Vietnam’ın 700 Milyar Dolarlık Yeşil Dönüşümü: Sermaye Var, Uygun Proje Az

2050’ye kadar ne kadar finansman gerekiyor?

Vietnam Maliye Bakanlığı’na göre, yeşil büyüme ve sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmak ve 2050’de net sıfır emisyona geçmek için ülkenin uzun vadeli yatırım ihtiyacı 670-700 milyar dolar aralığında bulunuyor . Bu tutar, devlet bütçesi ve geleneksel banka kredisi kanallarının tek başına karşılayabileceği ölçeğin çok üzerinde .

Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’na bağlı Enerji Enstitüsü ise daha dar bir aralık veriyor: 533,9-657,8 milyar dolar. Bu kaynağın 499-631 milyar dolarlık bölümünün kara ve deniz üstü rüzgâr enerjisi, pompaj depolamalı hidroelektrik ve hidrojen dâhil olmak üzere elektrik üretim kaynaklarının geliştirilmesine ayrılması bekleniyor .

Finansman ihtiyacının önemli bir bölümü, iklim değişikliğinin etkilerine karşı dayanıklılık sağlamaya yönelik. Maliye Bakanlığı, yalnızca iklim değişikliğine uyum yatırımlarının yaklaşık 368 milyar dolara ulaşacağını ve bunun yıllık GSYH’nin yaklaşık yüzde 6,8’ine denk geldiğini bildiriyor .

Dünya Bankası’nın 2024 tarihli değerlendirmesine göre ise Vietnam’daki ticari ve sınai varlıkları iklim risklerine karşı dayanıklı hâle getirmenin 2022-2050 dönemindeki maliyeti yaklaşık 228 milyar dolar olabilir . Banka, dayanıklı ve net sıfır emisyonlu bir kalkınma yolunun 2040’a kadar toplamda 368 milyar dolara ulaşabileceğini tahmin ediyor .

Asıl darboğaz: Sermaye değil, yatırım yapılabilir proje

Konferansta Uluslararası Finans Kurumu (IFC), FiinGroup ve diğer uzmanların vurguladığı ortak görüş, küresel ölçekte yeşil sermaye arzının bulunduğu yönündeydi. Ancak bu sermaye, açık kurallara, güvenilir verilere ve finansal açıdan sağlam bir proje portföyüne sahip pazarlara yöneliyor .

Vietnam’daki başlıca engeller şöyle sıralandı:

• Projelerin yatırım yapılabilirliğinin zayıf olması: Birçok yeşil proje düşük finansal getiri sunuyor veya uluslararası yatırımcıların beklediği finansal yapıya sahip değil. Bu durum projeleri yatırım fonları ve kurumsal yatırımcılar açısından daha az cazip hâle getiriyor .
• Düzenleyici çerçevenin tamamlanmamış olması: Ortak bir yeşil taksonominin, şeffaflık standartlarının ve çevresel açıklama kurallarının eksikliği, yabancı yatırımcıların projeleri karşılaştırmasını ve doğrulamasını zorlaştırıyor .
• Piyasa altyapısının yetersizliği: Vietnam’da altyapı ve proje tahvilleri gibi uzun vadeli finansman araçlarının yanı sıra, yeşil tahviller için ortak bir sınıflandırma sistemi de henüz yeterince gelişmiş değil .
• Yüksek sermaye maliyeti: Konferansta aktarılan Dünya Bankası değerlendirmesine göre, gelişmekte olan ekonomilerde temiz enerji yatırımlarının sermaye maliyeti gelişmiş ülkelere kıyasla neredeyse iki katına çıkabiliyor . Bu durum, projelerin finansal uygulanabilirliğini zayıflatıyor.
• Doğrulama kapasitesinin ve ESG verilerinin sınırlı olması: Yeşil nitelikleri bağımsız biçimde doğrulayabilecek nitelikli yerel kuruluşların sayısı sınırlı. Çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) verilerinin parçalı olması da yatırımcıların inceleme ve raporlama süreçlerini zorlaştırıyor .
• Risk paylaşım mekanizmalarının yetersizliği: Karma finansman, kredi garantileri ve benzeri risk azaltma araçlarının eksikliği, büyük ölçekli yatırım kararlarında daha temkinli davranan kurumsal yatırımcıları caydırıyor .

Yeşil tahvillerde standart arayışı

Vietnam’ın yeşil tahvil piyasası henüz başlangıç aşamasında. Ülkede 2025 yılında yerel para birimi cinsinden yalnızca 5 yeşil tahvil ihracı gerçekleşti ve toplam hacim 3.407 milyar Vietnam donguna, yaklaşık 140 milyon dolara, ulaştı .

