İsrail ve Suriye, Ebu el-Duhur Saldırısının Ardından Neden Görüştü?

İsrail ile Suriye arasındaki pazar günü görüşmesi, İsrail’in 18 Ağustos’ta Suriye’deki Ebu el-Duhur hava üssüne düzenlediği saldırının ardından ortaya çıkan krizi yönetme girişimiydi. Saldırı, Beşar Esad sonrası Suriye’de Türkiye’nin rolüne ilişkin anlaşmazlığı İsrail, Suriye, Türkiye ve Washington’ı içine alan daha geniş bir gerilime dönüştürdü. 102

Suriye devlet medyası ve çok sayıda habere göre hava üssünün pisti ile depolama tesisleri en az sekiz saldırının hedefi oldu. Suriyeli bir askeri kaynak ve üssün yakınında yaşayan bir sivil, can kaybı yaşanmadığını bildirdi. 116 Saldırının, bir Türk heyetinin bölgeyi ziyaret etmesinden yalnızca birkaç saat sonra gerçekleşmesi, olayın farklı şekillerde yorumlanmasına yol açtı. 18

İsrail neyi önlemeye çalıştığını söylüyor?

İsrail’in resmi gerekçesine göre Suriye, Türk güçlerinin hava üssüne konuşlanmasına izin vererek iki ülke arasında güvenlik alanında varılan mevcut düzeni ihlal etmenin eşiğine gelmişti. İsrailli yetkililer, operasyonun Halep yakınlarında Türkiye’ye ait bir askeri dayanak noktası oluşmasını önlemeyi amaçladığını ve Şam’a daha önce defalarca uyarı gönderildiğini söyledi. 2238

İsrail’in kaygısı yalnızca Türk personelinin varlığıyla sınırlı değil. İsrailli yetkililer, Suriye’de kurulabilecek Türk hava savunma sistemleri, insansız hava araçları ve füze kapasitesinin İsrail’in operasyon serbestisini kısıtlayabileceğini veya yeni bir askeri risk yaratabileceğini savunuyor. Bu bakış açısına göre saldırı, Türk güçlerini hedef alan bir operasyon değil, önleyici bir uyarı niteliğindeydi. 18

Ancak bu anlatı tartışmalı. Saldırının bir Türk heyetinin ziyaretinin hemen ardından gelmesi zamanlama bakımından bir bağlantıya işaret ediyor olabilir; fakat bu durum tek başına bir askeri konuşlanmanın onaylandığını veya yakın zamanda gerçekleşeceğini kanıtlamıyor.

Suriye kalıcı Türk üssü planını reddediyor

Şam’ın açıklaması farklı. Suriyeli yetkililer, Türk heyetinin ziyaretinin Ebu el-Duhur’da kalıcı bir Türk üssü kurulması ya da uzun süreli asker konuşlandırılmasıyla değil, eğitim ve askeri iş birliğiyle ilgili olduğunu belirtti. Dışişleri Bakanı el-Şeybani de saldırı sırasında tesisin büyük ölçüde boş olduğunu söyleyerek Türk askeri varlığının saldırıyı haklı çıkardığı iddiasını reddetti. 1333

Suriye saldırıyı egemenliğinin ihlali olarak kınadı ve gerilimin düşürülmesi çağrısında bulundu. Bu nedenle pazar günkü görüşme, tek taraflı saldırıların ve kamuoyu önündeki suçlamaların ilişkileri belirlemesi yerine güvenlik düzenlemelerinin doğrudan ele alınabileceği bir kanal sundu. 1020

Türkiye İsrail’in iddialarını reddetti

Türkiye, İsrail’in Suriye’deki askeri konumuna ilişkin suçlamalarını dayanaksız olarak niteledi ve saldırıyı kınadı. Ankara’ya göre Şam’la yürütülen iş birliği; askeri eğitim, Suriye’nin istikrarı ve yeniden imarıyla ilgili. Türkiye bunun İsrail’i kuşatmaya yönelik saldırgan bir girişim olmadığını savunuyor. 449

Ebu el-Duhur’un Türkiye sınırına yakın olması anlaşmazlığı daha da hassas hale getiriyor. Türk personelinin bulunduğu veya bulunduğuna inanılan bir noktaya düzenlenen saldırı, İsrail’in yalnızca Suriye altyapısını hedeflemeyi amaçladığı varsayılsa bile doğrudan bir Türk askeri tepkisine yol açabilirdi.

