Yên Nhật và hai đồng peso cùng lên giá, nhưng động lực hoàn toàn khác nhau

Ba đồng tiền cùng tăng giá so với USD trong những ngày đầu tháng 9/2026, nhưng không phải vì một nguyên nhân chung. Yên Nhật được thúc đẩy chủ yếu bởi kỳ vọng chính sách tiền tệ của Nhật Bản thay đổi; peso Mexico hấp dẫn nhờ lợi suất vẫn cao và dòng vốn đầu tư; còn peso Colombia đi lên trong bối cảnh tâm lý tích cực hơn với tài sản nội địa và nhóm gắn với dầu mỏ.

Điểm chung là USD suy yếu trước cả ba đồng tiền. Nhưng xét về dòng vốn, đây là ba câu chuyện khác nhau.

Đọc đúng tỷ giá: số giảm nghĩa là nội tệ mạnh lên

Các cặp USD/JPY, USD/MXN và USD/COP cho biết cần bao nhiêu yên hoặc peso để đổi 1 USD. Vì vậy, khi chỉ số này giảm, đồng tiền bản địa đang tăng giá.

• Yên Nhật: tăng hơn 2% so với USD ngày 3/9 và lên mức cao nhất trong một tháng, khi nhà giao dịch nâng cược vào khả năng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) tăng lãi suất.1719
• Peso Mexico: USD/MXN ở quanh 16,89 ngày 5/9, mức được mô tả là mạnh nhất của peso kể từ tháng 5/2024.7
• Peso Colombia: USD/COP được Bloomberg ghi nhận quanh 3.126,65 ngày 4/9. Một báo cáo thị trường khác đặt tỷ giá gần 3.160 peso/USD sau phiên trước đó, vẫn thấp hơn đáng kể so với đỉnh 52 tuần khoảng 4.002 peso/USD được nêu trong báo cáo.3340

Đây chỉ là các ảnh chụp thị trường tại những thời điểm cụ thể; giá trong ngày có thể khác nhau tùy sàn giao dịch và thời điểm cập nhật.

Nhật Bản: chi phí vay yên tăng, carry trade bị thu hẹp

Đà tăng của yên gắn chặt với kỳ vọng BOJ sẽ nâng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản, lên 1,25%, tại cuộc họp tháng 9. Tính đến ngày 4/9, thị trường định giá xác suất động thái này là 97%, theo Reuters.18

Đây là vấn đề lớn vì yên từ lâu thường được dùng làm đồng tiền tài trợ cho carry trade. Trong giao dịch này, nhà đầu tư vay yên với chi phí thấp rồi chuyển vốn sang tài sản có lợi suất cao hơn ở nơi khác. Nếu lãi suất và lợi suất trái phiếu ngắn hạn của Nhật tăng, lợi thế vay yên suy giảm.

Khi đóng các vị thế đó, nhà đầu tư phải mua yên để hoàn trả khoản vay bằng yên, qua đó làm cầu đối với đồng tiền này tăng lên. Reuters cho biết không có bằng chứng về can thiệp chính thức đứng sau cú tăng ban đầu của yên, củng cố nhận định rằng kỳ vọng lãi suất là động lực trọng tâm.17 Bloomberg cũng cho rằng việc tháo gỡ các vị thế carry trade tài trợ bằng yên đã góp phần đưa đồng tiền này lên đỉnh một tháng.19

Nói cách khác, yên mạnh lên không chỉ đơn thuần là một lá phiếu chống lại USD; đó còn là sự định giá lại chi phí và rủi ro của việc vay yên.

Mexico: lợi suất cao và dòng vốn nâng đỡ peso

Câu chuyện của Mexico gần như ngược lại. Ngân hàng Trung ương Mexico (Banco de México, hay Banxico) giữ lãi suất chính sách ở 6,50%, duy trì mức lợi suất cao cho các tài sản định giá bằng peso, dù trước đó đã nới lỏng chính sách.116

Mức lãi suất này có thể hỗ trợ peso thông qua nhu cầu carry trade: nhà đầu tư có thể sẵn sàng nắm giữ trái phiếu hoặc tiền gửi bằng peso hơn nếu mức sinh lời kỳ vọng đủ bù rủi ro tỷ giá. Dĩ nhiên, điều đó không xóa bỏ rủi ro—một đợt mất giá tiền tệ có thể nhanh chóng cuốn đi phần lãi nhận được—nhưng giúp lý giải vì sao tài sản Mexico vẫn thu hút.

