Vì sao các đợt nắng nóng năm 2026 có thể khiến EU thiệt hại 180 tỷ euro?

Nông nghiệp, thực phẩm và y tế chịu tác động dây chuyền

Hạn hán làm giảm năng suất cây trồng và sản lượng sữa, từ đó gây áp lực lên giá thực phẩm. Các vụ cháy rừng, bệnh liên quan đến nắng nóng và tử vong do nhiệt cũng làm tăng nhu cầu đối với dịch vụ y tế, cứu hộ và ngân sách công.

Những chi phí này có thể khuếch đại lẫn nhau: thu nhập giảm trong khi giá cả tăng sẽ làm yếu tiêu dùng; còn chính phủ phải tăng chi cho ứng phó khẩn cấp, phục hồi hạ tầng và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Vì vậy, thiệt hại không chỉ nằm ở phần sản lượng bị mất trong những ngày nóng nhất.

Danube cho thấy nhiệt độ và nguồn điện liên kết thế nào

Nắng nóng thường làm nhu cầu điện cho điều hòa tăng mạnh. Nhưng hạn hán lại làm giảm sản lượng thủy điện và hạn chế hoạt động của các nhà máy nhiệt điện, điện hạt nhân sử dụng nước sông để làm mát.

Trên sông Danube, mực nước thấp kỷ lục đã buộc nhà máy Paks — nhà máy điện hạt nhân duy nhất của Hungary — cắt giảm công suất và đứng trước nguy cơ dừng hoàn toàn lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ. Tại Romania, Công ty Nuclearelectrica đã phải xử lý việc dừng các lò phản ứng tại nhà máy Cernavodă do nguồn nước Danube không còn đủ điều kiện vận hành an toàn.

Cần phân biệt rõ tên gọi: Nuclearelectrica là đơn vị vận hành nhà nước của Romania, còn Cernavodă là nhà máy điện. Các nguồn được cung cấp xác nhận sự gián đoạn tại Paks và Cernavodă; chúng không đủ để khẳng định nhà máy Krško của Slovenia bị ảnh hưởng bởi mực nước Danube.

Khi nguồn điện nền bị giảm đúng lúc nhu cầu làm mát tăng, thị trường trở nên dễ biến động hơn. Giá điện tại Đông Nam Âu từng vượt 700 euro/MWh trong một số khoảng giao dịch 15 phút; mức đỉnh 717 euro/MWh trên sàn BSP SouthPool của Slovenia là một đỉnh giá ngắn hạn, không phải mức giá bán buôn duy trì trong cả khu vực.

Sông Rhine biến hạn hán thành khủng hoảng logistics

Sông Rhine là tuyến vận chuyển quan trọng đối với nhiên liệu, hóa chất, nguyên liệu công nghiệp và hàng nông sản ở Đức. Khi mực nước xuống thấp, tàu phải giảm tải hoặc doanh nghiệp phải chuyển hàng sang đường bộ và đường sắt với chi phí cao hơn.

Các nhà sản xuất hóa chất, tiện ích, thép và thương nhân nông sản đã cảnh báo về chi phí tăng, tắc nghẽn vận tải và nguy cơ phải giảm sản lượng. Một số tàu chỉ có thể chở khoảng 20% tải trọng thông thường ở những đoạn bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

BASF cũng cảnh báo về nguy cơ thiếu hàng hoặc phải áp dụng các biện pháp bất khả kháng nếu tình trạng vận chuyển xấu đi. Tuy nhiên, các ước tính cho rằng GDP Đức có thể giảm khoảng 0,3 điểm phần trăm vẫn nên được xem là kịch bản của doanh nghiệp hoặc chuyên gia phân tích, chưa phải kết quả kinh tế đã được xác nhận. Bằng chứng hiện có cho thấy gián đoạn đang gia tăng, nhưng chưa xác định được tác động GDP cuối cùng.

Vì sao rủi ro năng lượng mùa đông tăng lên?

Nắng nóng mùa hè không chỉ làm tăng tiêu thụ điện hiện tại mà còn diễn ra trong lúc châu Âu phải tích trữ khí đốt cho mùa đông. Đầu tháng 8, kho khí đốt EU chỉ đầy khoảng 57%, mức thấp kỷ lục so với cùng thời điểm trong các hồ sơ được trích dẫn. Nguồn cung LNG toàn cầu cũng chịu áp lực từ xung đột Mỹ–Iran và sự gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz.