Konferansta uzmanların öne çıkardığı başlıklardan biri, uluslararası uygulamalarla uyumlu, açık ve tekil bir yeşil tahvil taksonomisinin oluşturulmasıydı. Böyle bir sistemin yatırımcı güvenini artırması, doğrulama süreçlerini kolaylaştırması ve ihraç maliyetlerini düşürmesi bekleniyor .

Bu çerçevede, Uluslararası Sermaye Piyasaları Birliği’nin (ICMA) Yeşil Tahvil İlkeleri gibi uluslararası standartlarla uyum, yatırımcıların Vietnam’daki tahvillerin gerçekten yeşil projeleri finanse edip etmediğini daha kolay değerlendirmesine yardımcı olabilir .

Karbon kredileri ve yeşil tahviller için merkezi platform önerisi

Vietnam, 29 Haziran 2026’da ulusal karbon ticaret platformunu devreye alarak iç karbon piyasasının pilot uygulamasını başlattı. Hanoi Menkul Kıymetler Borsası’nda gerçekleştirilen açılış, ülkenin karbon piyasası altyapısını kurma çabasında önemli bir adım olarak değerlendirildi .

Konferansta VIFC-HCMC’nin gelecekte hem yeşil tahvil listelemeleri hem de karbon kredisi işlemleri için merkezi bir merkez hâline gelmesi önerildi . VIFC-HCMC Yürütme Kurulu Başkan Yardımcısı Prof. Dr. Nguyen Huu Huan, merkezin projeleri standartlaştıran, riskleri azaltan ve yeşil projelerin finansmana erişimini güçlendiren bir “Yeşil Sermaye Dönüşüm Merkezi” olması yönünde çalıştığını belirtti .

Bu yaklaşımın amacı yalnızca yatırımcılarla şirketleri buluşturmak değil. Projelerin hazırlanması, ölçülmesi, doğrulanması ve finansal ürünlere dönüştürülmesi süreçlerinin tek bir ekosistemde bir araya getirilmesi hedefleniyor .

Nam A Bank ayrıca VIFC bünyesinde bir Yeşil Finans Topluluğu kurulmasını önerdi. Bu yapının ortak standartlar geliştirmesi, yatırım fırsatlarını paylaşması ve küçük ölçekli yeşil projeleri yatırım yapılabilir finansal araçlar hâlinde birleştirmesi planlanıyor .

Nam A Bank’ın İsviçre kaynaklı 20 milyon dolarlık yeşil kredisi

Konferans sırasında Nam A Bank, İsviçre Federal Hükümeti’nin yüzde 100 sahibi olduğu kalkınma finansmanı kuruluşu SIFEM AG ile uluslararası yeşil kredi anlaşması imzaladı. Banka aynı zamanda responsAbility Investments AG tarafından yönetilen fonlardan ek finansman sağladı. Yeni anlaşmaların toplam tutarı 20 milyon dolar oldu .

Bu işlemle birlikte Nam A Bank’ın uluslararası kaynaklardan sağladığı toplam yeşil finansman yaklaşık 350 milyon dolara yükseldi . Bankanın Genel Müdür Yardımcısı Vo Hoang Hai, daha önce sağlanan yeşil kaynakların tamamının projelere kredi olarak kullandırıldığını belirtti .

Yeni finansmanın öncelikle yeşil sektörlerde faaliyet gösteren küçük ve orta ölçekli işletmelere, yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği projelerine ve iklim değişikliğine yanıt veren girişimlere yönlendirilmesi bekleniyor .

Nam A Bank’a göre yeşil krediler, geleneksel kredilere kıyasla genellikle 0,5-1 puan daha düşük faiz oranıyla sunuluyor . Bu fark, özellikle yüksek yatırım maliyetleriyle karşı karşıya olan KOBİ’ler için yeşil dönüşüm projelerinin finansmanını daha erişilebilir hâle getirebilir.

Vietnam’ın önündeki kritik görev

Vietnam’ın 2050 hedefi için ihtiyaç duyduğu 670-700 milyar dolarlık kaynak, bankacılık sistemi veya kamu bütçesiyle tek başına karşılanabilecek bir tutar değil. Özel sektör yatırımları, uluslararası kalkınma finansmanı, sermaye piyasaları ve karbon piyasasının birlikte çalışması gerekecek.

Konferanstan çıkan tablo, çözümün yalnızca daha fazla para bulmaktan ibaret olmadığını gösteriyor. Vietnam’ın aynı zamanda uluslararası yatırımcıların güvenebileceği standartlara sahip, finansal açıdan uygulanabilir ve şeffaf biçimde raporlanabilen projeler üretmesi gerekiyor. Yeşil tahvil piyasasının standartlaştırılması, karbon piyasasının işlerlik kazanması ve VIFC-HCMC’nin merkezi bir finansman platformuna dönüşmesi bu sürecin temel yapı taşları olarak öne çıkıyor.