Mexico cũng công bố vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) quý I/2026 đạt kỷ lục 23,591 tỷ USD, tăng 10,4% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, cần nhìn kỹ cấu phần: 22,222 tỷ USD là lợi nhuận tái đầu tư, trong khi vốn đầu tư mới là 1,705 tỷ USD.14 Số liệu này cho thấy hoạt động doanh nghiệp và liên kết đầu tư vẫn bền vững, trong đó có sản xuất, nhưng không nên diễn giải như lượng cầu ngoại tệ mới tương ứng từng USD.

Mặt trái của peso mạnh

Peso mạnh giúp hàng nhập khẩu và đầu vào sản xuất từ nước ngoài rẻ hơn khi quy đổi sang nội tệ. Ngược lại, doanh thu USD của doanh nghiệp xuất khẩu quy đổi sang peso sẽ thấp hơn, đồng thời hàng xuất khẩu Mexico có thể kém cạnh tranh hơn về giá ở thị trường quốc tế.

Colombia: khẩu vị rủi ro cải thiện và tâm lý gắn với dầu mỏ

Peso Colombia đi lên cùng sự cải thiện rộng hơn trong tâm lý đối với tài sản nội địa. Chỉ số cổ phiếu COLCAP tăng 1,81% lên 2.534 điểm ngày 3/9, trong khi báo cáo thị trường địa phương ghi nhận peso vững hơn và bối cảnh thuận lợi cho các tài sản liên quan dầu mỏ.40

Câu chuyện vĩ mô còn gồm lãi suất nội địa cao và sự hỗ trợ từ lĩnh vực năng lượng. Các báo cáo đề cập lãi suất chính sách của ngân hàng trung ương ở 12%, đồng thời nêu dòng thu xuất khẩu dầu mỏ và than đá là một yếu tố hỗ trợ peso.41 Dữ liệu thị trường quanh ngày 4/9 cũng cho thấy dầu thô trên 90 USD và USD/COP gần 3.134, nhưng đây là các mốc thị trường, không phải bằng chứng rằng dầu mỏ là nguyên nhân duy nhất khiến peso tăng.47

Đây là lưu ý quan trọng: peso Colombia có thể hưởng lợi khi nhà đầu tư tìm kiếm tài sản mới nổi lợi suất cao và khi triển vọng ngành xuất khẩu sáng hơn. Nhưng nó cũng nhạy cảm với giá dầu, khẩu vị rủi ro toàn cầu và các điều kiện tài khóa, chính trị trong nước. Các chuyên gia Scotiabank từng ước tính một phần mức tăng giá của peso có thể là sự tăng quá mức do kỳ vọng, vượt khỏi các yếu tố nền tảng truyền thống.36

Ba đợt tăng giá nói gì về dòng vốn toàn cầu?

Sợi dây chung là sự phân hóa chính sách tiền tệ, nhưng tác động lại khác nhau tùy vai trò của mỗi đồng tiền:

• Nhật Bản: kỳ vọng thắt chặt làm tăng chi phí vay yên, từ đó có thể buộc nhà đầu tư đóng các vị thế tài trợ bằng yên.
• Mexico: lãi suất 6,50% duy trì mức sinh lời cho tài sản peso, còn FDI đóng vai trò hỗ trợ mang tính cơ cấu.
• Colombia: lợi suất cao và tâm lý tốt hơn với tài sản gắn dầu mỏ có thể thu hút hoặc giữ chân vốn, nhưng nền tảng này nhạy cảm hơn với điều kiện rủi ro.

Vì vậy, vốn quốc tế phản ứng không chỉ với mức lợi nhuận kỳ vọng, mà cả chi phí tài trợ cho vị thế đầu tư. Khoảng cách lãi suất Nhật–Mỹ thu hẹp có thể hỗ trợ yên vì làm giao dịch vay yên kém hấp dẫn. Trong khi đó, lãi suất cao ở Mexico và Colombia có thể nâng đỡ đồng tiền khi nhà đầu tư tin rằng phần lợi suất thêm đủ bù cho rủi ro.

Điều gì có thể đảo chiều?

Không yếu tố hỗ trợ nào là vĩnh viễn. Đà tăng của yên có thể giảm nếu BOJ không đáp ứng kỳ vọng hoặc lợi suất Mỹ tăng mạnh. Peso Mexico vẫn đối mặt với rủi ro từ thay đổi kỳ vọng lãi suất và bất định chính sách thương mại. Với Colombia, giá hàng hóa, tâm lý rủi ro toàn cầu và niềm tin vào kinh tế vĩ mô trong nước là các biến số đặc biệt quan trọng.

Bài học từ diễn biến đầu tháng 9 là: các đồng tiền có thể cùng tăng giá so với USD, nhưng được dẫn dắt bởi những tổ hợp rất khác nhau giữa kỳ vọng ngân hàng trung ương, vị thế carry trade, dòng vốn đầu tư và tâm lý gắn với hàng hóa.