Robot hình người Trung Quốc vào Nhật Bản: Ai sẽ thắng nhờ khả năng tích hợp?

Các hãng robot Trung Quốc đang tiếp cận Nhật Bản không chỉ với những màn trình diễn công nghệ tương lai. Họ muốn cung cấp giải pháp tự động hóa cho các ngành đang thiếu nhân lực, với điều kiện robot có thể làm việc trong cơ sở hiện hữu và được hỗ trợ bởi các đối tác địa phương.

Đây là một cơ hội thực sự, nhưng không phải con đường dễ đi. Nhật Bản vốn đã là cường quốc robot, sở hữu các nhà cung cấp công nghiệp lâu đời cùng mạng lưới tích hợp và dịch vụ sâu rộng. Vì vậy, sản phẩm quyết định thắng thua của các hãng Trung Quốc có lẽ không phải một robot hình người đơn lẻ, mà là cả một gói vận hành gồm robot, tích hợp hệ thống, dịch vụ hiện trường, quy trình an toàn và bài toán kinh doanh thuyết phục.

Lợi thế sản xuất robot hình người của Trung Quốc ngày càng rõ

Theo Bloomberg dẫn số liệu từ công ty nghiên cứu Omdia, khoảng 13.000 robot hình người đã được giao trên toàn cầu trong năm 2025, trong đó các nhà sản xuất Trung Quốc chiếm phần lớn áp đảo. AgiBot, startup có trụ sở tại Thượng Hải, được ước tính đã giao 5.168 robot, cao nhất trong nhóm các nhà sản xuất riêng lẻ thuộc bộ dữ liệu này. 1

Unitree đưa ra con số cao hơn cho riêng hãng: hơn 5.500 robot hình người “thuần” trong năm 2025. Con số này không bao gồm robot có bánh xe hoặc robot hai tay, trong khi ước tính của Omdia dành cho Unitree thấp hơn. Sự khác biệt cho thấy tổng số lô hàng có thể thay đổi tùy định nghĩa và phương pháp báo cáo. 7

Dù vậy, kết luận tổng quát đáng tin cậy hơn bất kỳ bảng xếp hạng đơn lẻ nào: các công ty Trung Quốc đã đạt quy mô sản xuất và mức cạnh tranh về giá đủ để mở rộng ra thị trường nước ngoài. Tuy nhiên, số robot được giao không đồng nghĩa với mức độ ứng dụng trong doanh nghiệp. Nhiều thiết bị ban đầu được dùng cho nghiên cứu, giáo dục, trình diễn và phát triển sản phẩm, thay vì vận hành thương mại quy mô lớn. 7

Vì sao Nhật Bản hấp dẫn?

Áp lực nhân khẩu học đang tạo nhu cầu tự động hóa tại những nơi khó tuyển và giữ chân người lao động. Các lĩnh vực tiềm năng gồm kho bãi và logistics, nhà hàng, bán lẻ, chăm sóc người cao tuổi và hỗ trợ tại nhà, nhà máy cùng sân bay. 46

Robot hình người hoặc robot đa năng có một lợi thế đáng chú ý: chúng được thiết kế để hoạt động trong môi trường vốn dành cho con người. Một robot có thể đi qua cửa, hành lang và khu vực làm việc sẵn có sẽ hữu ích hơn trong các cơ sở cũ so với một hệ thống tự động hóa đòi hỏi doanh nghiệp phải thiết kế lại toàn bộ mặt bằng.

Sân bay là ví dụ dễ thấy. Japan Airlines đã bắt đầu thử nghiệm tại sân bay Haneda ở Tokyo với GMO AI & Robotics, trong các nhiệm vụ như chất xếp hành lý và vệ sinh khoang máy bay. Chương trình được mô tả là thử nghiệm kéo dài hai năm, bắt đầu từ tháng 5/2026, chứ chưa phải bằng chứng cho việc triển khai lâu dài ngay lập tức. 50

Điểm phân biệt này rất quan trọng. Tình trạng thiếu lao động tạo lý do để Nhật Bản thử nghiệm robot, nhưng mỗi ứng dụng vẫn phải chứng minh rằng máy có thể làm việc an toàn và ổn định trong môi trường thực tế.

