Vì sao châu Âu đang tính lại luật ngân hàng khi Mỹ nới lỏng quy định?

Các lãnh đạo ngân hàng châu Âu đang gây sức ép lên Brussels vì lo khoảng cách cạnh tranh với các đối thủ Mỹ ngày càng rộng. Theo lập luận của ngành, những quy định khác nhau giữa các quốc gia, yêu cầu báo cáo trùng lặp và nguồn vốn bị giữ lại tại các công ty con đang khiến ngân hàng EU khó đạt quy mô, khó phân bổ nguồn lực và khó tài trợ cho đầu tư trên toàn khối.

Phản ứng của Ủy ban châu Âu, công bố ngày 17/7/2026, hiện mới là một lộ trình nâng sức cạnh tranh chứ chưa phải cuộc viết lại ngay lập tức toàn bộ bộ quy tắc. Brussels đề xuất đơn giản hóa và hội nhập sâu hơn, đồng thời để ngỏ câu hỏi khó: châu Âu có thể nới quy định đến đâu mà không làm suy yếu các lớp bảo vệ được xây dựng sau khủng hoảng tài chính?

Vì sao các ngân hàng châu Âu muốn thay đổi?

Thị trường ngân hàng EU trên giấy tờ đã được hội nhập, nhưng trên thực tế vẫn chịu ảnh hưởng lớn từ ưu tiên giám sát của từng nước, rào cản đối với các thương vụ sáp nhập xuyên biên giới và hạn chế trong việc chuyển vốn, thanh khoản giữa các công ty con. Các lãnh đạo ngành cho rằng cấu trúc này khiến ngân hàng châu Âu khó tận dụng lợi thế kinh tế theo quy mô như các định chế lớn tại Mỹ.

Những lợi ích mà họ kỳ vọng gồm:

• giảm chi phí tuân thủ và báo cáo;
• phân bổ vốn, thanh khoản hiệu quả hơn trong EU;
• tăng khả năng cho vay và đầu tư;
• cải thiện lợi nhuận và định giá; và
• mở rộng hợp nhất xuyên biên giới, từ đó nâng sức cạnh tranh trong hoạt động tài chính quốc tế.

Slawomir Krupa, Tổng giám đốc Société Générale và Chủ tịch Liên đoàn Ngân hàng châu Âu, xem gói đề xuất là một bước tiến đáng kể để xử lý lượng vốn và thanh khoản bị “giam” bởi các biện pháp giữ lại ở cấp quốc gia. Christian Sewing, Chủ tịch Hiệp hội Ngân hàng Đức, hoan nghênh kế hoạch nhưng kêu gọi hành động nhanh hơn với các vấn đề như “sàn đầu ra”, cách xử lý tài trợ thương mại và đầu tư phần mềm. Những lãnh đạo như Ana Botín cũng nhìn thấy cơ hội cải thiện quy mô, hiệu quả và năng lực tài trợ của các ngân hàng châu Âu.

“Ring-fencing” là gì?

“Ring-fencing” có thể hiểu là cơ chế các cơ quan quản lý quốc gia yêu cầu công ty con của một ngân hàng phải giữ vốn hoặc tài sản thanh khoản tại nước sở tại, thay vì cho phép toàn tập đoàn điều chuyển chúng đến nơi cần thiết nhất.

Ủy ban châu Âu cho rằng nếu nới các ràng buộc này, khoảng 230 tỷ euro tài sản thanh khoản chất lượng cao có thể được sử dụng hiệu quả hơn trong EU, trong khi vẫn bảo vệ nền kinh tế địa phương và sự ổn định tài chính.

Gói chính sách ngày 17/7 đề xuất những gì?

Thông cáo của Ủy ban châu Âu đặt ra định hướng cho các đề xuất lập pháp dự kiến được trình trong quý I/2027. Bản thân thông cáo chưa lập tức thay đổi toàn bộ quy định hiện hành.

Đơn giản hóa yêu cầu vốn

Ủy ban muốn hợp lý hóa khung vốn và loại bỏ các yêu cầu chồng chéo. Một đề xuất cụ thể là bỏ các yêu cầu theo Trụ cột 2 liên quan đến tỷ lệ đòn bẩy nếu chúng trùng lặp với khuôn khổ tỷ lệ đòn bẩy hiện có.

Brussels cũng sẽ xem xét một số phần trong cách EU thực thi Basel III, trong đó có “output floor” hay sàn đầu ra. Đây là giới hạn nhằm ngăn mô hình rủi ro nội bộ của ngân hàng làm giảm tài sản có trọng số rủi ro, và qua đó làm giảm yêu cầu vốn, quá xa so với phương pháp tiêu chuẩn. Ủy ban phát tín hiệu về việc xem xét hoặc cải cách quy định này, chứ chưa cam kết xóa bỏ hoàn toàn.

