Hürmüz Krizi Sürerken Petrol Fiyatları Neden Geriledi?

Petrol fiyatları 28 Ağustos Cuma günü gerileyerek üst üste üçüncü haftalık düşüşünü kaydetti. Brent petrolü varil başına 89,31 dolardan, ABD göstergesi West Texas Intermediate (WTI) ise 83,40 dolardan kapandı. Brent gün içinde 39 sent gerilerken haftalık kaybı %5’i aştı; WTI 13 sent düştü ve haftayı %4’ün üzerinde kayıpla tamamladı. 27

Düşüşün temel nedeni, Hürmüz Boğazı’ndaki krizin tamamen çözülmesi değil, piyasaların yakın vadeli arz riskini yeniden fiyatlamasıydı. Yatırımcılar, uzun süreli ve ağır bir fiziksel arz kesintisi ihtimalini daha düşük görmeye başladı. Aynı anda, ABD’de daha sıkı para politikasının ekonomik aktiviteyi ve gelecekteki petrol talebini baskılayabileceği değerlendirildi. 18

Fiyatları aşağı çeken ana gelişme neydi?

Hürmüz Boğazı’nda trafiğin kısıtlanması, Körfez’den dünya piyasalarına petrol taşınmasını tehdit ettiği için fiyatlara bir “jeopolitik risk primi” eklemişti. Ancak hafta sonuna yaklaşılırken diplomatik temaslar ve olası yeni seyir düzenlemeleri, en azından bazı petrol akışlarının yeniden başlayabileceği beklentisini güçlendirdi.

İran ve Umman, geçici bir ortak deniz ulaşım koridoru oluşturulması ve mayın temizleme çalışmalarında işbirliği yapılması ihtimalini görüştü. Katar’ın arabuluculuk girişimleri de Tahran’ın normal deniz trafiğinin yeniden başlaması için koşullar hazırlamasına yönelik baskıyı artırdı. Bu gelişmeler boğazın tamamen açılacağını garanti etmese de, piyasanın en kötü senaryoya biçtiği olasılığı düşürdü. 313335

Petrol piyasasında bu ayrım kritik önem taşır: Arz hâlâ aksıyor ve çatışma devam ediyor olsa bile, ağır bir kesintinin gerçekleşme ihtimali azalırsa fiyatlar gerileyebilir.

Hürmüz Boğazı neden hâlâ belirleyici?

Boğaz, Körfez’den çıkan petrolün önemli bir bölümünün geçtiği stratejik bir deniz yolu. Bu nedenle gemi trafiğine ilişkin küçük değişiklikler bile fiyatlarda hızlı hareketlere yol açabiliyor.

Daha önceki haberlerde boğazdan geçen gemi sayısının 10 günlük yaklaşık 11 gemilik ortalamadan altı gemiye düştüğü ve İran’ın, ABD’nin tutumunu değiştirmemesi hâlinde geçişlerin kapalı kalacağını söylediği bildirilmişti. 5

Bu nedenle İran-Umman görüşmeleri, normal seyrin geri döndüğünün kanıtı değil; olası bir geçiş çerçevesinin işareti olarak görülmeli. Geçici koridor önerisi, mayın temizleme faaliyetleri ve dalgalı gemi trafiği, operasyonel riskin sürdüğünü gösteriyor. İran’ın normal trafiğe dönüş için öne süreceği koşulların da henüz netleşmediği bildiriliyor. 33

ABD para politikası talep görünümünü nasıl etkiledi?

Yatırımcılar aynı zamanda ABD Merkez Bankası’nın enflasyonla mücadele politikasına ilişkin sinyalleri değerlendirdi. Enflasyon endişeleri faizlerin daha uzun süre yüksek kalacağı ya da finansal koşulların daha da sıkılaşacağı beklentisini güçlendirirse, ekonomik büyüme ve petrol tüketimi zayıflayabilir. Bu da ham petrol için talep kaynaklı bir baskı oluşturur. 18

Böylece piyasa iki gelişmeyi aynı anda fiyatladı: Hürmüz kaynaklı olası arz şoku küçültüldü, ABD ekonomisine ilişkin talep beklentisi ise daha temkinli hâle geldi. Bu iki yönlü yeniden değerlendirme, petrol fiyatlarındaki düşüşü hızlandırdı.

