Fed, dầu trên 100 USD và lợi suất Mỹ sát 5%: Vì sao thị trường toàn cầu đang định giá lại rủi ro

Cuộc họp ngày 15–16/9 của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) diễn ra trong một bối cảnh khác hẳn vài tuần trước: giá dầu đã vượt 100 USD/thùng, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm áp sát 5%, còn các ngân hàng trung ương lớn có xu hướng thắt chặt hơn là nới lỏng.

Vì vậy, giới đầu tư không chỉ chờ một quyết định lãi suất của Fed. Điều họ đang định giá lại là nguy cơ cú sốc năng lượng khiến lạm phát khó hạ nhiệt, buộc lãi suất phải duy trì ở mức cao lâu hơn — trong khi bất ổn địa chính trị làm triển vọng nguồn cung, tăng trưởng và chính sách khó dự báo hơn.

Fed: quyết định quan trọng, nhưng thông điệp còn quan trọng hơn

Fed họp trong hai ngày 15–16/9. Tại cuộc họp tháng 7, Ủy ban Thị trường Mở Liên bang (FOMC) giữ lãi suất mục tiêu trong biên độ 3,50%–3,75% với tỷ lệ biểu quyết sít sao 9–3; ba thành viên muốn tăng lãi suất. 1718

Đến ngày 14/9, Goldman Sachs, J.P. Morgan, HSBC và Deutsche Bank đều dự báo Fed sẽ tăng 25 điểm cơ bản sau những số liệu lạm phát mạnh hơn dự kiến. 2 Hợp đồng tương lai lãi suất Fed khi đó định giá khoảng 92% xác suất tăng lãi suất. Tuy nhiên, khảo sát Reuters trước đó vẫn cho thấy đa số nhà kinh tế dự báo Fed giữ nguyên lãi suất. 1218

Sự khác biệt này cho thấy tăng lãi suất không phải là kết quả đã được đảm bảo. Phản ứng của thị trường có thể phụ thuộc nhiều hơn vào dự báo kinh tế, tỷ lệ biểu quyết và ngôn ngữ định hướng của Fed, thay vì chỉ riêng mức tăng 0,25 điểm phần trăm.

Nếu Fed phát đi tín hiệu cứng rắn rằng lãi suất cần duy trì ở mức cao lâu hơn, lợi suất ngắn hạn và đồng USD có thể tăng, còn định giá cổ phiếu chịu áp lực. Ngược lại, một đợt tăng đi kèm thông điệp thận trọng, phụ thuộc vào dữ liệu có thể giúp thị trường giảm căng thẳng, nếu nhà đầu tư cho rằng động thái tháng 9 đã phần lớn được phản ánh vào giá.

Dầu trên 100 USD khiến bài toán lạm phát khó hơn

Dầu là cú sốc vĩ mô tức thời. Giá Brent từng lên khoảng 109 USD/thùng trước khi lùi xuống dưới 104 USD ngày 11/9, giữa căng thẳng ở vùng Vịnh và lo ngại lạm phát. 5 Đến ngày 14/9, Brent chốt ở 105,68 USD/thùng sau khi Saudi Arabia đóng một tuyến đường ống quan trọng, vốn giúp tránh đi qua eo biển Hormuz. 12

Giá dầu cao làm tăng trực tiếp chi phí nhiên liệu và vận tải. Nếu kéo dài, xu hướng này cũng khiến các ngân hàng trung ương khó tin tưởng rằng lạm phát sẽ về mục tiêu. Chính sách tiền tệ không thể tạo thêm nguồn cung dầu, nhưng cơ quan điều hành có thể vẫn phải thắt chặt nếu lo ngại cú sốc năng lượng lan sang kỳ vọng lạm phát rộng hơn.

Đây là tổ hợp bất lợi: chi phí năng lượng cao gây sức ép lên tăng trưởng, nhưng đồng thời tạo xung lực lạm phát, thu hẹp dư địa nới lỏng chính sách.

