ABD, Meksika’dan yapay zekâ donanımında daha sıkı menşe kuralları istiyor

ABD yönetiminin, Meksika’yı ABD’ye ihraç edilen yapay zekâ donanımı için daha sert menşe kurallarını kabul etmeye zorladığı bildiriliyor. Söz konusu yaklaşım; çipler, sunucular ve ilgili ekipmanlarda Kuzey Amerika dışından gelen bileşenlerin payını sınırlamayı amaçlıyor. Açıklanan gerekçe, Çinli ve diğer yabancı şirketlerin ürünleri Meksika’daki montaj hatlarından geçirerek ABD gümrük vergilerinden kaçınmasını engellemek. 34

Ancak bu, yayımlanmış ve yürürlükte olan nihai bir kural değil; müzakerelerdeki bir pozisyon. Mevcut haberler, izin verilecek oranı, kapsama girecek ürünlerin kesin listesini, uyum denetiminin nasıl yapılacağını, geçiş süresini veya yürürlük tarihini ortaya koymuyor. 34

Önerinin özünde ne var?

ABD’nin talebi, bir ürünün yalnızca Meksika’da son montajının yapılmasına bakmak yerine, ürünün parçalarının ve katma değerinin ne kadarının Kuzey Amerika’dan geldiğini daha yakından incelemek. Amaç, bir yapay zekâ donanımının Meksika üretimi sayılarak ticari avantajlardan yararlanabilmesi için ABD, Meksika veya Kanada kaynaklı girdi oranını yükseltmek. 34

Bu, elektronik tedarik zincirleri açısından önemli bir değişiklik olur. Mevcut ABD-Meksika-Kanada Anlaşması’nda (USMCA) çok sayıda ürün için genel bir bölgesel değer içeriği eşiği bulunmuyor; menşe çoğu zaman gümrük tarife sınıflandırmasındaki değişim ölçütüyle belirleniyor. Örneğin HS 8471.50 altında sınıflandırılan sunucularda mevcut kural, geniş bir Kuzey Amerika içeriği oranından ziyade bu yönteme dayanıyor. 41

Yeni bir yapay zekâ donanımı eşiği kabul edilirse, büyük ölçüde Çin veya diğer Asya ülkelerinden gelen parçalarla Meksika’da birleştirilen ürünlerin tercihli muameleye hak kazanması zorlaşabilir. Şirketlerin Meksika, ABD veya Kanada’da daha fazla tedarik ve üretim yapması ya da anlaşma kurallarını karşılamayan ürünlere uygulanan gümrük vergilerini üstlenmesi gerekebilir. Ticari etki, varsa nihai metnin ayrıntılarına bağlı olacak.

Yapay zekâ donanımı neden görüşmelerin merkezinde?

Meksika’nın elektronik ticareti hızla büyüdü. Reuters’a göre ülke, 2026’nın ilk çeyreğinde 50 milyar dolarlık bilgisayar ve elektronik ekipman ihraç etti; bu tutar bir yıl önceki seviyenin neredeyse iki katı. 21 Ayrı bir habere göre yapay zekâ donanımı, bu yıl Meksika’nın ABD’ye en büyük ihracat kategorisi olarak otomobilleri geride bıraktı. 51

Bu büyüme, menşe kurallarını teknik bir gümrük konusunun ötesinde stratejik bir meseleye dönüştürüyor. Yüksek oranda yabancı içerik taşıyan ürünlerin Meksika üzerinden ABD pazarına girebilmesi, doğrudan sevkiyatlarda daha yüksek tarifelerle karşılaşan üreticilere avantaj sağlayabilir. Beyaz Saray ayrıca Meksika, Hindistan ve Vietnam’ın 2025’te Çin’den ABD’ye aktarıldığı iddia edilen yaklaşık 67 milyar dolarlık üründe rol oynadığını tahmin etti. 30

Konu, Washington’ın daha geniş teknoloji güvenliği gündemiyle de örtüşüyor. ABD’nin ihracat kontrol politikaları, Çin’in ileri yarı iletkenlere erişimini, bunları üretme kapasitesini ve bağlantılı yapay zekâ ile ileri hesaplama yeteneklerini sınırlamayı hedefliyor. 49 Buna karşın Meksika’ya yönelik bu teklif, menşe ve Kuzey Amerika tedarik zinciri kurallarıyla ilgili; tüm sıradan yarı iletkenler için kesinleşmiş bir tarife kuralı gibi değerlendirilmemeli.

