Goncourt, Thélyson Orélien’in romanını neden listesinden çıkardı?

Fransız edebiyatının önemli ödüllerinden Goncourt’a aday gösterilen bir roman, yazarı hakkındaki iddiaların ardından listeden çıkarıldı. Goncourt Akademisi, Haiti-Kanadalı yazar Thélyson Orélien’in ilk romanı C’était ça ou mourir’ı (Ya Bu Ya Ölüm) 25 Eylül 2026’da ilk seçim listesinden sildi. Kararın arkasında iki ayrı mesele var: romanın yazımında yapay zekâ kullanıldığı şüphesi ve Orélien’in daha eski çalışmalarına ilişkin intihal iddiaları. Listeden çıkarma kararı, romanı yapay zekânın yazdığının kesinleştiği anlamına gelmiyor. 71727

Akademi kararını nasıl gerekçelendirdi?

Akademi, araştırmacı ve gazetecilerin analizlerinin romanın büyük olasılıkla önemli ölçüde yapay zekâ ürünü olduğuna işaret ettiğini açıkladı. Ayrıca yazarın geçmiş çalışmalarında yeni ortaya çıkan intihalleri gerekçe gösterdi. Akademiye göre karar, ödülün bütünlüğünü ve insanlar tarafından yazılmış edebiyatı ödüllendirme amacını korumak için alındı. Bunlar akademinin vardığı sonuçlar; romanın yazım sürecinin bağımsız biçimde doğrulanmış bir dökümü değil. 458

Karar, kitabın kısa süre önce elde ettiği başarı düşünüldüğünde dikkat çekiciydi: Roman eylül başında Goncourt’un ilk listesine girmiş, yapay zekâ suçlamasının internette ortaya çıktığı 21 Eylül’de ise Fnac Roman Ödülü’nü kazanmıştı. 3729

Yapay zekâ iddiası nereden çıktı?

X’teki “Balance ton Claude” adlı hesap, romandan seçtiği bölümleri Pangram adlı yapay zekâ tespit aracıyla incelediğini ve “yüzde 100 yapay zekâ” sonucu aldığını öne sürdü. CBC News de kitabın farklı bölümleriyle yaptığı denemede aynı sonucu aldığını bildirdi. Deneme yazarı ve Le Figaro köşe yazarı Samuel Fitoussi, daha sonra hesabın arkasındaki kolektifin bir parçası olduğunu, tek başına hareket etmediğini söyledi. 28291

Fakat bir tespit aracının puanı, metnin yazım geçmişinin kanıtı değil. AFP’nin farklı araçlarla yaptığı testlere ilişkin haberlerde çelişkili sonuçlar aktarıldı; sonraki haberlerde de romanın nasıl yazıldığı sorusu yanıtsız olarak ele alındı. Bu puanlar suçlamanın neden yayıldığını açıklıyor, ancak yazarlık konusunda kesin hüküm vermiyor. 2018

Orélien ne diyor? İntihal haberleri romanla ilgili mi?

Orélien, romanı yazarken yapay zekâ araçları kullandığını reddediyor. Reuters’ın 23 Eylül tarihli haberine göre Kanadalı ve Fransız yayıncıları o tarihte yazara destek veriyordu. Orélien, kitaba 2017’de başladığını ve ilk taslağı 2019’da tamamladığını söylüyor. Bu anlatım tartışma açısından önemli olsa da ek kanıt olmadan daha sonraki düzenlemelere ilişkin soruları yanıtlamıyor. 1734

İntihal haberleri ise ayrı bir döneme ilişkin. La Presse, Orélien’e atfedilen ve 2012–2014 yıllarında yayımlanan bazı yazılarla daha önce yayımlanmış metinler arasında benzerlikler bulunduğunu bildirdi. The Canadian Press, bu iddiaları bağımsız olarak doğrulamadığını belirtti. Önceki yazılara ilişkin iddialar, C’était ça ou mourir’ın yapay zekâ tarafından üretildiğine doğrudan kanıt oluşturmuyor. Tartışma sırasında kitabın Quebec’teki yayıncısı Les Éditions du Boréal tanıtım faaliyetlerini askıya aldı. 2749

Edebiyat ödülleri için asıl soru ne?

Kanada’daki Writers’ Trust ve Giller Foundation, yapay zekâyla yazılmış eserleri ödüllerine kabul etmediklerini söylüyor. Ancak başvuruların kurallara uygunluğunu denetlerken büyük ölçüde yazarlarla doğrudan çalışan yayınevlerine güveniyorlar. 19

Goncourt’un kararı bir ödül değerlendirmesi; romanın nasıl üretildiğine ilişkin nihai teknik hüküm değil. Bu olayın gündeme getirdiği soru şu: Tespit araçları, yayınevlerinin güvenceleri ve yazarın anlatımı farklı yönlere işaret ettiğinde, ödüller insan yazarlığı kuralını nasıl adil biçimde uygulayacak? 81720