Dünya Bankası Grubu Başkanı Ajay Banga’nın kuşkusu, bir veri merkezinin inşa edilip edilemeyeceğinden çok, büyük yapay zekâ tesislerinin gelişen pazarlarda yaygınlaşıp yaygınlaşamayacağıyla ilgili. Böyle bir tesis için güçlü bir elektrik arzının yanı sıra yüksek işlem kapasitesi gerekir. Banga, yapay zekânın bu ekonomilerde işe yarayabilmesi için kullanılabilir veri ve bu verilerle çalışacak insanlara da ihtiyaç olduğunu söylüyor. Elektriğin kıt olduğu yerlerde ise yeni bir tesisin tüketimi, aynı enerjinin başka hangi ihtiyaçları karşılayabileceği sorusunu gündeme getiriyor.
17
28
Banga’nın öngörüsü ne?
Banga, New York’taki İklim Haftası kapsamında düzenlenen bir Bloomberg Green panelinde, gelişen pazarlarda hâlihazırda az sayıda veri merkezi bulunduğunu ve bunların yaygınlaşmasını beklemediğini söyledi. Özellikle yapay zekânın gerektirdiği büyük miktarda işlem gücüne ve elektriğe dikkat çekti.
17
Bu, gelişmekte olan ekonomilerde hiç veri merkezi kurulmadığı ya da kurulamayacağı anlamına gelmiyor. Bloomberg, Afrika’daki veri merkezi sektörünün büyüdüğünü; güvenilir elektriğin ise sektörün en büyük güçlüğü olmaya devam ettiğini aktarıyor. Banga’nın değerlendirmesi, her ülke için aynı sonucu ilan etmekten çok, geniş ölçekli yayılmanın önündeki engellere işaret ediyor.
47
17
Elektrik talebi ne kadar artabilir?
Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) merkezi projeksiyonuna göre dünyadaki tüm veri merkezlerinin elektrik tüketimi 2025’te yaklaşık 485 teravatsaatten (TWh) 2030’da 950 TWh’ye çıkacak. Bu, 2030 için öngörülen küresel elektrik talebinin yaklaşık %3’ü demek. Rakamlar yalnızca yapay zekânın tüketimini değil, bütün veri merkezi sektörünü kapsıyor; IEA büyümenin başlıca itici gücü olarak yapay zekâyı gösteriyor.
13
5
Bugünkü dağılım da eşit değil: 2024’te veri merkezlerinin küresel elektrik tüketiminin %45’i ABD’de, %25’i Çin’de, %15’i Avrupa’da gerçekleşti. Üçünün toplam payı %85. Ancak bu geçmiş dağılım, 2030’a kadar yapılacak yeni yatırımların da aynı oranlarda paylaşılacağını göstermiyor.
5
Dijital uçurum ve enerji tercihi
Yeni işlem kapasitesi güçlü elektrik şebekelerinin ve yerleşik teknik ekosistemlerin bulunduğu yerlere yönelmeye devam ederse, altyapısı daha zayıf ülkelerin yapay zekâyı yerel olarak geliştirmesi ve kullanması zorlaşabilir. Birleşmiş Milletler kaynakları, yeterince hizmet alamayan bölgelerde güvenilir elektrik, işlem kapasitesi ve teknik uzmanlık eksikliğine; yapay zekâ kapasitesini geliştirmeye ayrılan finansmandaki coğrafi boşluklara dikkat çekiyor.
25
23
New York İklim Haftası’nın programı da büyüyen veri merkezlerinin temiz ve uygun fiyatlı elektrik için sanayi, ulaşım ve kentlerle rekabet ettiğini belirtiyor. Dolayısıyla tartışma yalnızca yapay zekâ altyapısına sürdürülebilir enerji sağlamak değil: Elektrik sınırlıyken hangi kullanımın öncelikli olacağı da bir kalkınma kararı.
19
17