Các nỗ lực trung gian của Qatar đang đưa vấn đề hạt nhân vào trọng tâm hơn trong trao đổi Mỹ–Iran. Tuy nhiên, những thông tin hiện có mới cho thấy các bên đang xem xét đề xuất, chưa phải đã thống nhất một thỏa thuận. Iran được cho là vừa cân nhắc phương án do Qatar đưa ra, vừa chuyển đề xuất hạt nhân riêng tới Washington.
18
32
Qatar tìm cách mở đường cho đàm phán hạt nhân
Ngày 6/11, hai quan chức chính phủ Trung Đông nói với Associated Press (AP) rằng Iran đang xem xét các đề xuất của Qatar nhằm giải quyết bất đồng với Mỹ về chương trình hạt nhân của Tehran. Các quan chức khu vực cũng đề cập một thỏa thuận “cầu nối” có thể tạo lộ trình cho những cuộc đàm phán hạt nhân về sau. Thông tin này không cho thấy Washington hay Tehran đã chấp nhận đề xuất.
32
33
Trong một diễn biến riêng, một quan chức cấp cao Iran nói với Reuters rằng Tehran đã gửi Mỹ đề xuất về vấn đề hạt nhân thông qua Qatar. Theo quan chức này, Washington đang xem xét văn bản, nhưng Iran chỉ bàn về nó sau khi Mỹ đáp ứng bảy yêu cầu của Tehran. Nội dung cụ thể của đề xuất hạt nhân chưa được công bố.
18
Kế hoạch hai ngày và bất đồng về thứ tự
Cơ sở đàm phán trước đó của Iran là kế hoạch bảy bước, mà Tehran nói có thể rút gọn để triển khai trong hai ngày. Những điều khoản được tường thuật gồm việc Mỹ chấm dứt phong tỏa các cảng Iran, Iran mở lại eo biển Hormuz, rồi chuyển sang thảo luận các vấn đề khác. Giới chức Iran nói eo biển sẽ không mở lại nếu các điều kiện của nước này chưa được đáp ứng.
1
3
Một đề xuất “cầu nối” riêng do Qatar thúc đẩy được mô tả là gồm các bước xây dựng lòng tin có đi có lại trong hai ngày. Ngày đầu, Mỹ dỡ phong tỏa và giải phóng một phần tài sản Iran bị đóng băng; đổi lại, Iran gửi lời mời chính thức để Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cử thanh sát viên tới các cơ sở hạt nhân từng bị tấn công. Sang ngày thứ hai, eo biển Hormuz sẽ được mở lại, tạo điều kiện tiến tới đàm phán hạt nhân. Đây là đề xuất được tường thuật, chưa phải thỏa thuận đã được hai bên xác nhận chấp thuận.
50
51
Các thông tin trên mô tả những kế hoạch có liên quan nhưng không nhất thiết hoàn toàn trùng khớp. Điểm bất đồng then chốt là trình tự: Iran gắn việc mở lại eo biển với các yêu cầu của mình, trong khi phương án cầu nối được đề cập lại đưa bước liên quan đến giám sát hạt nhân vào ngay giai đoạn trao đổi ban đầu.
1
3
50
Vì sao vẫn chưa thể gọi là đột phá?
Các điều kiện của Iran tiếp tục là rào cản lớn. Những tường thuật về kế hoạch bảy điểm nhắc đến yêu cầu dỡ bỏ trừng phạt dầu mỏ, chấm dứt phong tỏa hải quân của Mỹ và giải phóng tài sản bị đóng băng. Một bản tin khác nêu thêm yêu cầu bồi thường thiệt hại do các cuộc không kích gây ra và chấm dứt hoạt động quân sự, trong đó có các cuộc tấn công của Israel tại Lebanon. Những nguồn hiện có không cung cấp một danh sách đầy đủ, được xác nhận thống nhất về cả bảy điều kiện.
3
4
8
Tiếp xúc ngoại giao vẫn diễn ra, nhưng các vòng trao đổi trước đó qua Qatar kết thúc với những đề xuất được điều chỉnh mà không tạo đột phá. Reuters đưa tin Mỹ và Iran vẫn còn cách xa một thỏa thuận; Tổng thống Donald Trump cũng chưa loại trừ khả năng nối lại hoạt động quân sự của Mỹ. Sau đó, AP đưa tin Mỹ tiến hành các cuộc không kích có mục tiêu mới trong lúc Iran cân nhắc đề xuất của Qatar.
2
3
17
Những gì đã rõ — và những gì chưa được xác nhận
Có thể kết luận ở mức thận trọng rằng Qatar đang luân chuyển các phương án đưa vấn đề hạt nhân và những bước xây dựng lòng tin vào tiến trình trung gian; Iran cũng đã gửi một đề xuất hạt nhân riêng. Nhưng điều kiện Tehran nêu — yêu cầu Washington đáp ứng các đòi hỏi của Iran trước khi bắt đầu thảo luận hạt nhân — có nghĩa việc gửi đề xuất không đồng nghĩa với đồng ý đàm phán vô điều kiện.
18
32
Các bản tin được dẫn chưa xác nhận chi tiết đề xuất hạt nhân của Iran, một thỏa thuận hai ngày được hai bên chấp thuận, hay thỏa thuận cuối cùng về quyền tiếp cận của thanh sát viên. Khi điều khoản và trình tự chưa được các bên xác nhận, nỗ lực trung gian vẫn đang ở giai đoạn thăm dò; khoảng cách giữa các đề xuất và một thỏa thuận thực chất còn đáng kể.
18
32
33