Takaful vùng Vịnh trước rủi ro chiến sự kéo dài: Danh mục đầu tư, tăng trưởng và làn sóng hợp nhất

Takaful — mô hình bảo hiểm tuân thủ Shariah, nơi người tham gia cùng đóng góp vào quỹ chia sẻ rủi ro — không đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp vùng Vịnh miễn nhiễm trước hệ quả kinh tế của chiến sự Trung Đông. Rủi ro lớn nhất trong kịch bản xung đột kéo dài có lẽ không phải là làn sóng yêu cầu bồi thường từ các hợp đồng thông thường, mà là cú sốc kéo dài lên lợi tức đầu tư, giá tài sản, lạm phát và hoạt động kinh tế khu vực. Đây là vấn đề đặc biệt đáng ngại với các công ty bảo hiểm quy mô nhỏ vốn đã chịu sức ép cạnh tranh, quản trị và công nghệ. 2038

Vì sao bồi thường trực tiếp có thể được kiềm chế

Trong mô hình takaful, rủi ro được chia sẻ giữa những người tham gia thay vì do doanh nghiệp bảo hiểm gánh chịu theo cách của bảo hiểm truyền thống. 19 Các hợp đồng phổ thông thường không cung cấp bảo vệ mở rộng, vô điều kiện đối với chiến tranh hoặc bạo lực chính trị. Những rủi ro chuyên biệt như chiến tranh hàng hải, hàng không hay bạo lực chính trị chủ yếu thuộc về thị trường bảo hiểm và tái bảo hiểm chuyên biệt.

Vì vậy, Moody’s cho rằng tác động tín nhiệm trong ngắn hạn đối với doanh nghiệp bảo hiểm tại Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) có thể hạn chế, với điều kiện gián đoạn chỉ diễn ra tương đối ngắn và hoạt động vận tải sớm phục hồi trên quy mô lớn. Các doanh nghiệp lớn, danh mục đa dạng hơn có khả năng hấp thụ biến động tốt hơn các đối thủ nhỏ. 3638

Tuy nhiên, đây chỉ là kịch bản cơ sở, không phải sự bảo đảm. Các hãng bảo hiểm chuyên biệt và tái bảo hiểm có mức tập trung cao vào chiến tranh hàng hải, hàng không hoặc bạo lực chính trị có nguy cơ hứng chịu các tổn thất lớn dù ít xảy ra, nếu xung đột kéo dài hoặc lan rộng. 3745

Chiến sự kéo dài: áp lực chuyển sang đầu tư, lạm phát và nhu cầu bảo hiểm

Nếu xung đột không sớm kết thúc, tâm điểm rủi ro sẽ dịch từ hoạt động khai thác bảo hiểm sang bảng cân đối kế toán và nền kinh tế thực. Lợi tức đầu tư đã trở thành động lực quan trọng hơn đối với thu nhập takaful trong năm 2025 và nửa đầu năm 2026. Điều đó khiến các doanh nghiệp nhạy cảm hơn trước lợi suất đầu tư suy yếu và giá trị tài sản giảm. 20

Gián đoạn kéo dài cũng có thể tác động gián tiếp đến hoạt động bảo hiểm qua ba kênh chính:

• Tăng trưởng phí chậm lại: thương mại, du lịch, xây dựng và tiêu dùng suy yếu sẽ làm giảm nhu cầu mua bảo hiểm mới.
• Chi phí bồi thường tăng: đứt gãy chuỗi cung ứng và lạm phát diện rộng có thể làm chi phí sửa chữa, y tế cùng các khoản bồi thường khác tăng lên.
• Áp lực vốn lớn hơn: thua lỗ thị trường và lợi nhuận biến động khó được các doanh nghiệp nhỏ, danh mục hẹp hấp thụ hơn.

Moody’s xác định hoạt động kinh tế suy yếu, giá tài sản đi xuống, lạm phát bồi thường cao hơn và tăng trưởng phí chậm hơn là những rủi ro trọng yếu nếu chiến sự kéo dài. 20

Eo biển Hormuz khiến bảo hiểm chiến tranh hàng hải đắt đỏ và chọn lọc hơn

Gián đoạn tại eo biển Hormuz đã làm lộ rõ một tầng rủi ro khác: khả năng tiếp cận và giá của bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho tàu biển. Trong giai đoạn đầu của xung đột, một số hãng bảo hiểm hàng hải đã hủy phần mở rộng bảo hiểm chiến tranh cho tàu hoạt động tại vùng biển Iran, Vịnh Ba Tư và vùng biển lân cận. Reuters cho biết động thái này diễn ra sau khi tàu chở dầu bị hư hại, có một thuyền viên thiệt mạng và nhiều tàu bị mắc kẹt quanh eo biển. 1

Thị trường không biến mất hoàn toàn. Hiệp hội Thị trường Lloyd’s sau đó cho biết bảo hiểm chiến tranh vẫn có sẵn thông qua thị trường Lloyd’s và các công ty bảo hiểm London, dù một số hợp đồng P&I có phí cố định dành cho bên thuê tàu đã bị hủy. 7 Trên thực tế, bảo hiểm hiện mang tính chọn lọc hơn, đắt hơn và phụ thuộc nhiều hơn vào năng lực của các nhà bảo hiểm chuyên biệt.