Artan akışlar ve ABD stokları düşüşü güçlendirdi

Körfez’den yapılan ihracatın kısmen toparlanması ve İran-Umman koridorundan beklenenden fazla akış görülmesi, piyasadaki fiilî arz kaybının ilk tahminlerden daha küçük olabileceğine işaret etti. Reuters’a göre yatırımcılar, ek akışlar, önerilen İran-Umman koridoru ve ABD’nin mayın temizleme iddiaları karşısında şaşırdı. 18

ABD ham petrol stoklarındaki beklenmedik artış da fiyatlar açısından somut bir aşağı yönlü sinyal verdi. Stoklardaki yükseliş tek başına küresel görünümü belirlemez; ancak mevcut arzın kısa vadeli talebi aşıyor olabileceğini veya rafineri ve ihracat koşullarının beklenenden daha zayıf kaldığını gösterebilir. 8

Fiyatları daha da düşürebilecek gelişmeler

Hürmüz Boğazı’nın sürdürülebilir ve doğrulanabilir biçimde yeniden açılması, Körfez petrolüne erişimi kolaylaştırarak jeopolitik risk priminin bir bölümünü ortadan kaldırabilir. Gemi trafiği normale döner ve diplomatik düzenlemeler işlerse, arzın artması ve ani kıtlık korkusunun azalması fiyatlar üzerinde ek baskı yaratabilir. ABD-İran barış anlaşmasına ilişkin beklentilerin güçlendiği önceki dönemlerde de petrol fiyatları bu yönde hareket etmişti. 20

ABD’de faizlerin yüksek kalması veya daha da sıkılaşması, petrol talebi açısından ikinci bir baskı unsuru olabilir. Buradaki etki tek günlük fiyat hareketinden çok, ekonomik aktivitede ve enerji tüketiminde daha uzun süreli bir yavaşlama yaşanması hâlinde belirginleşir.

Petrol fiyatları hangi koşullarda yeniden yükselebilir?

Mevcut düşüş senaryosu, diplomatik ilerlemenin somut sonuçlara dönüşmesine bağlı. Görüşmelerin başarısız olması, İran’ın yeni koşullar öne sürmesi, tankerlere yönelik saldırılar veya gemi trafiğinin yeniden sert biçimde azalması jeopolitik risk primini hızla geri getirebilir. Barış anlaşmasına ilişkin şüphelerin arttığı ve deniz taşımacılığına yönelik tehditlerin yükseldiği önceki dönemlerde petrol fiyatları hızlı biçimde artmıştı. 25

ABD’nin İran’a yönelik daha sert yaptırımları da önemli bir belirsizlik kaynağı. Yeni yaptırımlar İran’ın ihracatını kısıtlayabilir, deniz ulaşımı konusundaki işbirliğini zorlaştırabilir ve gerilim riskini artırabilir. Buna karşılık istikrarlı bir seyir düzenlemesi, Körfez petrolünün erişilebilir arzını artırarak fiyatları aşağı çekebilir.

Ukrayna’nın Rusya’daki bir rafineriye yönelik saldırısı ve Venezuela’nın OPEC’ten ayrılma ihtimali de arz görünümüne ilişkin ek belirsizlikler yaratıyor. Ancak sağlanan veriler, bu gelişmelerin 28 Ağustos’taki fiyat düşüşünde Hürmüz görüşmeleri, artan akışlar, ABD stokları ve para politikası beklentileri kadar belirleyici olduğunu göstermiyor. Venezuela konusunda da üretim politikasının daha gevşek hâle gelip gelmeyeceği veya siyasi ve operasyonel sorunların üretimi azaltıp azaltmayacağı net değil.

Sonuç: Kriz bitmedi, risk algısı değişti

Cuma günkü düşüş, piyasanın kısa vadeli risk değerlendirmesinde sınırlı ölçüde aşağı yönlü bir değişime işaret etti. Hürmüz’de kısmi normalleşme umudu, toparlanan bazı Körfez akışları, mayın temizleme iddiaları ve yükselen ABD petrol stokları, devam eden jeopolitik risk priminden daha ağır bastı. ABD para politikasına ilişkin daha sıkı beklentiler de talep tarafında ek baskı yarattı. 1827

Ancak bu hareket, krizin sona erdiği anlamına gelmiyor. Gemi trafiği hâlâ düzensiz, önerilen düzenlemeler kalıcı ve uygulanabilir bir yeniden açılma anlaşmasına dönüşmüş değil. Yaptırımların sertleşmesi veya çatışmaların yeniden tırmanması fiyatları kısa sürede tersine çevirebilir.

Şimdilik petrol piyasası, yakın vadeli arz şoku ihtimalinin azalması ile Hürmüz Boğazı’nın güvenilir bir geçiş noktası olmaya devam edememe riskini aynı anda dengeliyor.