İran, Umman’ın Hürmüz planını reddetti: Deniz trafiğinde daha fazla kontrol talebi

Bölgesel destek gördüğü bildirilen öneri, boğaz üzerindeki tek taraflı İran kontrolünün yerine ortak bir yönetim mekanizması getirmeyi amaçlıyordu. Planda ayrıca gemilerden alınması zorunlu olmayan “gönüllü ücretler” yoluyla deniz güvenliği ve geçiş hizmetlerinin finanse edilmesi seçeneği bulunuyordu .

İran’ın karşı önerisi ne?

İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, Tahran’ın karşı teklifini 28 Temmuz’da devlet televizyonuna verdiği röportajda açıkladı . Önerinin temel unsurları şöyle:

• Trafiğin bir yönü, yani Basra Körfezi’ne giriş güzergâhı, tamamen İran sularından geçecek.
• Ters yöndeki güzergâhın bir bölümü de İran suları içinde kalacak.
• Tahran bunu boğazı yeniden açmak için “geçici” veya “ara dönem” düzenlemesi olarak tanımlıyor; ancak kalıcı bir anlaşma yapılsa bile her iki deniz yolunun kritik bölümlerinde etkin denetim sahibi olmakta ısrar ediyor .

Pratikte bu, Umman’ın önerdiği eşit kuzey-güney paylaşımı yerine kontrolün büyük bölümünün İran’da kalması anlamına geliyor. Tahran, denetim alanını Umman tarafına doğru genişletmek istiyor . Garibabadi, Umman planının uzun vadeli bölgesel istikrar sağlanana kadar İran’ın güvenlik kaygılarını karşılamadığını savundu .

Umman’ın arabuluculuğu zora giriyor

İran’ın öneriyi reddetmesi, Muskat’ın arabuluculuk çabalarını çıkmaza soktu. Garibabadi, Tahran’ın karşı teklifini “nihai” olarak nitelendirdi ve Umman’ın bunu kabul etmemesi halinde Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalacağı uyarısında bulundu .

Böylece müzakerelerin merkezindeki temel anlaşmazlık daha da belirginleşti: Umman, ortak ve dengeli bir yönetim ararken İran, boğaz üzerindeki belirleyici yetkinin kendisinde kalmasını istiyor. Bu tablo, taraflar arasında güven inşa etmeye çalışan Umman’ın tarafsız arabulucu rolü üzerindeki baskıyı artırıyor.

ABD-İran gerilimine etkisi

İran’ın tutumu, ABD ile yaşadığı daha geniş çatışmadaki pazarlık alanını da sertleştiriyor. Hürmüz Boğazı, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik hava harekâtını başlattığı 28 Şubat 2026’dan bu yana büyük ölçüde kapalı durumda . İran Devrim Muhafızları Ordusu (DMO), fiilî kapanmayı güç kullanarak sürdürmeye çalışıyor .

Tahran’ın ortak yönetime razı olmaması, boğazı yalnızca teknik bir deniz ulaşımı meselesi olarak görmediğini; ABD’ye karşı stratejik bir baskı aracı olarak değerlendirdiğini gösteriyor. İran, 2026’nın başlarında ABD ile bir mutabakat zaptı imzalanmış olmasına rağmen, tek taraflı yetkisini sınırlayacak herhangi bir düzenlemeyi kabul etmiyor .

Hürmüz Boğazı’nda son durum

Hürmüz Boğazı, “bir sonraki duyuruya kadar” fiilen kapalı kalmayı sürdürüyor. DMO, Tahran’ın onayı olmadan hiçbir ticari veya askerî geminin geçiş yapmasına izin verilmeyeceğini açıkladı .

Temmuz 2026’nın sonu itibarıyla yeniden açılmayı sağlayacak bir anlaşma görünmüyor. Bu nedenle küresel enerji ticaretinin en önemli dar geçitlerinden biri olan boğazdaki belirsizlik sürerken, diplomatik çözüm arayışları da İran’ın kontrol talebi ile Umman’ın ortak yönetim önerisi arasındaki farkı kapatmaya çalışıyor.