Londra’da yapay zekâ destekli beyin ameliyatı bir hastanın görme yetisini kurtardı

Londra’daki National Hospital for Neurology and Neurosurgery’de görev yapan cerrahlar, University College London Hospitals’ın (UCLH) açıklamasına göre Mayıs 2026’da dünyada bir ilke imza attı: Bir beyin tümörü, ameliyat sırasında gerçek zamanlı yapay zekâ desteği kullanılarak başarıyla çıkarıldı. Hastanın, görme yetisini etkileyen 11 milimetrelik hipofiz tümörü vardı. 125

Buradaki kritik nokta, ameliyatı yapay zekânın gerçekleştirmemiş olması. Sistem, cerrahlara operasyon sırasında canlı ve ek bir görsel bilgi katmanı sundu; tüm tıbbi kararlar ve cerrahi kontrol ekipte kaldı.

Ameliyat sırasında yapay zekâ ne yaptı?

Cerrahlar, kafatasının tabanındaki tümöre ulaşmak için endoskopik bir yöntem kullandı. UCL’nin Hawkes Institute ile bağlantılı araştırmalar kapsamında geliştirilen yapay zekâ sistemi ise operasyon kamerasından gelen canlı görüntüyü analiz etti. Sistem, cerrahi alanda görülen önemli yapıları vurguladı ve bazılarını renklerle kodladı. Bunlar arasında korunması gereken sinirler ve kan damarları da bulunuyordu. 56

Hipofiz bezinin çevresi, cerrahi açıdan son derece hassas bir bölge. Görme sinirleri ve büyük damarlar hipofiz bezinin yakınında yer aldığı için dokuların doğru ayırt edilmesi, ciddi komplikasyon riskini azaltmak açısından büyük önem taşıyor. UCL ve UCLH’nin daha önceki araştırmaları da hipofiz bezi çevresindeki küçük tümörlerin ve kritik anatomik yapıların belirlenmesine odaklanıyordu. 19

Hastanın durumu ve iyileşme süreci

48 yaşındaki Rhys Hibbert, İngiltere’nin Bedfordshire bölgesinde yaşayan bir müşteri hizmetleri yöneticisi. Haberlerde, hipofiz bezinde büyüyen 11 milimetrelik iyi huylu tümörün görme sorunlarını kötüleştirdiği ve görme kaybı riskini artırdığı aktarıldı. 367

Hibbert, ameliyattan sonra uyandığında odayı net görebildiğini söyledi. Raporlara göre bir hafta içinde bağımsız yürümeye başladı, daha sonra işine döndü ve görüş alanının belirgin biçimde genişlediğini ifade etti. 5

Sistem hangi özelliklere sahipti?

Yapay zekâ, ameliyat devam ederken cerrahi video akışını yorumlamak üzere tasarlanmıştı. Bildirilen işlevleri arasında şunlar yer alıyordu:

• Sinirler ve kan damarları gibi kritik anatomik yapıların tanınması
• Cerrahi aletlerin belirlenmesi
• Aletlerle dokular arasındaki etkileşimlerin analiz edilmesi
• Önemli yapıların ameliyat ekibinin canlı ekranında renklerle işaretlenmesi 5614

Bu nedenle teknoloji, bağımsız kararlar veren bir “robot cerrah” değil, ameliyat sırasında kullanılan bir yönlendirme ve karar destek aracı olarak değerlendirilmeli. Sistem aletleri hareket ettirmedi, kendi başına cerrahi karar vermedi ve beyin cerrahlarının yerini almadı. Operasyon boyunca sorumluluk ve kontrol insan cerrahi ekipte kaldı. 5

En anlaşılır benzetme, sistemi uzman bir “ikinci göz çifti” olarak görmek. Yazılım, dar ve sürekli değişen cerrahi alandan gelen görüntüyü aralıksız inceleyerek cerrahların hızlı biçimde fark etmesi zor olabilecek anatomik yapıları öne çıkarabiliyor.

Sistem ne kadar süredir geliştiriliyordu?

Sağlanan haber kaynakları, yapay zekâ sisteminin karmaşık endoskopik cerrahi videolarını gerçek zamanlı yorumlamak amacıyla UCL öncülüğünde yaklaşık 10 yıl süren bir çalışmanın ürünü olduğunu aktarıyor. Sistem, ameliyat sırasında ilgili anatomiyi, cerrahi aletleri ve bunların dokularla etkileşimlerini tanıyabilmesi için cerrahi video verileriyle eğitildi. 2

Bununla birlikte, sağlanan kanıtlar sistemin donanımına ilişkin NVIDIA Clara IGX yapılandırması gibi ayrıntıları veya Birleşik Krallık’taki National Institute for Health and Care Research (NIHR) ile Google’ın sağladığı finansmanın doğrulanmış dökümünü ortaya koymuyor. Bu nedenle söz konusu donanım ve fonlama ayrıntıları burada kesinleşmiş bilgi olarak sunulmamalı.

Cerrahların kontrolü neden önemli?

Beyin cerrahisi, otomasyon açısından yüksek riskli bir alan. Yapay zekâ bazı örüntüleri hızlı biçimde tanıyabilir; ancak cerrahi ekip bu sinyalleri hastanın özgün anatomisi, operasyonun seyri ve klinik riskler bağlamında değerlendirmek zorunda. Londra’daki operasyonda yapay zekâ, klinik uzmanlığın veya hesap verebilirliğin yerine geçen bir sistem değil, karar desteği sağlayan bir araç olarak konumlandırıldı. 56

Başarının önemi de burada yatıyor. Operasyon, yapay zekânın canlı cerrahi görüntüleri insan cerrahisi sırasında işe yarayacak kadar hızlı analiz edebileceğini gösteren erken fakat önemli bir örnek sunuyor. Ancak tek bir vakadan hareketle yapay zekâ destekli ameliyatların tüm hastalarda veya tüm cerrahi türlerinde geleneksel yöntemlerden daha güvenli olduğu sonucu çıkarılamaz.

Bundan sonra ne olacak?

Ekibin uzun vadeli hedefi, ameliyat sırasında uzman bilgisinden yararlanabilen gelişmiş bir cerrahi asistanı oluşturmak. Bazı haberlerde bu fikir, cerrahlar için “ChatGPT” benzetmesiyle anlatıldı. Yine de nihai değerlendirme, karar ve kontrolün klinisyenlerde kalması planlanıyor. 13

Sağlanan kaynaklar, daha büyük bir klinik çalışmanın kesin büyüklüğü, takvimi veya ölçülecek sonuçları hakkında doğrulanmış ayrıntılar vermiyor. Sistemin farklı cerrahlar, hastalar ve operasyonlarda ne kadar güvenilir çalıştığını ve sonuçları gerçekten iyileştirip iyileştirmediğini belirlemek için ileriye dönük, daha kapsamlı araştırmalara ihtiyaç var.

Şimdilik Londra’daki operasyon, yapay zekânın bir beyin tümörü ameliyatında hassas anatomiyi haritalamaya yardımcı olabileceğini gösteren önemli bir uygulama olarak değerlendirilebilir. Rhys Hibbert’in iyileşmesi umut verici olsa da yapay zekâ destekli cerrahinin daha geniş vaatleri, tek bir örneğin ötesinde yapılacak klinik doğrulamalara bağlı.