Các trung tâm dữ liệu AI sẽ phải trả giá cho điện, nước và tác động cộng đồng

Làn sóng xây dựng hạ tầng cho trí tuệ nhân tạo (AI) trên toàn cầu đang chuyển từ tư duy “xây thật nhanh” sang “chỉ xây khi đã tính đủ chi phí công”. Thái Lan siết khâu thẩm định đầu tư, Australia chuẩn bị nghĩa vụ cấp quốc gia cho các cơ sở quy mô lớn, New York tạm dừng một số giấy phép, còn Texas dựng thêm một “cửa kiểm toán” trước khi dự án được kết nối vào lưới điện.

Các biện pháp này khác nhau về hình thức pháp lý và mức độ hoàn thiện: một số đã có hiệu lực, số khác mới là đề xuất hoặc đang được soạn thảo. Nhưng tất cả cùng xoay quanh một câu hỏi: ai sẽ trả tiền khi trung tâm dữ liệu tiêu thụ nguồn điện, nước, công suất truyền tải và hạ tầng công cộng khan hiếm?

Mô hình chính sách mới đang hình thành

Trung tâm dữ liệu không còn được xem đơn thuần là dự án bất động sản hoặc công nghệ của doanh nghiệp tư nhân. Cơ quan quản lý ngày càng muốn biết một cơ sở mới có thể:

• bảo đảm nguồn điện ổn định hay không;
• tránh cạnh tranh nguồn nước với người dân và các ngành khác hay không;
• hạn chế tác động môi trường đến đâu;
• đóng góp gì cho cộng đồng nơi đặt dự án; và
• tạo ra giá trị vượt xa con số vốn đầu tư ban đầu.

Điều này làm thay đổi bài toán kinh doanh. Nhà phát triển có thể phải chịu chi phí ban đầu cao hơn, công bố nhiều thông tin hơn và chờ phê duyệt lâu hơn. Đổi lại, chính phủ các nước đang cố tạo ra luật chơi rõ ràng để vẫn thu hút đầu tư, thay vì cho phép mọi dự án tiếp cận nguồn lực công theo cùng một điều kiện.

Thái Lan: giám sát tập trung, thẩm định dự án chặt hơn

Nội các Thái Lan đã thông qua dự thảo khuôn khổ thành lập một ủy ban chính sách trung tâm dữ liệu cấp quốc gia. Cơ quan này dự kiến giám sát tác động của ngành đối với điện, nước, an ninh dữ liệu, môi trường và cộng đồng. 33

Ủy ban Đầu tư Thái Lan (BOI) cũng đang hướng tới cơ chế thẩm định dựa trên bốn nhóm tiêu chí:

• lợi ích đối với nền kinh tế Thái Lan;
• nguồn cung điện và an ninh năng lượng;
• khả năng cung cấp, quản lý nguồn nước; và
• tác động môi trường.

Tiêu chí kinh tế được đặt ra rộng hơn số vốn mà dự án mang vào nước này. Nhà chức trách nhấn mạnh những đóng góp như tạo việc làm kỹ năng cao, đào tạo kỹ sư và kỹ thuật viên Thái Lan, củng cố chuỗi cung ứng trong nước, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ đám mây và công cụ AI cho doanh nghiệp, startup và trường đại học nội địa. 37

Bangkok cũng đang cân nhắc các biện pháp tài chính và quản lý bổ sung. Những đề xuất được đưa tin gồm yêu cầu lập kế hoạch quản lý nước ở cấp dự án, phân vùng theo năng lực hạ tầng và nguồn nước, áp dụng mức phí điện cao hơn hoặc riêng cho trung tâm dữ liệu, cũng như yêu cầu đặt bảo đảm trước gắn với phần công suất điện được phân bổ. 34 35 39

Một đề xuất được nêu là khoản đặt cọc bảo đảm 4,5 triệu baht cho mỗi MW. Mục tiêu là ngăn việc giữ chỗ công suất điện mang tính đầu cơ và bảo vệ khoản đầu tư cho lưới điện. Tuy nhiên, đây nên được hiểu là yêu cầu đang được đề xuất hoặc hoàn thiện, chưa phải quy định cuối cùng áp dụng đồng nhất cho mọi dự án. 40 44

Dù chi tiết cuối cùng còn có thể thay đổi, định hướng của Thái Lan đã khá rõ: các trung tâm dữ liệu phải chứng minh nhu cầu tài nguyên của mình có thể kiểm soát được và lợi ích kinh tế đủ lớn để bù đắp áp lực lên hạ tầng quốc gia.