Việc định giá lại thể hiện rõ qua mức phí thân tàu cho hành trình qua Hormuz: trước xung đột, mức phí vào khoảng 0,15%–0,25% giá trị tàu; các báo giá sau đó được ghi nhận trong khoảng 3%–10%. 3 Howden Re cho biết bảo hiểm chiến tranh theo năm đối với thân tàu và hàng hóa ở Vùng Vịnh đã bị rút, thay vào đó bảo hiểm được cấp theo từng chuyến đi. 13

Đối với chủ tàu và chủ hàng, điều này đồng nghĩa chi phí mỗi chuyến tăng, thời gian ra quyết định ngắn hơn và mức độ chắc chắn thấp hơn về khả năng nhận được báo giá phù hợp. Với các doanh nghiệp takaful địa phương, diễn biến này nhấn mạnh nhu cầu quản trị chặt chẽ mức độ phơi nhiễm và duy trì khả năng tiếp cận tái bảo hiểm quốc tế, thay vì tạo ra một nhóm tổn thất lớn mới từ hợp đồng thông thường.

Vì sao takaful vẫn có thể tăng trưởng

Dự báo tăng trưởng vừa phải của takaful toàn cầu trong 2–3 năm tới của Moody’s dựa trên các động lực mang tính cơ cấu, không phải giả định địa chính trị thuận lợi. Theo phân tích được đưa tin, các yếu tố hỗ trợ chính gồm mở rộng kinh tế, bảo hiểm bắt buộc, chi tiêu y tế và tài chính toàn diện. 20

Các động lực này giúp mở rộng nền khách hàng được bảo hiểm:

• bảo hiểm xe cơ giới, y tế và các loại hình bắt buộc khác tạo nhu cầu ổn định;
• nhu cầu chăm sóc sức khỏe hỗ trợ mảng takaful y tế và takaful gia đình;
• tỷ lệ thâm nhập bảo hiểm còn thấp tạo dư địa mở rộng qua phân phối số và microtakaful;
• chính sách tại những thị trường lớn có thể thúc đẩy mức độ tham gia.

Malaysia là một ví dụ cụ thể. Kế hoạch Chi tiết Khu vực Tài chính 2022–2026 của Bank Negara Malaysia đặt mục tiêu đến năm 2026, tỷ lệ thâm nhập bảo hiểm và takaful đạt 4,8%–5,0% GDP, đồng thời tăng gấp đôi số người tham gia microinsurance và microtakaful. 17

Dù vậy, các lực đỡ này không xóa bỏ áp lực ngắn hạn. Tại Malaysia, lĩnh vực này vẫn đối mặt lạm phát chi phí y tế, lợi tức đầu tư suy yếu và chi tiêu tiêu dùng mềm hơn. 22 Do đó, luận điểm quan trọng là khả năng chống chịu, chứ không phải miễn nhiễm rủi ro.

Doanh nghiệp nhỏ đứng trước sức ép hợp nhất

Xung đột chỉ làm trầm trọng thêm những vấn đề đã có từ trước: cạnh tranh giá gay gắt, chi phí bồi thường tăng, lạm phát y tế, yêu cầu tuân thủ và chi phí cố định lớn cho dữ liệu, an ninh mạng cùng phân phối số. Doanh nghiệp lớn có thể phân bổ những chi phí này cho cơ sở khách hàng rộng hơn, đàm phán tái bảo hiểm hiệu quả hơn và xây dựng danh mục đa dạng hơn.

Tại Saudi Arabia, việc chuyển sang khung vốn dựa trên rủi ro và khả năng thanh toán kinh tế từ tháng 1/2027 được dự báo sẽ làm áp lực thanh toán tăng lên, qua đó củng cố xu hướng hợp nhất. 21 Moody’s cũng cho rằng sự cải thiện bền vững của thị trường cần đi cùng kỷ luật khai thác bảo hiểm, đa dạng hóa ngoài hai mảng xe cơ giới và y tế, cũng như tiếp tục hợp nhất. 18

Điều cần theo dõi

Biến số quyết định vẫn là thời gian. Một đợt gián đoạn ngắn có thể khiến mức phơi nhiễm bồi thường trực tiếp của các doanh nghiệp takaful vùng Vịnh vẫn trong tầm kiểm soát. Nhưng chiến sự kéo dài hoặc mở rộng sẽ đồng thời thử thách danh mục đầu tư, hoạt động kinh tế, chi phí bồi thường và bộ đệm vốn. 2038

Các tín hiệu đáng theo dõi là mức độ sẵn có và giá của bảo hiểm hàng hải chuyên biệt, diễn biến giá tài sản và thu nhập đầu tư, lạm phát bồi thường, cùng khả năng các doanh nghiệp bảo hiểm nhỏ đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về vốn, quy định và công nghệ mà không phải sáp nhập hoặc tăng vốn.