Vì sao các vụ tấn công tàu hàng ở eo biển Hormuz trở thành rủi ro thương mại toàn cầu

Chuyện gì đã xảy ra ở eo biển Hormuz?

Các thông tin công khai cho thấy tâm điểm của khủng hoảng là việc tàu thương mại bị đặt dưới sức ép quân sự khi đi qua eo biển Hormuz. Ngày 18/4, các bản tin cho biết tàu hàng bị bắn và đe dọa trong lúc tìm cách vượt qua eo biển, đồng thời Iran lại đóng tuyến hàng hải này sau một giai đoạn tái mở ngắn . Đến ngày 23/4, bản tin dẫn AP nói Iran nổ súng vào 3 tàu gần Hormuz và bắt giữ 2 tàu trong số đó .

Một bản tư vấn rủi ro hàng hải về Trung Đông cũng đánh giá an ninh trên biển tại khu vực Hormuz tiếp tục xấu đi. Tài liệu này nhắc đến các vụ nổ súng nhằm vào tàu buôn, việc Iran bắt giữ 2 tàu container và các nghi vấn về triển khai thủy lôi, cho thấy hoạt động vận tải thương mại đang chịu tác động trực tiếp từ đối đầu quân sự .

Các nguồn không đưa ra một con số thống nhất về tổng số tàu bị ảnh hưởng. Tuy vậy, nhiều báo cáo cùng chỉ về một xu hướng: đi qua Hormuz không còn là bài toán lịch trình và nhiên liệu đơn thuần, mà đã trở thành bài toán an ninh, ngoại giao và chi phí .

Vì sao Hormuz quan trọng đến vậy?

Eo biển Hormuz là lối biển hẹp nằm giữa Iran và Oman. Đây là cửa ngõ chiến lược nối vùng Vịnh Ba Tư với các tuyến hàng hải quốc tế, đặc biệt quan trọng với xuất khẩu năng lượng từ khu vực Vùng Vịnh . Một số bản tin mô tả tuyến này gắn với khoảng 1/5 dòng dầu hoặc chất lỏng dầu mỏ của thế giới .

Vì thế, khi tàu thương mại bị tấn công hoặc bị bắt giữ tại Hormuz, tác động không chỉ nằm trên chính con tàu đó. Chủ tàu phải tính lại rủi ro hành trình. Công ty bảo hiểm phải xem xét lại phạm vi bảo hiểm. Người mua dầu và hàng hóa phải cân nhắc chi phí, thời gian giao hàng và khả năng gián đoạn nguồn cung.

The National đưa tin việc vận chuyển hàng qua eo biển Hormuz được dự báo sẽ đắt đỏ và rủi ro hơn khi các công ty bảo hiểm hủy phạm vi bảo hiểm và các hãng tàu áp dụng phụ phí mới . Theo cùng nguồn tin, Hapag-Lloyd cho biết sẽ áp phụ phí rủi ro chiến tranh đối với hàng hóa đi và đến vùng Vịnh .

Tàu và thuyền viên trở thành “đòn bẩy”

Rủi ro trực tiếp nhất là với thuyền viên. Bản tin của Liên Hợp Quốc dẫn nhận định rằng việc phong tỏa và cản trở tàu tại eo biển Hormuz đang biến tàu biển và thuyền viên thành “đòn bẩy” trong tranh chấp địa chính trị . Theo cùng bản tin, sau khi xung đột giữa Mỹ và Iran bùng lên, có tới 20.000 thuyền viên bị mắc kẹt trên khoảng 2.000 tàu ở Vịnh Ba Tư, không thể đi qua tuyến này một cách an toàn .

Rủi ro cũng không chỉ là chậm chuyến. Tư vấn hàng hải về khu vực nêu cùng lúc các báo cáo về nổ súng nhằm vào tàu buôn, bắt giữ tàu và nghi vấn thủy lôi . Với thủy lôi, ngay cả khi giao tranh lắng xuống, việc khôi phục tuyến an toàn cũng có thể kéo dài: tài liệu này nhắc đến cảnh báo rằng hoạt động rà phá có thể mất nhiều tháng .

Các hãng tàu đã phản ứng bằng cách điều chỉnh quyết định vận hành. Bản tin hằng ngày của Lloyd’s List cho biết trong bối cảnh an ninh xấu đi, các tàu chở dầu né eo biển Hormuz và tổng lưu lượng tàu qua tuyến này tại một thời điểm giảm 38% . Khi cảm nhận rủi ro tăng lên, chủ tàu có thể hoãn chuyến, cho tàu chờ ngoài khu vực, đổi tuyến hoặc bổ sung biện pháp an ninh — tất cả đều làm tăng chi phí vận hành .