Australia: cơ sở lớn phải “mang theo” nguồn điện mới

Khuôn khổ cấp quốc gia mà Australia đề xuất thể hiện rõ cách tiếp cận “tự chi trả”. Các trung tâm dữ liệu quy mô lớn sẽ phải bảo đảm nguồn phát điện mới, đưa lên lưới ít nhất lượng điện tương đương mức tiêu thụ và thanh toán đầy đủ phần chi phí kết nối lưới của mình. 49 51

Đề xuất cũng yêu cầu giảm sử dụng nước, tài trợ cho hạ tầng nước bổ sung nếu cần và giảm nhu cầu điện khi hệ thống chịu áp lực. 50 52

Dự luật được nhắm tới thời điểm trình Quốc hội vào đầu năm 2027, vì vậy các yêu cầu này hiện chưa thể xem như luật đang vận hành. 51 58 Nếu được ban hành như mô tả, các trung tâm dữ liệu mới sẽ trở thành một bên tham gia vào hệ thống năng lượng, thay vì chỉ là những phụ tải lớn dựa vào công suất có sẵn của mạng lưới.

Với nhà phát triển, có địa điểm phù hợp sẽ không còn là điều kiện đủ. Một dự án khả thi cũng cần kế hoạch đáng tin cậy về nguồn phát mới, nguồn cung điện ổn định, chi phí mạng lưới và hạ tầng nước.

New York: tạm dừng một năm để viết lại tiêu chuẩn

New York lựa chọn biện pháp tạm dừng cấp phép. Ngày 14/7, Thống đốc Kathy Hochul ký sắc lệnh hành pháp tạm dừng trong tối đa một năm một số giấy phép môi trường cấp theo quyền quyết định của bang đối với trung tâm dữ liệu hyperscale mới hoặc mở rộng, có mức tiêu thụ hoặc khả năng tiêu thụ ít nhất 50 MW. 17 19

Khoảng dừng này cho phép các cơ quan bang xây dựng khuôn khổ rộng hơn để đánh giá tác động môi trường, ảnh hưởng đến lưới điện, sử dụng nước, chi phí hạ tầng và mối quan tâm của cộng đồng sở tại. Bang cho biết mục tiêu là bảo vệ người trả tiền điện khỏi phải gánh chi phí mở rộng đường dây truyền tải và hạ tầng liên quan đến các cơ sở mới. 17 23

Đây không phải lệnh cấm mọi hoạt động xây dựng trung tâm dữ liệu. Biện pháp này chỉ áp dụng cho một số phê duyệt môi trường cấp bang; những hồ sơ đã được cơ quan môi trường xác nhận là hoàn chỉnh trước ngày 14/7 có thể được xử lý khác. 29 32

Cách tiếp cận của New York vì thế ưu tiên làm rõ tiêu chuẩn và cách phân bổ chi phí trước khi các dự án lớn nhất tiếp tục đi qua những bước cấp phép còn lại.

Texas: kiểm toán hàng chờ đấu nối trước khi duyệt thêm dự án

Texas chọn quy trình đấu nối điện làm điểm kiểm soát. Ngày 3/8, Thống đốc Greg Abbott yêu cầu Ủy ban Công ích Texas (PUCT) và Hội đồng Độ tin cậy Điện Texas (ERCOT) tiến hành kiểm toán toàn diện các dự án trung tâm dữ liệu đang đi qua quy trình kết nối lưới, trước khi cho phép dự án mới tiến thêm. 2 7

Cuộc kiểm toán sẽ thu thập thông tin ở cấp dự án về:

• nhu cầu điện dự kiến và phương án phát điện;
• lượng nước sử dụng và hoạt động làm mát;
• các khoản ưu đãi, hỗ trợ tài chính công;
• chủ sở hữu; và
• tác động đến cộng đồng địa phương.

