Libya'da Üç Koldan Gelen Kriz: İstihbarat Şefine Suikast, Petrol Sahalarına İHA Saldırıları ve Sallantıdaki Barış Çabaları

Neredeyse eş zamanlı olarak, 9-10 Ağustos tarihleri arasında, Trablus'un yaklaşık 40 km batısındaki Zaviye rafinerisine en az üç insansız hava aracı (İHA) saldırısı düzenlendi . En yıkıcı saldırı, yaklaşık 4,5 milyon litre benzin içeren bir depolama tankını hedef alarak büyük bir yangına ve tankın çökmesine yol açtı . Bir önceki gün, 8 Ağustos'ta düzenlenen saldırıda ise işlenmemiş bir nafta tankı delinmiş ve yakıt sızıntısına neden olmuştu . Libya Ulusal Petrol Şirketi (NOC) 'azami acil durum' ilan ederek, saldırıların devam etmesi halinde mücbir sebep (force majeure) ilan edeceği ve rafinerideki tüm operasyonları durduracağı uyarısında bulundu . Saldırıların failleri henüz belirlenemedi .

Tüm bu saldırılar, ABD öncülüğünde Libya'nın rakip gruplarını birleştirme çabalarının yoğunlaştığı bir dönemde meydana geldi. Başkanlık Arap ve Afrika İşleri Başdanışmanı Massad Boulos'un liderlik ettiği 'Boulos Girişimi', seçimler yapılana kadar ülkeyi yönetecek yeni ve kapsayıcı bir yürütme otoritesi kurulmasını öngörüyor . Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Haziran 2026'da Halife Haftar ile bir araya gelirken, Temmuz ayında rakip askeri güçler Sirte'de tarihi bir birleşme toplantısı gerçekleştirdi . Kongre Araştırma Servisi'nin bir raporu, yönetimin on yıl sonra ilk kez Libya'nın birleşik ulusal bütçesi üzerinde anlaşılmasını teşvik ettiğini belirtti . Ancak eleştirmenler, bu çabanın demokratik bir geçiş sağlamak yerine rakip güçlü isimleri daha da sağlamlaştıracak bir 'seçkinler pazarlığına' dönüşme riski taşıdığı konusunda uyarıyor . BM'nin Ağustos 2025 tarihli yol haritası ise hala yürürlüğe konulabilmiş değil .

Bu üç eş zamanlı gelişme, Libya'nın ne kadar derinden bölünmüş olduğunu ve şiddet ile diplomasinin nasıl paralel, çoğu zaman çelişkili hatlarda ilerlediğini gösteriyor. El-Mansuri suikastı, LNA'nın iç güvenlik yapısının bile ne kadar kırılgan olduğunu ve Haftar'ın Bingazi'yi güvence altına aldığı yönündeki iddialarını zayıflattı . Zaviye rafinerisine yönelik İHA saldırıları ise Libya'nın birincil gelir kaynağı olan petrol sektörünü stratejik bir hedef haline getirerek tüm grupları etkileyebilecek bir ekonomik kriz tehdidi oluşturuyor . ABD öncülüğündeki diplomasi, nadir bir müzakere anını yakalamaya çalışırken, saldırıların zamanlaması, bozguncu unsurların (İslamcı militanlar, birleşmeye karşı milis gruplar veya dış güçler) herhangi bir anlaşmaya varılmadan önce süreci istikrarsızlaştırmak için aktif olarak çalıştığını gösteriyor . Net bir sorumluluk üstlenen grup olmadan veya güvenlik ortamında köklü bir değişiklik yaşanmadan, siyasi birleşme yolunun hem yüksek değerli askeri hedefleri hem de ülkenin ekonomik can damarını vurmaya hazır silahlı aktörler tarafından tartışmalı olmaya devam edeceği anlaşılıyor.

Suikastın Ayrıntıları

Tuğgeneral Fevzi el-Mansuri (bazı kaynaklarda Tümgeneral olarak da geçiyor), doğu merkezli Libya Ulusal Ordusu'nun askeri istihbarat departmanının başındaydı . Birden fazla kaynağa göre, 10 Ağustos 2026 akşamı Bingazi'nin El-Havari semtindeki evinin önünde aracına yerleştirilen patlayıcı infilak etti . LNA Genel Komutanlığı saldırıyı 'korkakça ve haince' bir terör eylemi olarak nitelendirdi ve soruşturma başlatılacağını duyurdu . El-Mansuri, Mayıs 2024'ten bu yana istihbarat görevini yürütüyor ve LNA'nın rakipleri hakkındaki tüm bilgilerin merkezinde yer alıyordu .

Zaviye Rafinerisi'ne İHA Saldırıları

Libya'nın en büyük rafinerisi olan Zaviye, günlük 120.000 varil işleme kapasitesine sahip . İHA saldırıları üç güne yayıldı: 8 Ağustos Cumartesi günü erken saatlerde düzenlenen saldırıda işlenmemiş bir nafta tankı delinerek kimyasal sızıntıya neden oldu ve bu sızıntı kontrol altına alındı ; Pazar veya Pazartesi günkü bir başka saldırıda rafinerinin tuzdan arındırma tesisinin ana motoru hasar gördü ; Pazartesi günkü son saldırıda ise yaklaşık 4,5 milyon litre benzin içeren bir tank vurularak büyük bir yangına ve tankın çökmesine yol açtı . Aynı gün üçüncü bir İHA, bir yağ karıştırma ve dolum tesisini hedef aldı ancak ana tankların yakınına düşerek can veya mal kaybına yol açmadı . NOC, saldırıların devam etmesi halinde tüm operasyonların durdurulacağı ve mücbir sebep ilan edileceği uyarısını yineledi .

Diplomatik Bağlam

Trump yönetimi, en az 2025'ten bu yana Libya ile ilgili angajmanını yoğunlaştırmış durumda. Başdanışman Massad Boulos, Libya ve bölgesel başkentleri defalarca ziyaret ederek güç paylaşımı önerilerini masaya yatırdı . Nisan 2026'da Libya'nın rakip otoriteleri, on yılı aşkın bir süre sonra ilk kez birleşik bir ulusal bütçe üzerinde anlaştı . Haziran 2026'da Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Washington'da Halife Haftar ve oğlu Saddam Haftar ile bir araya geldi . Temmuz ayında ise rakip askeri güçler Sirte'de birleşme görüşmeleri yaptı . Ancak eleştirmenler ve gözlemciler, net bir yol haritasının ortaya çıkmadığını ve girişimin, seçimlere götürmek yerine rakip güçlü isimlerin egemenliğini pekiştirecek bir 'seçkinler pazarlığı' yaratma riski taşıdığını belirtiyor . Ağustos 2025 tarihli BM yol haritası ise (seçim çerçeveleri, kurumsal birleşme ve yapılandırılmış diyaloğa odaklanıyordu) hala uygulanamadı .