Nhật Bản không phải thị trường robot còn bỏ ngỏ

Các hãng robot hình người Trung Quốc không bước vào một thị trường thiếu đối thủ. Liên đoàn Robot quốc tế (IFR) ghi nhận Nhật Bản lắp đặt 44.500 robot công nghiệp trong năm 2024, trong khi số robot đang vận hành đạt 450.500. Nhật Bản khi đó là thị trường robot công nghiệp lớn thứ hai thế giới xét theo số lượng lắp đặt. 20

Các công ty Nhật Bản như Fanuc, Yaskawa, Kawasaki và Nachi đã có quan hệ lâu năm với nhà sản xuất, đơn vị tích hợp và nhà cung cấp dịch vụ. Nhật Bản cũng sở hữu nền tảng sản xuất nội địa đáng kể trong lĩnh vực robot công nghiệp và thiết bị liên quan. 17

Nền tảng sẵn có này làm thay đổi thách thức cạnh tranh. Một robot hình người Trung Quốc có thể thu hút chú ý nhờ tính linh hoạt, giá tương đối phải chăng hoặc khả năng làm việc trong không gian dành cho con người. Nhưng nó vẫn phải phù hợp với các hệ thống mua sắm, an toàn và bảo trì đã được định hình qua hàng chục năm tự động hóa công nghiệp.

Cuộc cạnh tranh nhiều khả năng không đơn giản là “robot Trung Quốc đối đầu robot Nhật Bản”. Trong nhiều trường hợp, robot đa năng thế hệ mới sẽ được đánh giá bên cạnh cánh tay robot đã được kiểm chứng, băng chuyền, máy chuyên dụng và cả những phương án tiếp tục sử dụng lao động con người.

Đối tác bản địa là chìa khóa vào thị trường Nhật

Con đường rõ ràng nhất để tiến vào Nhật Bản là hợp tác với các doanh nghiệp đã hiểu thị trường và có thể chịu trách nhiệm sau khi bán hàng.

Tháng 6/2026, GMO AI & Robotics trở thành nhà phân phối được ủy quyền của Unitree Robotics tại Nhật Bản. Thỏa thuận bao gồm bán hàng, hỗ trợ triển khai và liên lạc an toàn. 44 Các thông tin liên quan cho biết hợp tác còn bao gồm phát triển phần mềm, bảo trì và vận hành; GMO cũng cung cấp dịch vụ cho thuê robot để khách hàng thử nghiệm trước khi mua. 47

Đây là bước chuyển đáng kể so với việc chỉ nhập khẩu phần cứng. Một đối tác địa phương có thể hỗ trợ:

• Chăm sóc khách hàng và đào tạo bằng tiếng Nhật
• Khảo sát địa điểm và lắp đặt
• Tùy chỉnh quy trình làm việc và phần mềm
• Đáp ứng yêu cầu về mạng lưới và an ninh
• Cung cấp linh kiện thay thế, sửa chữa và bảo trì phòng ngừa
• Tổ chức chương trình thí điểm trước khi mua toàn bộ hệ thống
• Chịu trách nhiệm khi việc triển khai gặp lỗi hoặc cần điều chỉnh

Các ví dụ ngoài phân khúc robot hình người cũng cho thấy mô hình tương tự. Galbot đã giới thiệu robot G1 và S1 cho các ứng dụng bán lẻ và logistics, đồng thời cho biết những sản phẩm này đã được triển khai tại hơn 100 cửa hàng ở Trung Quốc. DOBOT hợp tác với công ty phụ tùng ôtô Nhật Bản Asuka về bán hàng và bảo trì. 48

Trong khi đó, KEENON mở rộng hỗ trợ cho robot dịch vụ tại Nhật Bản. People’s Daily đưa tin công ty đã có hơn 200 điểm dịch vụ và đặt mục tiêu xử lý các lỗi phổ biến trong thời gian ngắn. 54 Những ví dụ này cho thấy hệ thống phân phối và dịch vụ sau bán hàng không phải chi tiết phụ trợ; chúng là một phần của sản phẩm được bán cho khách hàng.

Doanh nghiệp mua kết quả vận hành, không mua hình dáng humanoid

Một robot được triển khai trong kho có thể phải kết nối với phần mềm quản lý kho, thang nâng, cửa, xe đẩy và các quy trình an toàn. Trong nhà hàng, robot phải phù hợp với hành lang hẹp, thói quen làm việc của nhân viên và kỳ vọng của thực khách. Trong nhà máy, thiết bị phải hoạt động quanh các dây chuyền sản xuất, tiêu chuẩn kiểm tra và hệ thống tự động hóa hiện hữu.

Vì thế, khả năng tích hợp là phép thử thương mại cốt lõi. Người mua sẽ muốn biết:

1. Nhiệm vụ nào sẽ được tự động hóa? Vận chuyển hành lý, di chuyển nguyên vật liệu, phục vụ đồ ăn và xử lý linh kiện đòi hỏi những năng lực khác nhau.
2. Robot hoạt động ổn định đến đâu? Một màn trình diễn không giống với khả năng duy trì thời gian hoạt động cao qua nhiều ca làm việc.
3. Ai sẽ bảo trì thiết bị? Một nhà sản xuất ở xa có thể không đủ đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp không thể chấp nhận thời gian ngừng máy kéo dài.
4. Robot kết nối với hệ thống hiện có như thế nào? Thiết bị phải phù hợp với cả môi trường vật lý lẫn môi trường số của khách hàng.
5. Lợi ích đầu tư là gì? Tiết kiệm nhân công, tăng năng suất, cải thiện an toàn hoặc mở rộng năng lực phục vụ đều phải được đo lường.

