Năm Tro Bụi: Nạn đói khủng khiếp dưới thời Khalip Umar ibn al-Khattab

• Đất đai không thể canh tác, đồng cỏ chết khô.
• Gia súc chết hàng loạt, nguồn thực phẩm chính của người dân cạn kiệt.
• Nạn đói lan rộng, giá lương thực tăng vọt lên mức không tưởng.
• Nhiều bộ lạc du mục từ vùng sa mạc kéo đến Medina để cầu cứu, càng làm tăng thêm áp lực lên thành phố vốn đã kiệt quệ .

Để tình hình thêm tồi tệ, cùng thời điểm này, 'Trận dịch Amwas' (طاعون عمواس) bùng phát ở vùng Levant (Sham). Trận dịch này không chỉ cướp đi sinh mạng của nhiều vị tướng lĩnh và tín đồ Hồi giáo lỗi lạc như Abu Ubaidah ibn al-Jarrah và Muadh ibn Jabal mà còn làm gián đoạn nghiêm trọng các tuyến đường tiếp tế lương thực từ phía Bắc đến Medina .

Biện pháp cứu trợ đầy nhân văn của Khalip Umar

Đối mặt với thảm họa, Khalip Umar đã thể hiện phẩm chất lãnh đạo kiệt xuất và lòng nhân ái vô hạn. Ông đã không chỉ ngồi một chỗ và ra lệnh, mà còn trực tiếp tham gia vào công cuộc cứu trợ:

1. Tiết kiệm và chia sẻ: Umar đích thân kiêng ăn thịt và bơ cho đến khi tất cả người dân của mình có được những thứ đó. Ông sống một cuộc sống khổ hạnh, ăn những thực phẩm thô sơ giống như người dân .
2. Cứu trợ trực tiếp: Ông ra lệnh thiết lập các bếp ăn công cộng (matah) để nấu và phân phát thực phẩm cho người dân. Việc phân phát bột mì và dầu ăn diễn ra hàng ngày .
3. Điều phối liên tỉnh: Ông viết thư khẩn cho các thống đốc ở tất cả các tỉnh (như Iraq, Syria), yêu cầu họ gửi ngay lập tức các đoàn lương thực cứu trợ đến Medina .
4. Giám sát cá nhân: Umar thường xuyên đi tuần đêm trong thành phố để tự mình kiểm tra tình hình dân chúng, đảm bảo không ai bị bỏ đói .
5. Sự linh hoạt về luật Hồi giáo (Fiqh): Trong thời kỳ khủng hoảng, Umar đã áp dụng một nguyên tắc pháp lý quan trọng. Do tình trạng đói kém tuyệt đối, ông đã không thi hành án phạt (như chặt tay) đối với những vụ trộm cắp vặt với lý do 'trường hợp bất khả kháng' (điều kiện cần thiết - darura) .

Cao trào và kết thúc

Sau nhiều tháng trời hạn hán, Khalip Umar dẫn đầu người dân ra ngoài cánh đồng để cầu mưa (istisqa). Thay vì tự mình đứng ra, ông đã trao lại trách nhiệm dẫn dắt buổi lễ cho Abbas ibn Abd al-Muttalib (chú của nhà tiên tri Muhammad). Umar nói: 'Con đường duy nhất để thoát khỏi thảm họa này là thông qua ông ấy.' Abbas đã cầu nguyện, và theo các nguồn sử liệu, những đám mây ngay lập tức xuất hiện và cơn mưa lớn đã đổ xuống, chấm dứt hạn hán .

Ngay sau đó, các đoàn lương thực lớn từ các tỉnh cũng lần lượt đến nơi. Khalip Umar sau đó đã hỗ trợ những người dân tị nạn từ các vùng sa mạc quay trở về quê hương của họ.

Sự thật cần xác minh và câu hỏi còn bỏ ngỏ

Mặc dù các biện pháp của Khalip Umar được ghi chép rất rõ ràng, nhưng các nhà sử học vẫn có một vài điểm chưa thống nhất:

• Có hay không có vai trò của Amr ibn al-As? Có một số tài liệu cho rằng Amr ibn al-As, thống đốc của Ai Cập, đã gửi lương thực cứu trợ. Tuy nhiên, nhà sử học nổi tiếng Ibn Kathir đã đặt vấn đề này, bởi vì việc chinh phục Ai Cập vẫn chưa hoàn thành vào năm 18 AH .
• Ngày tháng chính xác: Người ta không thể xác định chính xác tháng nào năm 18 AH cuộc khủng hoảng bắt đầu, và tháng nào nó kết thúc. Một số người cho rằng phần cuối của nó có thể kéo dài đến năm 19 AH .
• Tổn thất về nhân mạng: Không có tài liệu đáng tin cậy nào cung cấp số liệu thống kê cụ thể về số người chết do nạn đói này.

Kết luận

Năm Tro Bụi là một bài học lịch sử về sự kết hợp giữa đức tin và quản trị. Mô hình của Umar, kết hợp giữa viện trợ nhân đạo trực tiếp, huy động sức mạnh của bộ máy nhà nước, sự kiểm soát chặt chẽ của lãnh đạo, sự linh hoạt trong việc áp dụng luật pháp, và cuối cùng là sự cầu nguyện lên Chúa, đã chứng minh một cách hiệu quả để vượt qua cuộc khủng hoảng. Sự kiện này cho thấy rằng, đằng sau một vị lãnh đạo công bằng và có lòng trắc ẩn, ngay cả một năm khủng khiếp như 'Năm Tro Bụi' cũng có thể được vượt qua .