Những dự án không đáp ứng các yêu cầu liên quan có thể bị từ chối quyền kết nối vào lưới điện. 11 14

Biện pháp này cũng ảnh hưởng đến tiến độ quy hoạch truyền tải của ERCOT. Các bản tin cho biết việc rà soát có thể kéo dài vài tháng và bao phủ tới 300 dự án, phần lớn là trung tâm dữ liệu. 9 12

Texas không áp dụng quy tắc “phát ròng” như đề xuất của Australia, cũng không tạm dừng cấp phép môi trường trên toàn bang như New York. Thay vào đó, bang đặt ra câu hỏi xác minh căn bản trước khi đấu nối: dự án có kế hoạch đáng tin cậy về điện, nước, tài chính và tác động cộng đồng hay không?

Ấn Độ: phản đối tại địa phương hiện hữu, nhưng chưa đủ bằng chứng cho kết luận rộng hơn

Các tài liệu được cung cấp không bao gồm nguồn đáng tin cậy để xác nhận đầy đủ những vụ kiện và cuộc biểu tình được cho là liên quan đến dự án Google–Adani tại Visakhapatnam, hay sự phản đối ở Thane. Những tài liệu này cũng chưa chứng minh con số thiếu hụt 70 triệu lít nước mỗi ngày hoặc cho thấy các tranh chấp đã gây ra một sự giảm tốc có thể đo lường trên toàn Ấn Độ về đầu tư nước ngoài.

Kết luận có thể bảo vệ được ở mức hẹp hơn: khi cộng đồng địa phương phản đối một dự án trung tâm dữ liệu vì nước, hạ tầng hoặc cách phân bổ lợi ích kinh tế, nhà phát triển có thể đối mặt với rủi ro triển khai riêng của dự án cao hơn, thêm yêu cầu tuân thủ và thời gian thực hiện kéo dài. Muốn khẳng định các tranh chấp này đã gây ra sự chững lại của đầu tư nước ngoài tại Ấn Độ cần có bằng chứng cụ thể và mạnh hơn từ chính Ấn Độ.

Kinh tế trung tâm dữ liệu sẽ thay đổi ra sao?

Các động thái ở những khu vực trên nhiều khả năng tạo ra bốn hệ quả chính:

1. Nhiều chi phí hơn sẽ chuyển sang nhà phát triển. Nguồn phát điện mới, đấu nối lưới, hạ tầng nước, biện pháp giảm thiểu tác động và nghĩa vụ công bố thông tin ngày càng trở thành một phần của bài toán tài chính dự án, thay vì bị đẩy sang hộ gia đình, người trả tiền điện hiện hữu hoặc chính quyền địa phương.
2. Cấp phép sẽ đòi hỏi nhiều dữ liệu hơn. Nghiên cứu tài nguyên, kiểm toán đấu nối và đánh giá tác động cộng đồng có thể kéo dài thời gian trước khi công trường được khởi động.
3. Lựa chọn địa điểm trở nên quan trọng hơn. Những dự án phụ thuộc vào điện lưới giá rẻ, nguồn nước khan hiếm, ưu đãi thiếu minh bạch hoặc quy trình phê duyệt quá nhanh sẽ chịu rủi ro pháp lý cao hơn.
4. Lợi ích địa phương đáng tin cậy trở thành yếu tố thương mại. Kế hoạch sử dụng điện sạch, công nghệ làm mát ít nước, cơ cấu sở hữu minh bạch và đóng góp kinh tế có thể đo lường sẽ giúp dự án cạnh tranh tốt hơn để được phê duyệt, ngay cả khi ngưỡng quản lý chung đang tăng lên.

Kết luận

Những chính sách này không cho thấy các chính phủ đang từ bỏ hạ tầng AI. Chúng cho thấy điều kiện để mở rộng đang thay đổi.

Thái Lan hướng tới cơ chế giám sát tập trung và hỗ trợ đầu tư có chọn lọc. Australia chuẩn bị khuôn khổ quốc gia buộc các cơ sở lớn góp phần cung cấp lượng điện tương ứng với mức tiêu thụ. New York tạm dừng một số giấy phép cho dự án lớn để xây dựng tiêu chuẩn mới, còn Texas kiểm toán dự án trước khi cấp kết nối mới với ERCOT.

Nguyên tắc chung là nội hóa chi phí công: nhà phát triển trung tâm dữ liệu ngày càng phải chứng minh nhu cầu điện và nước của mình bền vững, chi trả cho hạ tầng mà dự án sử dụng, đồng thời giải thích cộng đồng sở tại sẽ nhận được gì để đổi lại.