Phần lớn khoản tiết kiệm từ AI đang trượt mục tiêu, khiến giới lãnh đạo doanh nghiệp 'ngồi trên đống lửa'

Thực tế phũ phàng về tiết kiệm từ AI

Kết quả khảo sát của Bain cho thấy một sự ngắt kết nối rõ ràng giữa kỳ vọng và thực tế. 40% công ty báo cáo mức cắt giảm chi phí từ 10% trở xuống, một con số trái ngược hoàn toàn với các bài toán kinh doanh đầy tham vọng thường được dùng để biện minh cho các khoản đầu tư AI . Nhìn rộng hơn ra thị trường, chỉ có 23% công ty có thể liên kết trực tiếp các đợt triển khai AI tạo sinh (Generative AI) của họ với nguồn doanh thu mới hoặc chi phí thấp hơn, khiến đa số không thể định lượng được tác động lên lợi nhuận ròng .

Sự kém hiệu quả này không chỉ giới hạn trong một ngành duy nhất. Cuộc khảo sát bao gồm bán lẻ, công nghệ, sản xuất tiên tiến và nhiều lĩnh vực khác, tất cả đều cho thấy mô hình thâm hụt tiết kiệm tương tự . Vấn đề càng trở nên đặc biệt nghiêm trọng khi có đến 72% công ty theo dõi mức tiết kiệm chi phí như một chỉ số tự động hóa then chốt, nhưng nhiều công ty lại không thấy các con số đó thành hiện thực trên quy mô lớn .

Vấn đề cấu trúc đáng lo ngại

Vấn đề cấu trúc cốt lõi mà cuộc khảo sát phát hiện ra là việc các công ty đang tài trợ cho các khoản đầu tư AI tiếp theo dựa trên những khoản tiết kiệm còn chưa xuất hiện. Nhiều nhà điều hành đang phê duyệt mức chi tiêu AI gia tăng với kỳ vọng rõ ràng rằng tự động hóa sẽ mang lại các khoản giảm chi phí bù đắp; và khi những khoản tiết kiệm đó không ‘đâu vào đấy’, mô hình cấp vốn bắt đầu trở nên lung lay .

Động lực này nằm trong một mô hình lớn hơn mà Bain đã quan sát thấy trong nghiên cứu về Chương trình Nghị sự Tăng trưởng B2B của mình. Dù các công ty kỳ vọng tỷ lệ tăng trưởng doanh thu cao hơn đáng kể — cao hơn 20% trong năm 2026 so với năm trước — nhiều công ty lại thiếu năng lực AI và nền tảng dữ liệu cần thiết để đạt được những mục tiêu đó. Sáu mươi phần trăm các nhà lãnh đạo được khảo sát thừa nhận họ không có hạ tầng dữ liệu hoặc công nghệ cần thiết để mở rộng AI một cách hiệu quả .

Các con số ủng hộ sự lo ngại đó. Các Giám đốc Tài chính (CFO) đang lên kế hoạch tăng mạnh chi tiêu cho AI trên toàn doanh nghiệp: 83% dự kiến tăng ngân sách AI hơn 15% trong hai năm tới, và 42% lên kế hoạch tăng từ 30% trở lên trong cùng kỳ . Tuy nhiên, chỉ có khoảng 23% giám đốc điều hành được khảo sát hiện có thể chỉ ra kết quả có thể đo lường được về doanh thu hoặc chi phí từ AI tạo sinh . Sự bất đối xứng này — chi tiêu tăng mạnh so với lợi nhuận thực tế ảm đạm — chính là thực trạng cấu trúc đáng lo ngại mà Bain đang cảnh báo.