Uniper dự báo giá khí có thể duy trì quanh 50–60 euro/MWh chừng nào eo biển Hormuz còn đóng cửa đối với hoạt động vận chuyển. Mức giá cao khiến việc bơm khí vào kho tốn kém hơn và làm giảm vùng đệm của châu Âu trước một mùa đông lạnh hoặc một cú sốc nguồn cung mới.

Đánh giá trước đó của Ủy ban châu Âu cho rằng chưa có rủi ro tức thời đối với an ninh nguồn cung mùa đông, với điều kiện các kho khí tiến gần 80% vào cuối mùa hè. Những diễn biến về mực nước, giá khí và nguồn cung LNG sau đó khiến mục tiêu này khó đạt hơn, dù không đồng nghĩa EU chắc chắn sẽ thiếu khí.

Đây là một cú sốc cộng dồn, không phải nhiều vấn đề riêng lẻ

Tác động kinh tế của mùa hè 2026 trở nên nghiêm trọng vì các rủi ro củng cố lẫn nhau:

• Nhiệt độ cao làm giảm năng suất và tăng nhu cầu điện.
• Hạn hán làm giảm sản lượng nông nghiệp, thủy điện và điện hạt nhân phụ thuộc vào nước làm mát.
• Mực nước sông thấp làm tăng chi phí vận tải và gây thiếu nguyên liệu cho công nghiệp.
• Giá thực phẩm và năng lượng cao làm giảm sức mua của hộ gia đình.
• Cháy rừng, bệnh do nhiệt và các hoạt động cứu trợ tạo thêm áp lực lên ngân sách.

Tác động này diễn ra trong bối cảnh các doanh nghiệp châu Âu vốn đã chịu chi phí năng lượng cao, rào cản thương mại và sức ép cạnh tranh từ Trung Quốc. Vì thế, một gián đoạn ban đầu chỉ mang tính tạm thời vẫn có thể làm giảm đầu tư, trì hoãn đơn hàng hoặc buộc chính phủ phải hỗ trợ doanh nghiệp.

Những biện pháp có thể giảm rủi ro

Một chính sách đơn lẻ không thể giải quyết đồng thời các vấn đề về nước, điện, logistics và năng suất. Các ưu tiên thực tế gồm:

1. Tăng khả năng điều tiết của lưới điện: mở rộng pin lưu trữ, quản lý nhu cầu, kết nối liên vùng và nguồn điện tái tạo để đáp ứng các đỉnh nhu cầu do điều hòa.
2. Thiết kế hạ tầng điện thích ứng với hạn hán: chuẩn bị phương án làm mát thay thế, kế hoạch quản lý nước và quy tắc vận hành dựa trên mực nước sông cho các nhà máy hạt nhân, thủy điện và nhiệt điện.
3. Đa dạng hóa vận tải hàng hóa: đầu tư vào cảng phù hợp với mực nước thấp, năng lực đường sắt, hợp đồng vận tải dự phòng và kho dự trữ nguyên liệu thiết yếu.
4. Bảo vệ người lao động và hệ thống y tế: áp dụng quy định làm việc trong thời tiết nóng, mở trung tâm tránh nóng, tăng bóng mát đô thị, cải tạo công trình và nâng cấp cảnh báo sớm.
5. Giảm phụ thuộc vào khí đốt đắt đỏ: đẩy nhanh tiết kiệm năng lượng, điện hóa và đa dạng hóa nguồn cung ngoài tuyến Hormuz để việc tích trữ mùa đông ít phụ thuộc vào thị trường giao ngay.

Bài học quan trọng nhất là châu Âu không còn đối mặt với ba nhóm rủi ro tách biệt — khí hậu, công nghiệp và an ninh năng lượng. Một đợt hạn hán có thể đồng thời làm giảm năng suất, cản trở vận tải đường sông, hạn chế phát điện và khiến việc chuẩn bị nhiên liệu mùa đông trở nên đắt đỏ hơn.