Cơn sốt AI không chỉ cần chip. Các trung tâm dữ liệu còn đòi hỏi điện, kết nối lưới điện và hạ tầng viễn thông, khiến doanh nghiệp công nghệ và chính phủ cùng tìm đến các nhà đầu tư để huy động vốn. Tại cuộc họp IMF–Ngân hàng Thế giới ở Bangkok tháng 10/2026, các ngân hàng trung ương cảnh báo nhu cầu đầu tư này có thể làm chi phí vay tăng và khiến lãi suất cao kéo dài hơn — ngay cả khi những lợi ích năng suất từ AI chưa xuất hiện đầy đủ.
17
Đây là rủi ro cần theo dõi, không phải dự báo rằng lãi suất chắc chắn sẽ tăng hay làn sóng AI sắp sụp đổ. Các nhà hoạch định chính sách đang đối mặt với cú sốc nhu cầu trong bối cảnh thị trường tài chính vẫn nhạy cảm trước nợ cao, lợi suất trái phiếu tăng và khả năng lợi nhuận liên quan đến AI không đạt kỳ vọng.
6
4
Vì sao đầu tư AI có thể khiến vốn đắt hơn?
Xây dựng hạ tầng AI cần những khoản đầu tư lớn, thường diễn ra đồng thời, vào năng lực tính toán, trung tâm dữ liệu, điện và mạng viễn thông. Khi doanh nghiệp và chính phủ cùng tìm vốn, họ phải cạnh tranh để thu hút tiền từ nhà đầu tư. Điều đó có thể đẩy chi phí vay lên và thu hẹp dư địa ngân sách dành cho các ưu tiên khác.
17
Thời điểm là yếu tố then chốt. Chi tiêu và nhu cầu huy động vốn có thể tăng trước khi hạ tầng mới đi vào hoạt động và tạo ra năng suất cao hơn. Vì vậy, có thể xuất hiện một giai đoạn đầu tư thúc đẩy hoạt động kinh tế và gây áp lực lạm phát, trong khi mức tăng năng lực sản xuất về sau vẫn chưa chắc chắn.
17
34
Điều này khác với nỗi lo phổ biến sau khủng hoảng tài chính năm 2008: khi ấy, câu hỏi là liệu nhu cầu yếu và tiết kiệm dư thừa có kìm hãm tăng trưởng, lạm phát hay không. Mối lo hiện nay nghiêng về chiều ngược lại — nhiều nhu cầu đầu tư cùng lúc có thể khiến vốn trở nên khan hiếm. Lãi suất trung tính, hay R-star, là mức lãi suất phù hợp với trạng thái cân bằng của nền kinh tế, có thể tăng nếu nhu cầu vốn duy trì ở mức cao. Tuy nhiên, các ước tính vẫn thiếu chắc chắn; những thông tin hiện có chưa cho biết R-star có thể tăng bao nhiêu hoặc trong bao lâu.
17
37
Nhu cầu vốn tăng không đồng nghĩa lãi suất chính sách sẽ lập tức tăng
Cần phân biệt giữa việc các ngân hàng trung ương nhận thấy chi phí huy động vốn có thể duy trì ở mức cao và việc họ cam kết tăng lãi suất điều hành ngay.
Tại cuộc họp, Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Kevin Warsh gọi AI là một cú sốc kinh tế và nhắc lại cam kết ổn định giá cả, nhưng không phát tín hiệu cần tăng lãi suất khẩn cấp trong tháng 10.
2 Trong khi đó, nhà kinh tế trưởng Ngân hàng Trung ương Anh Huw Pill tỏ ra hoài nghi trước dự báo của thị trường rằng ngân hàng này sẽ tăng lãi suất bốn lần trong năm tới.
28 Những phát biểu này cho thấy lộ trình chính sách còn bất định, chứ chưa phải một chuỗi tăng lãi suất đã được xác lập.
Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) Christine Lagarde cũng chủ trương phản ứng thận trọng với lạm phát, cho rằng các tác động vòng hai nguy hiểm vẫn chưa xuất hiện.