Trái phiếu đang hấp thụ cú định giá lại “lãi suất cao lâu hơn”

Thị trường trái phiếu chính phủ là kênh phản ứng rõ nhất. Ngày 11/9, lợi suất Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm đạt 4,971%, còn lợi suất kỳ hạn 30 năm là 5,358%. 11 Reuters cho biết lợi suất 10 năm đã lên mức cao nhất kể từ tháng 11/2023 trong đợt bán tháo do dầu tăng. 4

Lợi suất và giá trái phiếu biến động ngược chiều: lợi suất tăng đồng nghĩa giá các trái phiếu đang lưu hành, đặc biệt là trái phiếu kỳ hạn dài, giảm. Nó cũng nâng mức lãi suất tham chiếu cho vay mua nhà, huy động vốn của doanh nghiệp và các mô hình định giá cổ phiếu.

Hệ quả rộng hơn là một cú sốc đối với các tài sản có duration dài — tức giá trị phụ thuộc nhiều vào dòng tiền trong tương lai xa. Các tài sản này thường nhạy cảm hơn khi lãi suất chiết khấu tăng, ngay cả khi lợi nhuận doanh nghiệp chưa suy giảm ngay lập tức.

Cổ phiếu chịu áp lực, nhưng không phải mọi nhóm đều giống nhau

Phản ứng chung là né rủi ro, chứ không phải bi quan đồng loạt. Phố Wall giảm khi dầu vượt 100 USD và lo ngại lạm phát tăng lên; chứng khoán châu Á cũng suy yếu khi lợi suất Mỹ cao hơn làm giảm khẩu vị rủi ro. 46

Các doanh nghiệp dễ tổn thương nhất thường là nhóm vay nợ nhiều, sắp phải tái cấp vốn hoặc có định giá dựa chủ yếu vào lợi nhuận rất xa trong tương lai. Ngược lại, doanh nghiệp có dòng tiền bền vững, bảng cân đối lành mạnh và khả năng chuyển chi phí vào giá bán thường có vị thế tốt hơn khi chi phí vốn tăng.

Các nhà sản xuất năng lượng có thể hưởng lợi trực tiếp từ giá dầu cao, dù lợi thế này phụ thuộc vào mức độ kéo dài của cú sốc nguồn cung. Với thị trường cổ phiếu nói chung, câu hỏi then chốt là lãi suất cao chỉ làm giảm mức định giá hay sau đó còn làm suy yếu lợi nhuận và điều kiện tín dụng.

Châu Á chịu sức ép kép từ dầu và lợi suất Mỹ

Các thị trường châu Á đặc biệt nhạy cảm vì chịu nhiều kênh tác động cùng lúc. Lợi suất Mỹ cao hơn làm tài sản định giá bằng USD hấp dẫn hơn, trong khi dầu đắt làm hóa đơn nhập khẩu của các nền kinh tế phụ thuộc năng lượng tăng lên.

Ngày 10/9, chỉ số MSCI châu Á - Thái Bình Dương giảm 0,3% đầu phiên; Kospi của Hàn Quốc giảm 0,56%, còn hợp đồng tương lai Hang Seng báo hiệu xu hướng giảm. 6 Nếu lợi suất duy trì cao, nhà đầu tư nước ngoài có thể hạ tỷ trọng cổ phiếu và trái phiếu tại các thị trường mới nổi, gây áp lực lên tiền tệ địa phương và đặt ngân hàng trung ương trước thế lưỡng nan giữa kiểm soát lạm phát với bảo vệ tăng trưởng.

Mức độ ảnh hưởng không giống nhau giữa các nước. Ấn Độ nhạy cảm với chi phí năng lượng nhập khẩu và dòng vốn danh mục. Trung Quốc có công cụ chính sách nội địa và kiểm soát vốn, làm thay đổi cơ chế truyền dẫn; tuy vậy, nước này không miễn nhiễm với tâm lý né rủi ro trong khu vực hay nhu cầu bên ngoài suy yếu.

