Căng thẳng lao động đang nổi lên trong ngành bán dẫn

Trong nhiều thập kỷ, ngành bán dẫn nổi tiếng vì độ phức tạp kỹ thuật chứ không phải tranh chấp lao động. Nhưng gần đây, điều đó đang thay đổi. Các diễn biến tại TSMC ở Đài Loan và Samsung Electronics tại Hàn Quốc cho thấy căng thẳng về tiền lương và thưởng đang nổi lên đúng lúc thế giới ngày càng phụ thuộc vào chip tiên tiến cho trí tuệ nhân tạo (AI).

Những sự kiện này đặt ra một câu hỏi mới cho ngành công nghệ: nguồn nhân lực phía sau các nhà máy chip có thể trở thành điểm nghẽn mới của kỷ nguyên AI hay không.

Nhân viên TSMC phản ứng trước tin đồn cắt thưởng

Tại Taiwan Semiconductor Manufacturing Company (TSMC) — nhà sản xuất chip theo hợp đồng lớn nhất thế giới — cộng đồng nhân viên đang bàn tán dữ dội về khả năng tiền thưởng hiệu suất có thể bị cắt khoảng 15%.

Tin đồn này lan nhanh trong các cộng đồng nhân viên và mạng xã hội nội bộ, đặc biệt gây bất bình vì nó xuất hiện ngay sau khi công ty báo cáo lợi nhuận ròng quý I tăng 58% so với cùng kỳ năm trước.

TSMC từ lâu được xem là công ty gần như không có công đoàn và ít hoạt động lao động tập thể. Vì vậy phản ứng lần này gây chú ý: một số nhân viên thậm chí đề cập khả năng tổ chức “đình công kiểu Samsung” để gây sức ép nếu việc cắt thưởng xảy ra.

Hiện tại, sự bất mãn chủ yếu vẫn mang tính tự phát, chưa có kế hoạch đình công chính thức. Tuy vậy, việc làn sóng phản ứng lan rộng cho thấy tâm lý người lao động đang thay đổi tại một trong những công ty quan trọng nhất của ngành bán dẫn.

Samsung và cuộc đình công suýt xảy ra của 48.000 lao động

Căng thẳng tại TSMC xuất hiện chỉ ít lâu sau một cuộc tranh chấp lao động lớn tại Samsung Electronics.

Các công đoàn đại diện cho hàng chục nghìn nhân viên của Samsung đã chuẩn bị cho cuộc đình công kéo dài 18 ngày với khoảng 48.000 thành viên tham gia — một trong những hành động lao động lớn nhất trong lịch sử ngành bán dẫn.

Tranh chấp tập trung vào vấn đề chia sẻ lợi nhuận khi nhu cầu chip tăng mạnh nhờ AI. Công đoàn yêu cầu:

• Bãi bỏ trần tiền thưởng hiệu suất
• Gắn tiền thưởng trực tiếp với lợi nhuận hoạt động
• Tăng tỷ lệ lợi nhuận phân bổ cho nhân viên

Các cuộc đàm phán kéo dài đến sát giờ đình công. Cuối cùng, hai bên đạt thỏa thuận lương tạm thời vào phút chót, giúp tránh được cuộc đình công.

Thỏa thuận này bao gồm việc điều chỉnh cơ chế thưởng và thiết lập quỹ thưởng gắn với lợi nhuận cho nhân viên bộ phận bán dẫn. Một số nhân viên thậm chí có thể nhận các khoản thưởng rất lớn — trong một số trường hợp lên tới hàng trăm nghìn USD — cùng các gói thưởng bằng cổ phiếu.

Khác biệt giữa tình hình tại TSMC và Samsung

Dù cả hai câu chuyện đều xoay quanh tiền lương trong bối cảnh lợi nhuận ngành tăng mạnh, chúng vẫn có những khác biệt đáng chú ý.

Cấu trúc công đoàn
Samsung có hệ thống công đoàn mạnh, cho phép nhân viên tổ chức đình công quy mô lớn. TSMC ngược lại gần như không có truyền thống công đoàn, nên bất kỳ dấu hiệu phản kháng tập thể nào cũng được xem là bất thường.