Washington neden endişelendi?

ABD’nin Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack, operasyonu “gereksiz bir tırmanma” olarak nitelendirdi ve Washington’ın İsrail, Türkiye ve Suriye arasında yanlış anlaşılmalardan kaynaklanabilecek çatışmaları önleyecek bir mekanizma üzerinde çalıştığını söyledi. Barrack ayrıca Türkiye’ye önceden bilgi verilmediğini, bu nedenle Ankara’nın İsrail uçaklarının hareketini tehdit olarak algılayabileceğini belirtti. 150

Bu açıklama İsrailli yetkililer tarafından reddedildi. İsrail, ABD’nin bilgilendirildiğini savundu. Bildirim konusundaki anlaşmazlık önemli; çünkü Türkiye, ABD’nin müttefiki ve NATO üyesi. Türk güçlerini içeren herhangi bir olay, taraflar arasındaki gerilimin çok daha yüksek bir düzeye çıkması riskini taşıyor. 2139

Barrack daha sonra saldırının Türkiye’yi daha geniş bir çatışmaya çekme riski yaratmış olabileceğini söyledi. Ancak bu, ABD’li temsilcinin değerlendirmesi; İsrail’in niyetine ilişkin doğrulanmış bir olgu değil. 3637

Sessiz diplomasi kanalları neden önemli?

Pazar günkü görüşme, İsrailli ve Suriyeli yetkililer arasındaki son temas değildi. Konuya yakın kişilere göre Gofman ile el-Şeybani, hava üssü saldırısından dört gün önce, 14 Ağustos’ta da telefonla görüşerek Türkiye’nin Suriye’deki askeri varlığını ele aldı. 2

Bu temaslar, pazar günkü görüşmenin neden önemli olduğunu gösteriyor: Tarafların Türkiye’nin tartışmalı varlığını konuşabildiği bir kanal zaten vardı, ancak bu kanal tüm tarafların kabul ettiği kuralların ortaya çıkmasını sağlayamamıştı. İsrail, ortaya çıktığını düşündüğü tehdide ilişkin kendi değerlendirmesiyle hareket etti; Suriye ve Türkiye ise hava üssünde böyle bir tehdidin oluşmadığını söyledi.

Çözülmemiş soru ne?

Görüşmenin acil amacı, saldırının ardından gerilimi düşürmekti; Türkiye’nin Suriye’deki rolüne ilişkin bütün anlaşmazlıkları çözmek değil. Temel soru şu: Ebu el-Duhur gerçekten Türkiye’nin askeri dayanak noktasına mı dönüşmek üzereydi, yoksa yalnızca eğitim ve iş birliği amacıyla ziyaret edilen bir tesis miydi?

Mevcut haberler olayların sırasını ortaya koyuyor: Türk heyetinin ziyareti, 18 Ağustos’taki saldırılar, tarafların birbirinden farklı açıklamaları ve sonrasındaki diplomatik temaslar. Ancak İsrail’in istihbarat değerlendirmesi bağımsız biçimde doğrulanmış değil. Bu nedenle en temkinli sonuç şu: İsrail, tehlikeli gördüğü bir Türk askeri yapılanmasını önlemek amacıyla saldırı düzenlediğini söylüyor; Suriye ve Türkiye ise böyle bir yapılanmanın planlanmadığını savunuyor. Pazar günkü görüşme, bu anlaşmazlığın Suriye’de daha geniş bir İsrail-Türkiye çatışmasına dönüşmesini önleme girişimiydi. 103350