Letonya, AB’nin Rusya Yaptırımları İçin Üç Yıllık Uzlaşmasını Neden Engelledi?

AB büyükelçileri, 22 Eylül gece yarısı son tarihinden önce anlaşmayı sonuçlandıramadı; çünkü Rusya bağlantılı kişilere yönelik hedefli yaptırımların yenilenmesi 27 üye ülkenin tamamının onayını gerektiriyordu. Letonya, iki önde gelen iş insanının yaptırım listesinden çıkarılmasını içeren uzlaşmayı kabul etmedi. Paket, yaklaşık 3 bin diğer kişi ve kuruluşa yönelik kısıtlamaları emsalsiz biçimde üç yıl uzatacaktı. Ancak Letonya, bu iki ismin çıkarılmasını Rusya üzerindeki baskının kabul edilemez biçimde gevşetilmesi olarak gördü. 1418

Masadaki uzlaşma neydi?

Öneri, birbirine bağlı iki unsurdan oluşuyordu:

• Alisher Usmanov ve Mikhail Fridman yaptırım listesinden çıkarılacaktı. Böylece kendilerine uygulanan mal varlığı dondurma ve AB’ye seyahat yasağı sona erecekti.
• Listede kalan yaklaşık 3 bin kişi ve kuruluşa ilişkin yaptırımlar 36 ay yenilenecekti. Bu, olağan daha kısa süreli yenilemelerin yerine geçecek ve kapsamlı yenileme tartışmasını 2029’a erteleyecekti. 314

Diplomatlar geçici bir anlayışa varmıştı; fakat paketin yürürlüğe girmesi için her AB üyesinin onayı gerekiyordu. Letonya onay vermeyince anlaşma resmileşmedi. 1824

Fransa, Slovakya ve Lüksemburg neden listeden çıkarılmayı destekledi?

Bu üç ülkenin tutumunun ardında aynı gerekçelerin bulunduğunu söylemek mümkün değil.

Slovakya, önceki tıkanıklıkta belirleyici ülkelerden biriydi ve Usmanov’un listeden çıkarılması için baskı yapıyordu. Haberlerde, nihai uzlaşmanın parçası olarak Fridman’ın da listeden çıkarılmasını istediği belirtildi. 313

Fransa, Usmanov’un listeden çıkarılmasının Azerbaycan’da tutulan Fransız vatandaşlarının serbest kalmasına yardımcı olabileceğine dair haberler üzerine bu değişikliği istedi. Bu bağlantı birden çok yayın tarafından aktarıldı; ancak Azerbaycan’ın resmen koyduğu ve bağımsız biçimde doğrulanmış bir şart olduğu söylenemez. 21214

Lüksemburg, Usmanov çıkarılacaksa Fridman’ın da çıkarılması gerektiğini bildirdi. Haberler, Lüksemburg’un pozisyonunu Fridman’ın dondurulan varlıklar nedeniyle ülkeye karşı açtığı yaklaşık 16 milyar dolarlık tahkim davasıyla ilişkilendirdi. Ancak eldeki bilgiler, bunun Lüksemburg’un kesin ve tek motivasyonu olduğunu kanıtlamıyor. 13

Letonya’nın itirazı neden belirleyiciydi?

Letonya son engel hâline geldi; çünkü AB’nin bu tür hedefli yaptırımları için oybirliği şart. Letonya’nın yaklaşımı, iki ismin listeden çıkarılması karşılığında daha uzun süreli yenileme yapılmasının AB’nin yaptırım politikasını sulandıracağı yönündeydi. Letonya Dışişleri Bakanı Baiba Braže’nin, yaptırımların “zayıflatılması değil, güçlendirilmesi” gerektiğini söylediği bildirildi. 14

Bu durum, oybirliğine dayalı yaptırım yenilemelerinin zayıf noktasını da ortaya koyuyor: Geniş bir paket destek görse bile, tek bir hükümet paketin bir unsuruna itiraz ederek süreci durdurabiliyor.

Gece yarısı itibarıyla risk neydi?

Acil risk, AB’nin bireysel yaptırım listesiyle ilgiliydi: Yaklaşık 3 bin Rusya bağlantılı kişi ve kuruluşu kapsayan mal varlığı dondurma ve seyahat yasakları. Daha önce uzlaşma sağlanamadığı için son tarih 15 Eylül’den 22 Eylül’e kadar yedi günlük teknik uzatmayla ertelenmişti. 1416

AB, oybirliğiyle gerekli hukuki işlemleri tamamlayamazsa bu hedefli listelerin süresi dolma riskiyle karşı karşıyaydı. Dolayısıyla mesele yalnızca iki kişinin statüsü değildi: Usmanov ve Fridman üzerindeki anlaşmazlık, bireysel yaptırım rejiminin tamamının hukuki devamlılığını tehdit ediyordu. 1418

Bu, Rusya’ya yönelik tüm AB tedbirlerinin ortadan kalkacağı anlamına gelmiyordu. Rus ekonomisinin belirli sektörlerini hedefleyen ayrı ekonomik yaptırımlar bu yenilemenin kapsamı dışındaydı ve etkilenmeyecekti. 14

Yeni görüşmeler öncesindeki tepkiler

AB’nin dış politika şefi Kaja Kallas, üye ülkeleri yaptırımları korumaya çağırdı ve yetkililerin yenilemeyi hızla sonuçlandırmak için çalıştığını söyledi. Görüşmeler sürerken yaptırım rejiminde istikrar gerektiğini vurguladı. 2030

Ukrayna Başbakanı Sergii Koretskyi, AB’den Rusya’ya yönelik yaptırımları gevşetmemesini istedi. Ukrayna saldırı altındayken Avrupa’nın Rusya’nın savaşını mümkün kılan aktörleri dost gibi göremeyeceğini savundu. 39

Litvanya Dışişleri Bakanı Kęstutis Budrys de kamuoyu önünde Rusya’ya ve Kremlin’in saldırganlığını destekleyenlere yönelik baskının artırılmasını savundu. Ancak aktarılan sözleri, doğrudan Usmanov-Fridman uzlaşmasına ilişkin kayıtlı bir açıklama değil; daha geniş Rusya bağlantılı ek tedbirler bağlamında yapılmıştı. 41

Bu nedenle salı sabahı planlanan görüşmeler yalnızca iki ismin listeden çıkarılması tartışmasını çözmeyi değil, her yenilemesi siyasi oybirliğine bağlı büyük bir yaptırım listesinin nasıl yürürlükte tutulacağını da ele almayı amaçlıyordu. 14