Đó là lý do giá phần cứng thấp hơn chưa chắc quyết định người thắng. Một robot rẻ có thể trở nên đắt đỏ nếu cần cải tạo địa điểm nhiều, kỹ sư chuyên biệt hoặc linh kiện thay thế chậm.

Sự tiếp nhận sẽ diễn ra từ từ, dù mức quan tâm cao

Các thương vụ mua robot của doanh nghiệp thường phải trải qua nhiều bước: thử nghiệm, điều chỉnh tại địa điểm, đánh giá an toàn, phê duyệt nội bộ và chứng minh lợi tức đầu tư. Tại Nhật Bản, các nhà phân phối lớn, công ty thương mại và đơn vị tích hợp hệ thống còn có thể khiến quy trình bán hàng trở nên bài bản và kéo dài hơn. 43

Vì vậy, một thỏa thuận phân phối, màn xuất hiện tại triển lãm hay chương trình thử nghiệm ở một địa điểm không nên được mô tả là ứng dụng trên quy mô lớn. Những dấu hiệu này cho thấy đã có đường vào thị trường, nhưng chưa chứng minh công nghệ sẵn sàng được triển khai rộng rãi.

Các nhà cung cấp Trung Quốc sẽ cần năng lực kỹ thuật tại địa phương, nguồn tài chính kiên nhẫn và cam kết dài hạn từ khách hàng. Họ cũng có thể phải cung cấp dịch vụ cho thuê hoặc dùng thử để doanh nghiệp đánh giá hiệu suất mà chưa cần cam kết một khoản đầu tư vốn lớn. Mô hình cho thuê robot phục vụ thử nghiệm ý tưởng của GMO là một ví dụ cho cách quá trình này có thể diễn ra. 47

Thị trường robot Nhật Bản tăng trưởng, nhưng các dự báo không thể cộng dồn

Các dự báo thị trường cho thấy nhu cầu đang mở rộng, đặc biệt trong robot dịch vụ và robot tích hợp AI. Tuy nhiên, các con số khác nhau vì mỗi đơn vị nghiên cứu có cách định nghĩa thị trường riêng.

Một ước tính của MarketsandMarkets định giá thị trường robot dịch vụ Nhật Bản ở mức 3,63 tỷ USD năm 2024 và dự báo đạt 8,50 tỷ USD vào năm 2029, tương đương tốc độ tăng trưởng kép hằng năm 18,5%. 34 Một ước tính khác định giá thị trường robot thông minh Nhật Bản ở mức 1,40 tỷ USD năm 2025 và 5,42 tỷ USD vào năm 2030, tương ứng mức tăng trưởng hằng năm 31,0%. 33

Không nên cộng hai con số này hoặc xem chúng là dự báo chính xác cho riêng robot hình người, bởi chúng bao phủ các nhóm sản phẩm khác nhau. Điều có thể rút ra là Nhật Bản đang có hai cơ hội chồng lấn: nền tảng robot công nghiệp lớn và trưởng thành, cùng thị trường đang tăng trưởng dành cho robot dịch vụ và các hình thức tự động hóa linh hoạt hơn.

Bài học lớn hơn dành cho các hãng robot Trung Quốc

Lợi thế của Trung Quốc đang thể hiện rõ ở sản lượng robot hình người, sự đa dạng sản phẩm và tương quan giá-hiệu năng. Lợi thế của Nhật Bản vẫn nằm ở nền tảng robot công nghiệp đã được triển khai, quan hệ khách hàng, tiêu chuẩn kỹ thuật và hạ tầng dịch vụ.

Sự kết hợp này khiến Nhật Bản vừa hấp dẫn vừa khắt khe. Các công ty Trung Quốc có thể tận dụng tình trạng thiếu lao động để mở cánh cửa thị trường, nhưng khả năng thành công sẽ cao hơn nếu họ hòa mình vào mạng lưới phân phối và tích hợp của Nhật Bản.

Người chiến thắng sẽ không phải là công ty chỉ giao được nhiều robot nhất. Đó sẽ là doanh nghiệp có thể giữ cho robot hoạt động ổn định, kết nối chúng với quy trình thực tế và chứng minh mức lợi tức đầu tư đủ rõ ràng để khách hàng bảo vệ quyết định đó trong nội bộ.