quan điểm của nhiều nước trong khu vực là cần một giải pháp chính trị lâu dài — không chỉ một lệnh ngừng bắn tạm thời. Nếu những tranh chấp nền tảng như chương trình hạt nhân, trừng phạt kinh tế và an ninh hàng hải không được giải quyết, bất kỳ thỏa thuận ngắn hạn nào cũng có thể sụp đổ nhanh chóng.

Con đường ngoại giao vẫn còn mong manh

Chiến lược của các nước Vùng Vịnh hiện nay khá rõ ràng: kéo dài thời gian cho ngoại giao, giảm nguy cơ leo thang quân sự và khuyến khích các thỏa hiệp giữa Washington và Tehran.

Tuy nhiên, triển vọng đạt được thỏa thuận lâu dài vẫn rất mong manh. Mỹ và các đối tác muốn các giới hạn có thể kiểm chứng đối với chương trình hạt nhân của Iran, trong khi Tehran yêu cầu dỡ bỏ trừng phạt, giải phóng tài sản bị phong tỏa và đảm bảo không bị tấn công thêm.

Cho đến khi những lợi ích đối nghịch này được dung hòa, nguy cơ xung đột tại một trong những khu vực chiến lược nhất thế giới vẫn còn rất cao.