USMCA pazarlığında daha büyük tablo

Yapay zekâ donanımı başlığı, USMCA’nın gözden geçirilmesine ilişkin geniş müzakerelerin içinde ele alınıyor. Üçüncü ikili müzakere turunda ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, Meksika Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum ile görüştü. Greer ve Meksika Ekonomi Bakanı Marcelo Ebrard ise ekonomik güvenlik, çelik ve alüminyum ürünleri ile otomobiller dahil başlıkları ele aldı. 1

Menşe kuralları, otomotiv sektöründe de anlaşmazlık konusu. ABD ve Meksikalı yetkililer, otomotiv içeriğine ilişkin önerilen değişikliklerde ayrışmalar ortaya çıktıktan sonra ek görüşmeler planladı. 3 Daha geniş pazarlıklara ilişkin haberler, Meksika’nın bazı ABD tarifelerinde rahatlama aradığını; Washington’ın ise otomotiv içeriği ve Çin yatırımları konusunda taviz talep ettiğini gösteriyor. 1018

Bu durum daha kapsamlı bir takasa alan açabilir: Meksika otomobil, çelik veya alüminyum alanında daha iyi koşullar isterken; ABD, Kuzey Amerika dışı girdilere karşı daha güçlü güvenceler isteyebilir. Ortada açıklanmış nihai bir paket bulunmuyor.

Sheinbaum, Ebrard ve Lutnick’in rolleri

• Claudia Sheinbaum: Meksika Devlet Başkanı, üçüncü ikili USMCA müzakere turunda Jamieson Greer ile görüştü. 1
• Marcelo Ebrard: Meksika Ekonomi Bakanı, USTR ile yürütülen ticaret görüşmelerindeki başlıca Meksikalı muhatap. 1
• Howard Lutnick: ABD Ticaret Bakanı, Meksika otomobilleri ve metallere yönelik tarifeler dahil daha geniş ABD-Meksika ticaret görüşmelerinde yer aldı. Ancak sunulan haberler, kendisinin bu spesifik yapay zekâ içeriği teklifinin baş müzakerecisi olduğunu göstermiyor. 9

Çip ve sunucu üreticileri için olası sonuçlar

Meksika’daki fabrikasında Asya’dan ithal edilen parçalarla sunucu, devre kartı veya başka yapay zekâ altyapısı ekipmanı birleştiren bir şirket için temel soru şu: Kuzey Amerika dışı içeriğe ne kadar izin verilecek?

Müzakereciler bu soruya yanıt vermeden şirketler; malzeme listelerini yeniden tasarlamaları, tedarikçilerini taşımaları, Kuzey Amerika’da ek üretim kurmaları veya daha yüksek vergi ödemeleri gerekip gerekmediğini bilemez. Sonuç bölgesel parça üretimine yatırımı destekleyebilir. Fakat kısa bir uyum süresiyle uygulanacak katı bir standart, küresel elektronik tedarik zincirlerine göre planlanmış projelerde maliyeti artırıp aksamalara yol açabilir.

Benzer eşiklerin tıbbi cihazlara ya da başka ürün gruplarına yayılıp yayılmayacağını söylemek için de erken. Mevcut haberler yapay zekâ donanımına odaklanan bir teklifi destekliyor; bu sektörlere yönelik resmî bir genişlemeyi belgelemiyor. 34

Çin üzerinden tarife aşma endişesi ve siyasi baskı

Daha sıkı menşe kurallarının siyasi gerekçesi açık: ABD yönetimi, tarife aşma yolunu kapattığını ve üretimi Kuzey Amerika’ya çektiğini savunabilir. Meksika’nın ise yakın kıyıya taşıma (nearshoring) dalgasıyla bağlantılı yatırım ve ihracat artışını koruma çıkarı var.

Çin’in Meksika’daki üretimine ilişkin endişeler yapay zekâ altyapısıyla sınırlı değil. Senatör Bernie Moreno, Çinli otomobil üreticilerine dönük sınırlamaların otomotiv donanımı, yazılımı ve iş birliklerini de kapsayacak şekilde genişletilmesini önerdi. Ancak bu girişim, bildirilen yapay zekâ donanımı teklifinden ayrı. 22

Bir sonraki ABD-Meksika görüşmeleri, bu fikrin bağlayıcı bir kurala, sektöre özel bir uzlaşmaya ya da daha geniş USMCA pazarlığında bir koz unsuruna dönüşüp dönüşmeyeceğini belirleyebilir. Elektronik üreticileri açısından bugünün mesajı yeni ve kesin bir uyum yükümlülüğü değil: ABD pazarına erişimde Kuzey Amerika’dan tedarik, giderek daha önemli bir stratejik değişken haline geliyor.