Giảm báo cáo và giám sát trùng lặp

Gói chính sách nhắm tới các nghĩa vụ báo cáo chồng chéo, đồng thời kêu gọi quy trình tương xứng hơn với quy mô rủi ro, thống nhất hơn và số hóa hơn. Con số được dẫn trong cuộc tranh luận về gánh nặng báo cáo hằng năm là 11,2 tỷ euro.

Giảm giấy tờ có thể hạ chi phí vận hành, nhưng hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào việc các ngân hàng có thật sự được báo cáo đơn giản hơn hay chỉ chuyển sang một hệ thống mới vẫn chứa nhiều yêu cầu trùng lặp.

Hạn chế việc các nước tự “mạ vàng” quy định

“Gold-plating”, hay “mạ vàng” quy định, là việc cơ quan quản lý quốc gia bổ sung yêu cầu hoặc hạn chế vượt lên trên chuẩn chung của EU. Ủy ban muốn thu hẹp những khác biệt này để bộ quy tắc chung vận hành giống một chế độ thống nhất hơn, thay vì 27 phiên bản khác nhau.

Tự do hơn trong luân chuyển vốn và thanh khoản

Ủy ban đề xuất tạo điều kiện để các tập đoàn ngân hàng xuyên biên giới sử dụng vốn và thanh khoản dư thừa ở nơi khác trong khối. Mục tiêu là đưa nguồn lực đến hoạt động cho vay, đầu tư và các mục đích sản xuất hiệu quả hơn, nhưng không loại bỏ bảo vệ đối với người gửi tiền tại nước sở tại hoặc hệ thống xử lý ngân hàng đổ vỡ.

Trì hoãn triển khai khung rủi ro thị trường

Gói chính sách cũng đề xuất trì hoãn việc triển khai Fundamental Review of the Trading Book (FRTB), tức khung Basel về rủi ro thị trường trong hoạt động giao dịch. Động thái này nhằm tránh để châu Âu đi trước các khu vực lớn khác trong khi những nơi đó cũng đang xem xét lại quy định của mình.

Nhìn chung, các biện pháp trên nhằm gỡ bỏ trùng lặp đặc thù của EU và rào cản nội bộ. Đây không phải là lệnh đình chỉ toàn diện các quy định an toàn ngân hàng.

Kế hoạch của EU khác gì với Mỹ?

Tại Mỹ, Cục Dự trữ Liên bang (Fed), Tổng công ty Bảo hiểm Tiền gửi Liên bang (FDIC) và Văn phòng Kiểm soát Tiền tệ (OCC) đã đề xuất một chương trình hiện đại hóa rộng hơn đối với quy định vốn ngân hàng. Các đề xuất bao gồm điều chỉnh trọng số rủi ro, tinh giản một số phần của khuôn khổ Basel, sửa yêu cầu đòn bẩy và hiệu chỉnh phụ phí áp dụng cho các ngân hàng có tầm quan trọng hệ thống toàn cầu. Các cơ quan này cho rằng thay đổi sẽ giúp vốn phản ánh rủi ro sát hơn nhưng vẫn bảo đảm an toàn cho hệ thống.

Các ước tính được đưa ra cho đề xuất của Mỹ gồm 87,7 tỷ USD dư địa vốn cổ phần phổ thông cấp 1 trên toàn hệ thống và khoảng 2,5 nghìn tỷ USD năng lực tài sản bổ sung. Đây là các ước tính dựa trên mô hình, không phải tiền mặt được trả trực tiếp cho ngân hàng hay khoản cho vay chắc chắn sẽ phát sinh. Kết quả cuối cùng còn phụ thuộc vào văn bản quy định, các ràng buộc thực tế và cách ngân hàng sử dụng phần năng lực được giải phóng.

OCC ước tính yêu cầu vốn tối thiểu có tính ràng buộc sẽ giảm tổng cộng 6,9% theo phương pháp tiêu chuẩn đối với các ngân hàng thuộc phạm vi giám sát của cơ quan này, và giảm 3,4% đối với những ngân hàng lớn nhất theo phương pháp dựa trên rủi ro mở rộng.

Sự so sánh này có sức nặng chính trị đối với các lãnh đạo ngân hàng châu Âu. Các ngân hàng Mỹ vốn đã hoạt động trong một thị trường nội địa thống nhất hơn và có quy mô lớn hơn. Nếu ràng buộc vốn của họ tiếp tục giảm trong khi ngân hàng châu Âu vẫn bị chia cắt bởi biên giới quốc gia và quy trình nặng nề, các nhà băng EU lo sẽ mất lợi thế trong cho vay, ngân hàng đầu tư và tài trợ cho những ngành chiến lược.

Tuy nhiên, các con số trên không chứng minh rằng yêu cầu vốn thấp hơn chắc chắn an toàn, cũng không bảo đảm mọi euro hay USD được giải phóng sẽ biến thành tín dụng hiệu quả. Chúng chỉ cho thấy năng lực tiềm năng, không phải kết quả kinh tế chắc chắn.

Vì sao các cơ quan giám sát vẫn lo ngại?

Tranh luận không đơn giản là “ủng hộ” hay “phản đối” việc đơn giản hóa. Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cũng ủng hộ một liên minh ngân hàng hội nhập hơn và cho rằng vốn, thanh khoản nên được luân chuyển tự do hơn trong các tập đoàn xuyên biên giới. ECB từng kêu gọi khu vực đồng euro vận hành giống một khu vực pháp lý thống nhất hơn.

Mối lo nằm ở chỗ việc tự do hóa dòng vốn cần đi kèm các thể chế chung đủ mạnh. Các cơ quan quốc gia phải tin rằng hoạt động giám sát, xử lý ngân hàng đổ vỡ và bảo vệ người gửi tiền sẽ vận hành hiệu quả xuyên biên giới. Nếu thiếu niềm tin đó, các nước có thể giữ lại hoặc tăng cường hàng rào trong nước thay vì tháo bỏ chúng.

Tranh cãi quanh “sàn đầu ra”

Sàn đầu ra là điểm nóng rõ nhất. Hệ thống Eurosystem cho rằng sàn đầu ra và các yêu cầu dựa trên đòn bẩy bổ trợ cho nhau, đồng thời là những thành phần thiết yếu của khung an toàn ngân hàng. Mục đích của sàn là hạn chế nguy cơ mô hình nội bộ đánh giá thấp mức độ rủi ro và khiến yêu cầu vốn xuống quá thấp.

Mỹ đã đi theo hướng không triển khai sàn đầu ra theo hình thức mà các nhà quản lý châu Âu đang xem xét, qua đó tạo thêm sức ép để Brussels điều chỉnh cách tiếp cận.

Neil Esho, cựu Tổng thư ký Ủy ban Basel về Giám sát Ngân hàng, cảnh báo việc từ bỏ quy định này sẽ là một “thảm họa” và “một bước đi quá xa”. Lo ngại của ông là sự rút lui có chọn lọc khỏi các hàng rào an toàn quốc tế có thể khởi động cuộc cạnh tranh dựa trên tiêu chuẩn yếu hơn, thay vì dựa trên việc đo lường rủi ro tốt hơn.

Nguy cơ phân mảnh quy định

Nếu Mỹ, EU và các khu vực lớn khác áp dụng chuẩn Basel theo những cách khác nhau, các tỷ lệ vốn công bố sẽ khó so sánh hơn. Khi đó, nhà đầu tư và cơ quan giám sát khó đánh giá liệu ngân hàng thực sự vững vàng hơn hay chỉ đang hoạt động dựa trên các giả định nới lỏng hơn.

Cơ quan Ngân hàng châu Âu (EBA) cũng cho rằng khung hiện tại đã củng cố sức chống chịu, bảo vệ người gửi tiền và tạo ra nền tảng an toàn thống nhất giữa các quốc gia thành viên. Vì vậy, đây không chỉ là cuộc tranh luận giữa “quy định” và “phi điều tiết”. Câu hỏi quan trọng hơn là việc loại bỏ trùng lặp có tạo ra hiệu quả thực chất hay đồng thời làm mất đi những lớp bảo vệ mà thị trường và người gửi tiền vẫn cần.

Thỏa hiệp có thể sẽ đi theo hướng nào?

Kịch bản dễ xảy ra nhất là cải cách có mục tiêu, thay vì sao chép toàn bộ cách tiếp cận của Mỹ. Brussels có thể giảm báo cáo trùng lặp, hạn chế việc các nước tự bổ sung quy định, loại bỏ các yêu cầu đòn bẩy không cần thiết và giải phóng thanh khoản bị giữ lại trong các công ty con, đồng thời duy trì các bộ đệm vốn, đòn bẩy và thanh khoản đủ đáng tin cậy.

Phần khó hơn nằm ở thể chế. Ngân hàng xuyên biên giới hoạt động tốt nhất khi vốn có thể lưu chuyển tự do, nhưng điều đó đòi hỏi niềm tin vào cơ chế giám sát, xử lý đổ vỡ và bảo vệ tiền gửi chung. Khi những nền tảng này chưa hoàn thiện, việc xóa bỏ ring-fencing ở cấp quốc gia sẽ không dễ dàng.

Thách thức cạnh tranh của châu Âu là có thật, nhưng bắt kịp Mỹ không nhất thiết đồng nghĩa với việc sao chép mọi động thái nới lỏng của Washington. Phép thử bền vững đối với gói chính sách tháng 7 là liệu nó có giúp ngân hàng châu Âu tăng quy mô và tài trợ cho tăng trưởng mà không biến cuộc đua quy định xuyên Đại Tây Dương thành cuộc đua xuống đáy hay không.