Ethereum, Bitcoin’in UTXO yaklaşımıyla 1.000 kat ölçeklenebilir mi?

• Dinamik hesap durumu: Akıllı sözleşmeler ve kalıcı depolama gerektiren uygulamalar için büyük ölçüde korunacak; ancak büyümesi daha sınırlı olacak.
• UTXO tipi durum: Basit değer transferleri için kullanılacak daha kısıtlı bir yapı. Bu modelde işlem çıktıları harcandığında tüketiliyor ve kalıcı bir hesap kaydı yerine daha küçük bir işaret bırakılıyor .
• Hibrit ara modeller: Esneklik ile ölçeklenebilirlik arasındaki dengeye göre tasarlanmış, bu iki uç arasında farklı durum türlerinden oluşan bir yelpaze.

Buterin bu yaklaşımı, “Ethereum’un UTXO tipi durumun, dinamik durumun ve ikisinin arasındaki her şeyin en iyisine sahip olmasını istiyoruz” sözleriyle özetledi .

Beklenen faydalar neler?

Ödemelerde kalıcı veri kullanımı azalabilir

Öneriye ilişkin hesaplamalara göre 1 milyar UTXO girdisinin kalıcı durumda yaklaşık 300 MB yer kaplaması mümkün. Aynı sayıdaki kaydın mevcut hesap tabanlı modelde yaklaşık 100–150 GB alan gerektirebileceği belirtiliyor. Bu, ödemeler açısından kalıcı durum kullanımında yaklaşık yüzde 99,8’lik bir azalma anlamına geliyor .

1.000 kata kadar uzun vadeli ölçekleme hedefi

Ethereum’un uzun vadeli 1.000 kat ölçekleme vizyonunda yürütme, veri ve durum kaynakları birlikte ele alınıyor. ZK-EVM’ler yürütme kapasitesinde yaklaşık 1.000 kat artış sağlayabilirken PeerDAS ve blob’lar veri kapasitesini yaklaşık 500 kat artırabilir. Durum verimliliği ise bu hedefin önündeki temel darboğazlardan biri olarak görülüyor .

Doğrulayıcıların depolama yükü hafifleyebilir

Utreexo’dan ilham alan hafif birikimler ve dahil olma kanıtları, düğümlerin ağın tüm durumunu saklamadan işlemleri doğrulamasına yardımcı olabilir . Böyle bir yaklaşım, daha düşük donanım gereksinimleriyle daha fazla kişinin doğrulayıcı çalıştırabilmesini ve merkeziyetsizliğin korunmasını destekleyebilir.

Mevcut dApp mimarisi korunabilir

UTXO tipi durumun mevcut yapının yerine geçmek yerine ona eklenmesi planlanıyor. Bu nedenle hâlihazırda hesap modeline göre geliştirilmiş Ethereum uygulamalarının doğrudan etkilenmemesi, yeni ve daha verimli durum türlerinin ise uygun kullanım alanlarında tercih edilmesi hedefleniyor .

Önündeki başlıca zorluklar

Geriye dönük uyumluluk ve uygulama geçişi

Hesap modeli üzerine kurulmuş mevcut merkeziyetsiz uygulamalar UTXO tipi durumu doğrudan kullanamayacak. Geliştiricilerin bu yeni katmanlardan yararlanabilmesi için yeni standartlara, geliştirme araçlarına ve geçiş mekanizmalarına ihtiyaç duyulacak .

İki farklı modelin birlikte yönetilmesi

Hesap tabanlı ve UTXO tabanlı yapıların aynı yürütme ortamında çalışması protokolü karmaşıklaştırabilir. Farklı durum katmanları arasındaki etkileşim, olası uç durumlar ve bir katmandaki verinin diğer katmandaki uygulamalarla ne ölçüde birleştirilebileceği çözülmesi gereken konular arasında .

UTXO modelinin ifade gücü daha sınırlı

UTXO yapısı basit ödemeler için verimli olsa da hesaplar kadar esnek değil. Karmaşık ve sürekli veri değiştiren DeFi uygulamaları, NFT protokolleri veya yoğun akıllı sözleşme etkileşimleri için dinamik hesap durumu daha uygun olmaya devam edebilir .

Henüz erken aşamada

Araştırmacı Toni Wahrstätter’in Temmuz 2026’da gündeme getirdiği yerel UTXO önerisi ve bağlantılı çalışmalar henüz araştırma ve teklif aşamasında. Bu fikirler Ethereum’a uygulanmış ya da büyük ölçekte test edilmiş değil . Dolayısıyla 1.000 katlık artış şu an için gerçekleşmiş bir performans sonucu değil, uzun vadeli bir tasarım hedefi.

Bu plan, “Lean Ethereum” vizyonunun neresinde?

UTXO tabanlı hibrit yaklaşım, Buterin’in Temmuz 2026’da açıkladığı ve üç ila dört yıllık bir döneme yayılan “Lean Ethereum” yol haritasının parçalarından biri . Daha geniş vizyonun öne çıkan başlıkları şöyle:

• Özyinelemeli STARK doğrulaması: İşlemleri doğrudan yeniden yürütmek yerine özyinelemeli STARK kanıtlarıyla doğrulayarak ölçeklenebilirliği artırma .
• Kuantuma dayanıklı kriptografi: Gelecekteki kuantum bilgisayar tehditlerine karşı güvenli şifreleme yöntemleri kullanma .
• Durum katmanının yeniden tasarlanması: Mevcut dinamik durumun yanında UTXO’lar ve ring buffer’lar gibi daha kolay ölçeklenen yeni veri yapıları oluşturma. Buterin bu değişikliği planın en sarsıcı unsuru olarak değerlendiriyor .
• Gizlilik yükseltmeleri: Gizliliği koruyan özellikleri protokole daha entegre hâle getirme .
• Daha yalın doğrulayıcı mimarisi: Mutabakat, gas ücretleri ve sanal makine yapısında; leanISA/RISC-V gibi yaklaşımları da içeren sadeleştirmeler yapma .

16 Ağustos’taki paylaşım, Ethereum’un ölçekleme arayışının yalnızca kendi ekosistemindeki çözümlere dayanmadığını gösteriyor. Bitcoin’in Utreexo araştırmasının doğrudan anılması, iki büyük blokzincir ekosistemi arasındaki teknik etkileşimin dikkat çekici bir örneği. Ancak önerinin gerçek etkisi; standartların nasıl belirleneceğine, geliştiricilerin uygulamaları yeni durum türlerine nasıl taşıyacağına ve bu yapıların pratikte ne kadar güvenilir çalışacağına bağlı olacak .