18 Sau đó, bà nói lợi suất trái phiếu tăng đã khiến điều kiện vay vốn thắt chặt, kìm hãm tăng trưởng và cuối cùng làm giảm áp lực lạm phát.
20 Nói cách khác, thị trường có thể tự làm điều kiện tài chính thắt chặt hơn, ngay cả khi ngân hàng trung ương chưa lập tức nâng lãi suất điều hành.
Nhu cầu vay của ngành AI gây thêm sức ép lên thị trường trái phiếu
IMF cảnh báo không nên nhầm sự chống chịu của thị trường với sự an toàn, đồng thời nêu các rủi ro như đợt bán tháo cổ phiếu liên quan đến AI và lợi suất trái phiếu chính phủ tăng.
4
6 Mối lo là các doanh nghiệp huy động tiền xây hạ tầng và chính phủ phát hành nợ có thể cùng cạnh tranh để thu hút một nhóm nhà đầu tư.
Một chỉ dấu về sự thay đổi này: tỷ trọng của các tập đoàn điện toán đám mây quy mô lớn trong tổng lượng trái phiếu doanh nghiệp đạt chuẩn đầu tư phát hành trên toàn cầu đã tăng từ dưới 1% năm 2024 lên 10%.
13 Con số này cho thấy các doanh nghiệp AI hiện diện nhiều hơn trong hoạt động huy động vốn, nhưng tự nó không chứng minh rằng vay nợ doanh nghiệp đang lấn át nợ chính phủ hay thị trường chắc chắn sẽ biến động hỗn loạn. Cảnh báo được đưa ra xoay quanh khả năng nhiều áp lực chồng lên nhau — gồm nợ công, lạm phát và nhu cầu vay của ngành AI — khiến thị trường trái phiếu dễ tổn thương hơn.
6
12
Pháp là một ví dụ về sức ép từ lợi suất cao. Lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm của nước này được ghi nhận ở mức gần 5% hồi đầu tháng 10, cao nhất kể từ năm 2002.
19 Lagarde cho biết đợt bán tháo trái phiếu toàn cầu sau đó đã làm tăng chi phí huy động vốn; Pháp, quốc gia có gánh nợ lớn, nằm trong nhóm chịu tác động mạnh nhất.
20 Chi phí vay cao hơn khi đảo nợ có thể thu hẹp dư địa tài khóa của chính phủ, nhất là khi nợ công vốn đã là mối lo.
17
22
Hạ tầng và lợi nhuận sẽ là phép thử với làn sóng đầu tư
Mức độ rủi ro tài chính phần nào phụ thuộc vào việc lợi nhuận kỳ vọng có tương xứng với quy mô đầu tư hay không. IMF cảnh báo đầu tư hoặc lợi nhuận từ AI yếu hơn, hay không bền vững như kỳ vọng, có thể châm ngòi cho một đợt điều chỉnh ở cổ phiếu và nợ liên quan đến AI.
8 Đây là một kịch bản có thể xảy ra, không phải bằng chứng cho thấy khủng hoảng đã bắt đầu.
Những hạn chế về hạ tầng vật lý cũng là một phép thử. Reuters đưa tin Oracle đã gửi thông báo bất khả kháng do nguy cơ chậm được cấp điện cho một trung tâm dữ liệu AI ở New Mexico; dự án có thể bị trì hoãn tới một năm.
46 Riêng trong tháng 9, lượng nợ phát hành liên quan đến AI giảm còn 23 tỷ USD, gần bằng một nửa tháng trước đó, theo dữ liệu được dẫn lại từ Morgan Stanley. Mức giảm trong một tháng cho thấy điều kiện huy động vốn đang thay đổi, nhưng chưa đủ để kết luận làn sóng đầu tư rộng hơn đã kết thúc.
48
Điểm chính là nhu cầu vốn của AI có thể tiếp tục khiến chi phí vay và rủi ro trên thị trường trái phiếu được chú ý, trong khi lợi ích năng suất vẫn chưa rõ ràng. Liệu điều đó có dẫn đến lãi suất cao kéo dài hay một đợt điều chỉnh sâu hơn trên thị trường vẫn là câu hỏi chưa có lời đáp — chứ không phải kết cục đã được định sẵn.
17
6
8