Mức độ leo thang
Tại Samsung, đình công đã được lên lịch cụ thể với hàng chục nghìn người tham gia. Ở TSMC, sự việc hiện mới dừng ở mức thảo luận và bất mãn trong nội bộ.

Đòn bẩy thương lượng
Các công đoàn của Samsung đại diện cho một phần lớn lực lượng lao động nên có sức ép đàm phán rõ ràng. Nhân viên TSMC có ít cấu trúc tổ chức hơn, nhưng vẫn có vị thế chiến lược vì công ty đóng vai trò trung tâm trong chuỗi cung ứng chip toàn cầu.

Vì sao tranh chấp lao động trở nên nhạy cảm trong kỷ nguyên AI

Thời điểm xảy ra các căng thẳng này đặc biệt đáng chú ý: ngành bán dẫn đang chịu áp lực tăng sản lượng để đáp ứng nhu cầu phần cứng AI bùng nổ.

TSMC là trung tâm của hệ sinh thái đó. Công ty sản xuất chip tiên tiến cho nhiều tập đoàn công nghệ lớn và đang đầu tư khoảng 52–56 tỷ USD mỗi năm để mở rộng năng lực sản xuất và xây dựng các nhà máy mới.

Ngay cả với mức đầu tư khổng lồ này, nhu cầu chip AI vẫn đang vượt quá nguồn cung. TSMC đã cảnh báo các khách hàng lớn rằng công suất ở các tiến trình sản xuất tiên tiến đang trở nên khan hiếm.

Điều này khiến bất kỳ gián đoạn nào cũng trở nên đáng chú ý.

Các nhà máy chip hoạt động 24/7 và quy trình sản xuất một con chip có thể kéo dài nhiều tuần từ khi bắt đầu tới khi hoàn thiện. Vì vậy, chỉ cần gián đoạn ngắn cũng có thể làm trễ đơn hàng và lan sang nhiều ngành khác.

Rủi ro chuỗi cung ứng nếu tranh chấp leo thang

Nếu một hãng chip lớn xảy ra đình công, tác động không chỉ dừng ở công ty đó mà có thể lan ra toàn bộ chuỗi cung ứng công nghệ.

Các hậu quả có thể bao gồm:

• Trì hoãn giao hàng các bộ tăng tốc AI dùng trong trung tâm dữ liệu
• Sản xuất smartphone, PC và thiết bị điện tử tiêu dùng chậm lại
• Giá chip tăng do nguồn cung giảm
• Kế hoạch mở rộng hạ tầng đám mây bị chậm tiến độ

Cuộc đình công suýt xảy ra tại Samsung đã cho thấy tranh chấp lao động có thể đe dọa sản lượng của một trong những nhà sản xuất chip lớn nhất thế giới trong lúc nhu cầu AI đang bùng nổ.

Nếu tình hình tương tự xảy ra tại TSMC, mức độ ảnh hưởng thậm chí còn lớn hơn vì công ty đang thống trị sản xuất các chip logic tiên tiến nhất dùng trong hệ thống AI hiện đại.

Một điểm áp lực mới của ngành bán dẫn

Trước đây, rủi ro lớn nhất của chuỗi cung ứng chip thường là thiên tai, căng thẳng địa chính trị hoặc thách thức kỹ thuật trong sản xuất. Quan hệ lao động hiếm khi nằm trong danh sách đó.

Nhưng những diễn biến gần đây cho thấy điều này có thể đang thay đổi.

Samsung đã cho thấy công đoàn trong ngành bán dẫn sẵn sàng gây sức ép khi lợi nhuận tăng mạnh. Trong khi đó, phản ứng của nhân viên TSMC cho thấy kỳ vọng của người lao động cũng đang tăng lên — ngay cả ở những công ty vốn ít truyền thống hoạt động công đoàn.

Khi nhu cầu AI tiếp tục tăng tốc và các nhà sản xuất chip ghi nhận lợi nhuận kỷ lục, câu hỏi về việc chia sẻ thành quả tăng trưởng với nhân viên có thể trở thành nguồn căng thẳng thường xuyên — với tác động thực sự tới chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu.