Hürmüz Boğazı’nda Gerilim Tavan Yaptı: Gemi Trafiği Durma Noktasında, Petrol Varili 88 Dolara Dayandı

ABD ile İran arasındaki ateşkes Pazartesi günü sona ererken, Hürmüz Boğazı'ndaki kriz geçtiğimiz hafta ciddi şekilde tırmandı. Taraflar arasındaki anlaşmazlık, dünyanın en kritik enerji geçiş noktalarından birinde gemi trafiğinin neredeyse tamamen durmasına yol açtı. İşte son gelişmelerin detaylı analizi.

Gemilere Yönelik Saldırılar ve Suçlamalar

BAE, 13 Ağustos Perşembe günü Hürmüz Boğazı'nda en az iki geminin daha saldırıya uğradığını ve bu saldırılardan İran'ı sorumlu tuttuğunu açıkladı . 11 Ağustos'ta ise ABD ve Yemen'deki Husiler, Umman Körfezi'nde ayrı ayrı saldırılar olduğunu bildirdi . Bu son olaylar, daha önce yaşanan şiddet dalgasının bir parçası: Temmuz başında üç tanker vurulmuş, ABD'nin karşılık vermesi ve İran'ın petrol lisansını iptal etmesiyle sonuçlanmıştı ; Haziran sonunda bir yük gemisine İran'a ait olduğu belirtilen bir drone saldırısı düzenlenmiş, ABD misilleme yapmıştı ; İran, Nisan ayında ise iki gemiyi ele geçirmişti .

Suçlamalar havada uçuşuyor. BAE, 13 Ağustos'taki füze saldırılarından doğrudan İran'ı sorumlu tutuyor . İran ise boğazın yetkisiz gemilere kapalı kalacağını, ABD ve İsrail gemilerinin geçişine izin verilmeyeceğini ve Washington'un şartlarını kabul etmeden gemi trafiğinin başlamayacağını söylüyor . ABD ise boğazın "tam kontrolünün" kendisinde olduğunu iddia ediyor; bu iddia ise İran tarafından öfkeyle reddediliyor .

Gemi Trafiği Durma Noktasında

Son saldırılar ve ABD'nin yeni tehditlerinin ardından, 14 Ağustos Cuma günü Hürmüz Boğazı'ndan geçiş "neredeyse tamamen durma noktasına geldi" . Deniz veri şirketi Kpler'e göre, daha Temmuz ayında boğazdan geçen gemi sayısı bir günde sadece 25'e düşmüştü (bir önceki gün 49'du) – bu %50'lik bir düşüş anlamına geliyor . Oysa bu su yolu normalde dünyanın günlük petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) arzının yaklaşık beşte birini taşıyor .

Kilitlenen Müzakereler ve İran'ın Genişletilmiş Talepleri

8 Ağustos'ta İran Ulusal Yüksek Güvenlik Konseyi, boğazın yeniden açılması için kapsamlı bir dizi koşul yayınladı. Konsey Sekreteri Muhammed Bakır Zolkadr, ABD'nin şunları yapması gerektiğini söyledi:

• İran ve müttefikleriyle savaşı kalıcı olarak sona erdirmek
• ABD deniz ablukasını kaldırmak
• Tüm yaptırımları kaldırmak
• Bölgedeki askerlerini çekmek
• "Davranışını düzeltmek" ve İran'ı bir daha asla tehdit etmemek

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, 9 Ağustos'ta Tahran ile Washington arasında doğrudan bir müzakere yürütülmediğini, arabulucuların hala görüşmeleri yeniden başlatmanın yollarını aradığını belirtti . Her iki taraf da taleplerini birbirine yaklaştırmak yerine sürekli olarak artırıyor . Düşmanlıkları durduran Haziran ayındaki mutabakat zaptı fiilen çökmüş durumda .

ABD'nin Ekonomik ve Askeri Baskıları

ABD, 13 Ağustos'ta İran'a yönelik deniz ablukasını "süresiz" olarak sürdürebileceğini ve ateşkes süresi dolar dolmaz ekonomik baskıyı artıracağını söyledi . 14 Ağustos'ta ise son iki gemi saldırısının ardından ekonomik baskıyı daha da artırma uyarısında bulundu . Önceki baskı turları şunları içeriyordu: İran'ın petrol satış lisansının iptali (7 Temmuz) ; gemi saldırılarına misilleme olarak İran hedeflerine yüzlerce saldırı düzenlenmesi ; ve Trump'ın çatışmayla bağlantılı ölümler için İran'dan tazminat talep etmesi .

Petrol ve Benzin Fiyatları

Brent petrol varil fiyatı 14 Ağustos'ta 88.52 dolardan kapanarak günlük 1.45 dolar (%1.67) artış gösterdi; WTI ise 85.38 dolardan işlem gördü . Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Hürmüz'deki aksamayı gerekçe göstererek 2026 yılı petrol talep tahminini günde 1.6 milyon varil düşürdü . ABD'de benzin fiyatları, Hürmüz üzerinden gelen ham petrol sevkiyatlarındaki azalma nedeniyle yükseliyor; Trump sürücülere daha yüksek maliyetlere hazırlıklı olmaları uyarısında bulundu . Geçtiğimiz ayın ortalarında trafiğin neredeyse durmasıyla petrol fiyatı geçici olarak 90 doların üzerine çıkmıştı .

Uzman Değerlendirmeleri

Diplomatik kaynaklar, görüşmelerin henüz bir anlaşmaya, hatta bir mutabakat zaptına bile dönüşmediğini ve İran'ın birbiriyle çelişen taleplerinin bir anlaşmayı imkansız kıldığını belirtiyor . Analistler, İran'ın tüm kilit taleplerini (ABD tehdidinin geri çekilmesi, mali yardım ve İran'ın boğazı yönetme hakkı) öne yüklediğini, nükleer programıyla ilgili tartışmayı ise ertelediğini ve bunun Trump yönetimi için kabul edilemez olduğunu vurguluyor . Uzun süreli bir çıkmaz riski yüksek. ABD ile İran arasında doğrudan bir müzakere yürütülmezken, Umman'ın ara buluculuğundaki kanalın bu uçurumu kapatmak için yetersiz olduğu ve her iki tarafın da pozisyonlarını sertleştirdiği görülüyor .