Kurumsal yapay zekâda kullanım artıyor, getiri hesabı geride kalıyor

Bir yapay zekâ aracını kaç kişinin kullandığını saymak kolay. Daha zor soru şu: Bu kullanım, bütün maliyetler hesaba katıldığında iş sonuçlarını ne kadar iyileştiriyor? 2026 araştırmaları, kurumsal yapay zekâda asıl açığın burada olduğunu gösteriyor. Bulgular, yapay zekânın değer üretemeyeceğinin değil; birçok kuruluşun harcama ile sonucu henüz güvenilir biçimde eşleştiremediğinin işareti.232534

Araştırmalar ne söylüyor?

Flexera’ya göre kuruluşların %31’i yapay zekâ yazılım harcamalarını doğru biçimde görebiliyor; %59’u ise boşa giden yapay zekâ harcamalarının geçen yıl arttığını belirtiyor.34 Battery Ventures’ın 100 üst düzey teknoloji yöneticisiyle yaptığı ankette katılımcıların %94’ü, yapay zekâ yatırım getirisini (ROI) değerlendirmek için kurum genelinde tutarlı bir çerçeveleri olmadığını söylüyor. Projelerinin yarısından fazlasında pozitif getiri gördüğünü bildirenlerin oranı yalnızca %16.23

Bütçe tarafında da baskı var: Futurum’un 2026’nın ikinci yarısına ilişkin araştırmasında katılımcıların %46,9’u yapay zekâ harcamalarının planı aştığını, %5,6’sı ise planın altında kaldığını belirtiyor.33 Ancak bu oranlar aynı şeyi ölçmüyor. Harcamayı görebilmek, israf algısı, proje getirisi ve bütçe sapması farklı göstergeler; bunları tek bir “yapay zekâ başarısızlık oranı” gibi okumamak gerekiyor.

Kullanım sayısı neden getiri sayısı değil?

Satın alınan lisans, aktif kullanıcı ya da tamamlanan pilot proje tek başına finansal getiri anlamına gelmez. Bunun için önce değiştirilecek işin mevcut performansını belirlemek, ardından hız veya çıktı kalitesi gibi hedefleri tanımlamak ve elde edilen faydayı sistemin toplam işletme maliyetiyle karşılaştırmak gerekir.

KPMG’ye göre birçok kuruluş izleme panelleri ve onay süreçleri kurmuş olsa da çoğu, yapay zekânın işletme maliyetlerini gerçek zamanlı ve uçtan uca göremiyor.19 KPMG’nin küresel araştırmasında maliyetlerini tam olarak görebilen kuruluşların %15’i yerleşik bir yatırım getirisi bildirdi; bu oran tam görünürlüğü olmayanlarda %3’tü.25 Bu bir ilişki: Maliyet görünürlüğünün tek başına getiriyi yarattığını kanıtlamıyor.

Ölçüm kadar işin nasıl yapıldığı da önemli. Bank of America’nın teknoloji yöneticisi, yapay zekâ projelerini ölçeklendirmek için süreçlerin uçtan uca dönüştürülmesini, çözümlerin yeniden kullanılmasını, yönetişimi ve yatırım getirisini öncelikler arasında sayıyor.14 Öte yandan CIO’nun aktardığı bir ankette kuruluşların %61’i son iki yılda bilgi teknolojileri sistemlerini yenileme girişimlerini durdurduğunu, ertelediğini, küçülttüğünü veya bıraktığını bildirdi. Yapay zekâya kayan bütçeler belirtilen baskılardan biri; bu oran her gecikmenin nedeninin yapay zekâ harcaması olduğunu göstermiyor.18

Daha bağımsız biçimde görev yürütebilen yapay zekâ ajanları söz konusu olduğunda maliyet, beklenen iş değeri ve risk kontrollerini izlemek daha da kritik hâle geliyor. Gartner, 2025’te yayımladığı öngörüde, artan maliyetler, belirsiz iş değeri veya yetersiz risk kontrolleri nedeniyle bu tür projelerin %40’ından fazlasının 2027 sonuna kadar iptal edileceğini tahmin etti. Bu, 2026’da gerçekleşmiş bir iptal oranı değil.51

Bank of America: Somut kazanım, açık kalan soru

Bank of America, yapay zekâ araçlarını yaklaşık 200 bin çalışanına sunduğunu ve yaklaşık 19–20 bin yazılım geliştiricisinin kodlama verimliliğinde %15–20 artış gördüğünü bildiriyor.34 Bu, yalnızca kullanıcı sayısı vermekten daha anlamlı: Sonuç belirli bir iş akışına bağlı. Bankanın eş başkanı da şu ana kadar en net kazanımların kodlama gibi teknoloji işlerinde görüldüğünü söylüyor.1

Banka yönetimi ayrıca yaklaşık 400 milyon dolarlık maliyete karşı 800 milyon dolarlık fayda tahmin ediyor.2 Bunlar yönetimin tahminleri; her bir kullanım alanının kendi maliyetini çıkardığına dair bağımsız doğrulama değil.

Şirketler için uygulanabilir ölçüt şu: Her yapay zekâ uygulamasına sonuçtan sorumlu bir kişi atamak, iş akışının önceki ve sonraki performansını ölçmek, tüm maliyetleri kaydetmek ve kalite ile risk kontrollerini hesaba katmak. Kullanım arttığı için değil, bu kalemler düşüldükten sonra ölçülen fayda sürdüğü için ölçek büyütmek gerekir. Böylece gerçek kazanımlar görünür olur; hareketlilik, yatırım getirisiyle karıştırılmaz.192325