Giải pháp của Bain để hàn gắn khoảng cách

Nghiên cứu và các phân tích trước đây của Bain cho thấy giải pháp không phải là cắt giảm đầu tư vào AI, mà là thay đổi cơ bản cách các công ty theo đuổi lợi ích tiết kiệm từ nó. Hãng tư vấn này khuyến nghị các công ty ngừng coi AI như một ‘mảnh ghép’ riêng lẻ tự động mang lại giảm chi phí. Trong một phân tích khác, Bain lập luận rằng chỉ lợi ích năng suất thôi là không đủ để tạo ra ROI cho các công ty đầu tư vào AI tạo sinh, và rằng “các công ty dẫn đầu đang trên đà đạt được mức tiết kiệm chi phí lên đến 25% bằng cách kết hợp thiết kế lại quy trình từ đầu đến cuối với triển khai công cụ AI tạo sinh” .

Trên thực tế, điều này có nghĩa là nhúng AI vào bên trong các cuộc đại tu vận hành tổng thể thay vì chỉ ‘cắm’ nó vào các quy trình làm việc hiện tại. Nghiên cứu của Bain về tự động hóa củng cố điều này: các công ty đầu tư mạnh nhất vào tự động hóa — được định nghĩa là chi ít nhất 20% ngân sách CNTT cho nó — đạt được trung bình 22% tiết kiệm chi phí, so với chỉ dưới 8% ở các công ty đầu tư dưới 5% . Các công ty đạt kết quả tốt nhất không chỉ triển khai nhiều AI hơn; họ triển khai nó trong các quy trình được thiết kế lại để loại bỏ công việc thừa thay vì chỉ tăng tốc các bước hiện có .

Bain cũng nhấn mạnh rằng những ‘người chiến thắng’ trong cuộc đua tăng trưởng triển khai nhiều trường hợp sử dụng hơn đáng kể so với những kẻ tụt hậu — trung bình 4,5 so với chỉ 3,3 — và đạt được hiệu quả chi phí gần như gấp đôi cho bất kỳ trường hợp sử dụng nào . Khuyến nghị rộng hơn của hãng là ngừng đo lường thành công của AI chỉ bằng việc triển khai, mà thay vào đó gắn nó với các kết quả tài chính và quy trình được xác định rõ ràng, được hỗ trợ bởi kiến trúc dữ liệu và công nghệ nền tảng mà 60% công ty hiện đang thiếu .

Ngân sách AI trong tương lai sẽ đi về đâu?

Khảo sát của Bain, công bố ngày 1 tháng 6 năm 2026, xuất hiện vào thời điểm chi tiêu AI của các tập đoàn đang tăng tốc ngay cả khi ROI vẫn là một ẩn số với hầu hết các công ty. Bản thân Bain trước đó cũng đã tính toán rằng việc xây dựng năng lực điện toán toàn cầu cần thiết cho nhu cầu AI vào năm 2030 có thể đòi hỏi 500 tỷ đô la Mỹ đầu tư vốn hàng năm và cần tạo ra 2.000 tỷ đô la Mỹ doanh thu mới hàng năm để cấp vốn một cách bền vững — một con số mà ngay cả các dự báo tiết kiệm lạc quan nhất cũng không đạt tới . Do đó, sự ‘trượt’ mục tiêu tiết kiệm hiện tại không chỉ là một nỗi thất vọng mang tính chiến thuật; đó là một lời cảnh báo rằng mô hình cấp vốn làm nền tảng cho AI doanh nghiệp đang đi vào một quỹ đạo không bền vững đối với nhiều công ty.

Bài học cấp bách nhất từ cuộc khảo sát này là các công ty không thể coi đầu tư AI như một ‘canh bạc’ dựa trên các phép tính tiết kiệm trên giấy tờ không bao giờ thành hiện thực. Thay vào đó, họ cần xây dựng lại cây cầu giữa tham vọng và thực tế vận hành, bắt đầu bằng việc thiết kế lại quy trình và một phép đo tỉnh táo về việc liệu những khoản giảm chi phí đã hứa có thực sự xuất hiện trên báo cáo lãi lỗ hay không.