Rusya, Ukrayna’nın BM’deki acil ateşkes çağrısını neden reddetti?

Rusya’nın ret gerekçesi, diplomasinin hangi sırayla ilerlemesi gerektiğine dair temel görüş ayrılığıydı. Ukrayna ve destekçileri, anlamlı barış müzakerelerinin başlayabilmesi için önce tam, derhal ve koşulsuz bir ateşkes istiyordu. Moskova ise görüşmeler yürütülürken askerî operasyonlarını durdurmayacağını açıkladı. 6834

Moskova, “önce ateşkes” yaklaşımını kabul etmedi

23 Eylül’deki BM Güvenlik Konseyi toplantısında Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sybiha, Kyiv’in tam, derhal ve koşulsuz ateşkesi kabul ettiğini söyledi; esaslı barış görüşmelerinden önce Rusya’ya da aynı adımı atma çağrısı yaptı. BM’nin 51 üyesinin desteklediği ortak açıklama da bu talebi içeriyordu. 68

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ise bu yaklaşımı reddetti. Lavrov, müzakerelerin biçimi ne olursa olsun Rusya’nın kendi ifadesiyle “özel askerî operasyonuna” görüşmeler boyunca ara vermeyeceğini söyledi. Avrupa’nın böyle bir arayışla Ukrayna’nın askerî kapasitesini yenilemesi için zaman kazanmak istediğini öne sürdü. 34

Bunun anlamı, Moskova’nın ateşkesi müzakerelerin ön koşulu olarak kabul etmemesiydi. Dolayısıyla tartışma yalnızca görüşmelerin yapılıp yapılmayacağı değil, görüşmeler sürerken savaşın durdurulup durdurulmayacağı üzerineydi.

Konseydeki destek ne anlama geliyordu, ne anlama gelmiyordu?

Haberlerde, Güvenlik Konseyi’nin 15 üyesinin 14’ünün ateşkese destek verdiği; Ukrayna, Avrupa Birliği ve 50’den fazla ülkenin de bu çağrının arkasında olduğu bildirildi. 410

Ancak bu sayı, söz konusu toplantıda Ukrayna için hazırlanmış bir ateşkes karar tasarısına ilişkin Güvenlik Konseyi oylamasının sonucu değildi. Böyle bir tasarı oylanmadı. Dolayısıyla destek, Rusya üzerindeki diplomatik ve siyasi baskıyı gösterdi; bağlayıcı bir Konsey kararı oluşturmadı. 1046

Rusya’nın Güvenlik Konseyi’nin daimi üyelerinden biri olması da belirleyici bir sınırlama yaratıyor: Daimi bir üyenin olumsuz oyu, Moskova’nın karşı çıktığı esaslı bir kararın kabulünü engelleyebiliyor. Bu nedenle diğer üyelerin desteği tek başına Rusya’yı ateşkese zorlayamıyor.

Enerji altyapısı neden çağrının merkezindeydi?

Ateşkes tartışması, kış yaklaşırken iki tarafın da enerji bağlantılı altyapıya yönelik saldırı riskleriyle karşı karşıya olduğu bir dönemde yapıldı. BM daha önce, Ukrayna’nın sivil enerji altyapısına düzenlenen saldırıların dondurucu soğuklarda milyonlarca kişiyi uzun süre elektrik, ısınma ve sudan mahrum bıraktığını açıklamıştı. 23

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy daha dar kapsamlı, karşılıklı bir düzenleme önerdi: Rusya Ukrayna’nın enerji sistemine, kritik altyapısına ve gıda ihracatına yönelik saldırıları bırakırsa, Ukrayna da Rus rafinerileri ile enerji tesislerine yönelik saldırıları durduracaktı. 3245

Bu teklif yürürlüğe girmiş bir anlaşma olarak sunulmadı. Reuters’a göre Ukrayna ve müttefikleri, kış öncesinde enerji altyapısı ve Karadeniz taşımacılığı konusunda sınırlı uzlaşmalar sağlamaya çalışıyordu; Moskova ise daha kapsamlı müzakerelere sınırlı ilgi gösteriyordu. 32

Zelenskiy, enerji saldırılarına ilişkin bir ateşkes sağlanamazsa Ukrayna’nın karşılık vereceğini ve yaklaşan kışın Rusya için “son derece acı verici” olabileceğini söyledi. 32

Siviller açısından risk sürüyordu

Mesele diplomatik tutumlarla sınırlı değildi. BM görüşmelerinin yapıldığı günkü haberlerde, Kyiv’e yönelik bir Rus saldırısında en az iki kişinin öldüğü, 22 kişinin yaralandığı bildirildi. Ukrayna’nın Rus enerji tesislerine yönelik saldırılarının artması da sivil zarar ve altyapı hasarı riskini yükseltti. 3341

Mevcut haberler, Güvenlik Konseyi toplantısının doğrudan bağlamına özgü tek ve kesin bir sivil kayıp toplamı ortaya koymuyor. Ancak elektrik, su ve ısıtma sistemlerinin, kış yaklaşırken insani açıdan başlıca kaygılardan biri olduğu açık. 2325

Sonuç: Neden geniş destek ateşkese dönüşmedi?

Toplantıdaki tablo netti: Ukrayna, önce kapsamlı bir ateşkes, ardından müzakere istedi. Rusya ise müzakereler için askerî faaliyetlerini durdurma şartını kabul etmedi. 834

Bu nedenle uluslararası alandaki geniş destek, çatışmaların derhal durmasına yetmedi. Güvenlik Konseyi diplomatik baskıyı artırabilir; fakat Rusya’nın rızası olmadan ya da Rusya’nın engelleyemediği bağlayıcı bir karar olmadan, ateşkes çağrısı uygulanabilir bir sonuçtan çok siyasi bir talep olarak kaldı.