Nhật Bản có thể khuếch đại biến động qua đồng yên

Sau Fed, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) là sự kiện chính sách lớn tiếp theo. Khảo sát Reuters cho thấy các nhà kinh tế kỳ vọng BOJ tăng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản, lên 1,25% trong cuộc họp tháng 9; 97% người trả lời trong một khảo sát dự báo có động thái này. 37

Đồng yên tăng giá đáng kể có thể tạo hiệu ứng vượt ra ngoài Nhật Bản. Trong nhiều năm, nhà đầu tư đã sử dụng đồng yên lãi suất thấp để tài trợ cho các vị thế ở tài sản nước ngoài. Nếu yên tăng mạnh, việc thu hẹp các giao dịch “carry trade” này có thể làm biến động mạnh hơn trên cổ phiếu toàn cầu, tín dụng và các giao dịch dùng đòn bẩy. Đây là một kịch bản rủi ro, không phải hệ quả tất yếu của việc BOJ tăng lãi suất.

Châu Âu cũng đang thắt chặt giữa cú sốc năng lượng

Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đã tăng ba lãi suất chủ chốt thêm 25 điểm cơ bản ngày 10/9. Dự báo cơ sở của đội ngũ ECB cho thấy lạm phát toàn phần bình quân ở mức 3,0% năm 2026, 2,5% năm 2027 và 2,1% năm 2028. 33

Những con số này cho thấy lạm phát vẫn cao hơn mục tiêu 2% của ECB trong toàn bộ giai đoạn dự báo. Kết hợp với triển vọng từ Fed và BOJ, điều đó củng cố quan điểm rằng điều kiện tiền tệ toàn cầu có thể tiếp tục chặt chẽ, ngay cả khi rủi ro địa chính trị đẩy giá năng lượng đi lên.

Những chỉ dấu cần theo dõi sau thông báo của Fed

• Quyết định lãi suất và tỷ lệ biểu quyết: Giữ nguyên hay tăng lãi suất đều quan trọng, nhưng một cuộc bỏ phiếu chia rẽ sẽ cho thấy mức độ đồng thuận cho việc tiếp tục thắt chặt.
• Định hướng chính sách: Cách Fed đề cập sự dai dẳng của lạm phát và nhu cầu hành động thêm có thể quan trọng hơn động thái riêng trong tháng 9.
• Lợi suất Kho bạc Mỹ: Nếu lợi suất vượt bền vững các đỉnh gần đây, áp lực lên trái phiếu kỳ hạn dài và cổ phiếu định giá cao sẽ tiếp diễn.
• Dầu và gián đoạn vận tải biển: Rủi ro kéo dài quanh eo biển Hormuz có thể duy trì cú hích lạm phát mà ngân hàng trung ương khó xử lý trực tiếp.
• USD và yên: USD mạnh làm điều kiện tài chính toàn cầu thắt chặt hơn; yên tăng nhanh có thể phơi bày các vị thế carry trade đông đúc.

Bitcoin và các tài sản biến động mạnh khác không nên được mặc định là công cụ phòng hộ đáng tin cậy trong bối cảnh này. Các thông tin được cung cấp không xác lập quy mô hay tính bền vững của những dòng vốn cụ thể vào ETF Bitcoin; trong khi lợi suất cao và thanh khoản thắt chặt vẫn có thể gây bất lợi cho tài sản đầu cơ.

Hàm ý cho nhà đầu tư

Đây trước hết là sự định giá lại rủi ro lạm phát, lãi suất và địa chính trị. Trong môi trường lợi suất tăng, bảng cân đối khỏe, dòng tiền tạo ra đều đặn và nhu cầu tái cấp vốn có thể kiểm soát trở nên quan trọng hơn.

Trái phiếu dài hạn và tài sản tăng trưởng có thể phục hồi nếu lạm phát và giá dầu hạ nhiệt. Nhưng chúng vẫn đặc biệt nhạy cảm với bất kỳ thông điệp nào từ Fed ám chỉ lãi suất đỉnh cao hơn hoặc thời gian chính sách thắt chặt lâu hơn. Trước mắt, thông điệp của Fed, diễn biến năng lượng, trái phiếu Kho bạc Mỹ và thị trường tiền tệ sẽ quyết định liệu đây chỉ là cú sốc định giá do lãi suất hay phát triển thành cú hãm rộng hơn đối với tăng trưởng kinh tế.