Gen Düzenleme Deneyinde Ölen 6 Yaşındaki Kız Çocuğu ve Örtbas İddiası

23 Temmuz 2026'da Science ve Retraction Watch'ın ortaklaşa yürüttüğü bir soruşturma, bilim dünyasını sarsacak bir gerçeği gün yüzüne çıkardı: 6 yaşındaki bir kız çocuğu, dünyada ilk kez beyne yönelik uygulanan deneysel bir gen düzenleme tedavisinin ardından Mart 2025'te hayatını kaybetti ve bu ölüm, ilgili bilimsel makale yayımlandıktan sonra bile kamuoyuna duyurulmadı . İşte olayın perde arkası ve sonuçları.

Tedavi ve Ölüm

“Mei” takma adıyla anılan kız çocuğu, Snijders-Blok-Campeau sendromu adı verilen ve gelişimsel geriliğe yol açan nadir bir genetik hastalıkla mücadele ediyordu . Bu hastalığa, CHD3 genindeki bir mutasyon neden oluyordu. Sinirbilimci Qiu Zilong liderliğindeki ekip, CRISPR teknolojisinin daha hassas bir versiyonu olan “baz düzenleme” (base editing) yöntemiyle bu mutasyonu düzeltmeyi hedefledi .

Tedavi kapsamında, Mart 2025'te Shanghai Jiao Tong Üniversitesi'ne bağlı Xinhua Hastanesi'nde Mei'nin omuriliğine, içinde gen düzenleme mekanizmasını taşıyan trilyonlarca virüs parçacığı enjekte edildi . Ne yazık ki, tedaviden sadece bir hafta sonra küçük kız, tedaviye bağlı olduğu düşünülen şiddetli bir bağışıklık reaksiyonu (trombotik mikroanjiyopati) nedeniyle hayatını kaybetti .

Gizleme ve Yayınlanan Makale

Soruşturmanın en çarpıcı bulgularından biri, Mei'nin ölümünün asla kamuoyuna bildirilmemesi oldu. Araştırma ekibi, Şubat 2025'te Nature dergisinde bir makale yayımlayarak deneysel tedavinin başarılı olduğunu iddia etti, ancak bu makalede hastanın ölümüne dair tek bir satır bile yer almadı . Makale, Snijders Blok-Campeau sendromu için bir gen düzenleme tedavisine yönelik klinik öncesi çalışmaları anlatıyor ve “başarılı bir gen düzenleme”den söz ediyordu, ancak ölümcül sonucu tamamen görmezden geliyordu . Nature, soruşturmanın ardından makaleye bir editör notu ekledi ve kendi soruşturmasını başlattı; ancak bu notun bir geri çekme (retraction) olmadığını özellikle belirtti .

Finansal Boyut

Mei'nin ailesi, tedavi masraflarını karşılamak için yaklaşık 860.000 dolar topladı . Soruşturmaya göre aile, tedavinin geliştirilmesi ve klinik uygulamasının finansmanını sağladı, ancak tedavinin riskleri konusunda tam olarak bilgilendirilmediği iddia ediliyor .

Başlatılan Soruşturmalar

Olayın ortaya çıkmasının ardından üç ayrı soruşturma başlatıldı:

1. Shanghai Jiao Tong Üniversitesi Tıp Fakültesi, olayı araştırmak üzere bir görev gücü kurduğunu ve “bilimsel etik ve araştırma bütünlüğüne sıkı sıkıya bağlı kalacağını” açıkladı .
2. Nature dergisi, Qiu Zilong ve ekibinin yayımladığı makaleyle ilgili endişeleri araştırıyor ve makaleye bir editör notu ekledi .
3. Çinli düzenleyici kurumların da vakayı incelemeye aldığı bildiriliyor .

Son raporlara göre, her üç soruşturma da devam etmektedir ve henüz resmi bir görevi kötüye kullanma kararı açıklanmamıştır .

Bilim Dünyasında Yankılar ve Etik Tartışmalar

Bu vaka, 2018 yılında gen düzenlemesi yapılmış bebekleriyle gündeme gelen He Jiankui skandalıyla hemen karşılaştırılmaya başlandı . Olay, Çin'in biyomedikal araştırma sektöründeki düzenleyici denetim, bilgilendirilmiş onam ve etik hesap verebilirlik konularında ciddi soru işaretleri doğurdu . Ayrıca, baz düzenleyicileri (CRISPR'ın daha hassas bir formu) nadir hastalıklar için klinik tedavilere dönüştürme yarışının ve bilimsel hırsın etik güvencelerin önüne geçtiğinde ortaya çıkabilecek risklerin de altını çizdi .