Tác động đến thương mại: chi phí tăng trước, chậm trễ theo sau

Cú sốc đầu tiên thường xuất hiện ở bảo hiểm và cước vận tải. The National cho biết vận chuyển qua Hormuz có thể trở nên đắt hơn và rủi ro hơn khi công ty bảo hiểm rút bảo hiểm, còn hãng tàu áp phụ phí . Phụ phí rủi ro chiến tranh không chỉ là một dòng phí mới trên hóa đơn; nó là cách thị trường đưa nguy cơ quân sự vào giá vận chuyển hàng hóa.

Cú sốc thứ hai là thời gian. Nếu tàu né eo biển hoặc phải chờ để đánh giá an toàn, lịch giao hàng có thể bị lùi lại. Việc Lloyd’s List ghi nhận tổng lưu lượng qua eo biển giảm 38% cho thấy rủi ro an ninh đã ảnh hưởng đến quyết định vận hành thực tế, chứ không chỉ là lo ngại trên giấy .

Cú sốc thứ ba là tâm lý cảnh giác trên thị trường năng lượng. Hormuz được mô tả là tuyến liên quan khoảng 1/5 dòng dầu của thế giới, vì vậy các vụ tấn công tàu thương mại tại đây làm tăng lo ngại đối với thị trường năng lượng toàn cầu . Nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, chi phí vận chuyển, phí bảo hiểm chiến tranh và phần bù rủi ro có thể tiếp tục tăng .

Những gì chưa thể khẳng định chắc chắn

Hiện chưa thể gom toàn bộ thiệt hại vào một con số duy nhất. Bản tin dẫn AP nói Iran nổ súng vào 3 tàu và bắt giữ 2 tàu, trong khi các bản tin khác mô tả rộng hơn rằng tàu thương mại bị bắn và đe dọa khi đi qua Hormuz . Một báo cáo khác còn nêu số tàu bị tấn công trong vùng Vịnh và quanh eo biển Hormuz ở mức cao hơn .

Vì vậy, câu hỏi quan trọng không chỉ là báo cáo nào sẽ trở thành con số thống kê cuối cùng. Điều đáng chú ý hơn là tàu thương mại đã bị kéo vào vùng rủi ro quân sự tại một nút thắt năng lượng, và rủi ro đó nhanh chóng chuyển thành quyết định của công ty bảo hiểm, hãng tàu và thị trường năng lượng .

Bốn tín hiệu cần theo dõi tiếp

1. Lưu lượng tàu thực tế qua Hormuz: Nếu mức giảm chỉ là phản ứng ngắn hạn, tác động đến logistics có thể được kiểm soát hơn. Nếu kéo dài, sức ép lên lịch giao hàng và giá cước sẽ lớn hơn. Lloyd’s List từng ghi nhận tổng lưu lượng qua eo biển giảm 38% tại một thời điểm .
2. Bảo hiểm rủi ro chiến tranh và phụ phí của hãng tàu: Việc hủy bảo hiểm, tăng phí hoặc mở rộng phụ phí sẽ cho thấy thị trường đánh giá rủi ro cao đến đâu .
3. Báo cáo về bắt giữ tàu và nghi vấn thủy lôi: Các vụ bắt giữ mới hoặc nghi vấn thủy lôi có thể khiến việc bảo đảm hành lang an toàn và tái mở tuyến trở nên khó khăn hơn .
4. Bảo vệ thuyền viên và phản ứng của các tổ chức quốc tế: Nếu hàng nghìn tàu và hàng chục nghìn thuyền viên tiếp tục bị ảnh hưởng, câu chuyện an ninh hàng hải sẽ mở rộng thành vấn đề nhân đạo và ngoại giao .

Tóm lại, các vụ tấn công tàu hàng ở eo biển Hormuz không phải là sự cố biệt lập của một tuyến biển xa xôi. Chúng cho thấy tại một điểm nghẽn năng lượng toàn cầu, chỉ cần an toàn của tàu thương mại bị lung lay, chi phí thương mại quốc tế, an ninh hàng hải Trung Đông và tâm lý thị trường năng lượng có thể nối với nhau rất nhanh .