AB, Uzun Menzilli Uçuşlara Karbon Vergisini Genişletmeye Hazırlanıyor: Masadaki Seçenekler, Maliyet Hesabı ve Havacılık Sektörünün Büyük Tepkisi

Avrupa Komisyonu, uzun menzilli hava yolculuğunun ekonomisini temelden değiştirebilecek bir karara bir aydan az bir süre kala kritik bir eşikte. Komisyonun Temmuz 2026’ya kadar, bloğun karbon fiyatlandırma rejimi olan Emisyon Ticaret Sistemi’ni (ETS) Avrupa’dan kalkan uluslararası uçuşlara genişletip genişletmemeye dair bir etki değerlendirmesi ve yasa teklifi sunması gerekiyor. Bu adım, AB’nin iddialı iklim gündeminin kilit taşlarından biri olarak sunulsa da, daha yüksek bilet fiyatları, rekabetçi bozulmalar ve alternatif bir küresel planla doğrudan çatışma uyarısında bulunan havacılık sektörünün sert ve öfkeli tepkisini çekti.

Tartışmanın merkezinde basit bir dengesizlik yatıyor: 2012’den beri AB ETS, Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü’nün (ICAO) CORSIA olarak bilinen küresel denkleştirme planına olgunlaşması için zaman tanımak amacıyla kasıtlı olarak Avrupa Ekonomik Alanı (AEA) içindeki uçuşlarla sınırlı tutuldu. Bu geçici muafiyet 31 Aralık 2026’da sona eriyor ve Komisyon yasal olarak bundan sonra ne olacağına karar vermek zorunda .

Masadaki Politika Seçenekleri

Komisyon’un değerlendirmesi, kendi sistemiyle küresel sistem arasında basit bir ikili seçimden ibaret değil. Yetkililer, AB kurumlarından net bir yönelim ortaya çıkan bir dizi seçeneği inceliyor :

• Kalkan Uçuşları Tamamen Kapsama: En olası seçenek, AEA’dan kalkan tüm uluslararası uçuşları ETS kapsamına almak. Bu, planın kapsadığı havacılık emisyonlarının hacmini yaklaşık %109 oranında artıracaktır .
• “Çift Bacak” Tam Kapsam: Daha agresif bir yaklaşım ise hem kalkan hem de varan uluslararası uçuşları kapsayarak en büyük emisyon payını yakalamak, ancak aynı zamanda uluslararası sürtüşmeyi de azami seviyeye çıkarmak olacaktır .
• Hibrit bir CORSIA-ETS Modeli: Bir uzlaşma seçeneği olarak, ETS’nin yalnızca kalkan uçuşlara, CORSIA’nın ise gelen uçuşlara uygulanması veya tam tersi düşünülebilir.
• CORSIA ile Mevcut Durumu Korumak: Brüksel’de AB’nin iklim hedeflerini karşılamakta yetersiz görülen CORSIA’ya bel bağlamaya devam etmek ise en düşük olasılıklı seçenek .

Bu karar bir boşlukta alınmıyor. Temmuz ayındaki teklif, tüm ETS’yi AB’nin yasal olarak bağlayıcı 2040 iklim hedefi olan (1990 seviyelerine kıyasla %90 net emisyon azaltımı) ile uyumlu hale getirmeye yönelik daha geniş bir revizyonun parçası . Karbon piyasasının genel üst sınırı zaten dik bir düşüş eğiliminde ve havacılık sektörü ücretsiz tahsisatlarının tamamen kaldırıldığını gördü; bu da taşıyıcıları 2026’dan itibaren kapsanan rotalardaki karbon maliyetlerine tamamen maruz bırakıyor .

Maliyet Hesabı: Rekor Emisyonlar, Yüksek Karbon Fiyatları

Kararın yüksek riskleri, mevcut piyasa koşullarıyla daha da büyüyor.

• Rekor Emisyonlar: Avrupa havacılık emisyonları 2025’te 195 milyon ton CO₂ ile tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı. Daha da önemlisi, kalkan uçuşlardan kaynaklanan bu emisyonların %68’i mevcut AEA içi sınırlamalar nedeniyle fiyatlandırılmıyor .
• Yüksek Karbon Fiyatları: AB Emisyon Tahsisatı (EUA) fiyatları 2025-2026 boyunca ton başına €70 ile €100 arasında dalgalandı. Bu, herhangi bir kapsam genişletmenin mali etkisini önemli kılıyor. CE Delft tarafından Transport & Environment için yapılan detaylı bir analize göre, 2030 yılına kadar Amsterdam’dan Hong Kong’a bir biletin maliyeti ekstra €40 artarken, İstanbul’a bir uçuş €19 yükselebilir .

Sektörün İsyanı: “Avrupalı Yolcuları Daha Fazla Cezalandırmak”

Komisyon’un niyetleri, rekabet gücü, ticaret ve küresel CORSIA çerçevesinin bütünlüğü üzerine yoğunlaşan argümanlarla, havayolu endüstrisinden koordineli ve güçlü bir karşı saldırıyla karşılandı.

Havayolu CEO’larının Ortak Mektubu

8 Haziran 2026’da, Air France-KLM, IAG (British Airways’in sahibi), Lufthansa ve Ryanair’in de aralarında bulunduğu Avrupa’nın en büyük havayollarının CEO’ları, Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen’e ortak bir mektup gönderdi. Reuters tarafından görülen mesajları oldukça netti: “AB karbon fiyatlandırmasını AEA dışı uçuşlara genişletmek, hava yolculuğunun maliyetini artırarak Avrupalı yolcuları ve işletmeleri daha da cezalandıracaktır” .

CEO’lar üç temel uyarıda bulundu :

1. Daha Yüksek Bilet Fiyatları: Uzun menzilli rotalarda tüketici maliyetleri üzerinde doğrudan ve kaçınılmaz bir etki.
2. Rekabet Dezavantajı: Aynı rotalardaki Avrupalı olmayan taşıyıcılar aynı karbon maliyetleriyle karşılaşmayacak ve bu onlara belirleyici bir ticari üstünlük sağlayacak.
3. Ticari Misilleme: Bu hamle, AB’nin ilk kez havacılığı dahil etmeye çalıştığı ve Çin, ABD ve Körfez ülkeleri gibi AB dışı ülkelerin şiddetle karşı çıkıp bazılarının ticari misilleme tehdidinde bulunduğu 2012’deki uluslararası anlaşmazlığın bir tekrarını tetikleme riski taşıyor.

Mektup ayrıca, tek taraflı bir ETS genişlemesinin, 2027’de zorunlu aşamasına girmesi planlanan küresel CORSIA planını doğrudan baltaladığını savunuyor. Sektör, taşıyıcıların birbiriyle örtüşen ve çelişen iki sisteme uymak zorunda kalmasıyla piyasa parçalanmasından korkuyor .

IATA’nın Küresel Çözüm Israrı

Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA), en sesli kurumsal muhalif oldu. Mart 2026’daki bir açıklamasında, “yıkıcı düzenleyici parçalanmayı” önlemek için AB’ye “AEA içindeki uçuşlar da dahil olmak üzere tüm uluslararası uçuşlar için CORSIA’nın tam olarak uygulanmasını sağlama” çağrısında bulundu . IATA, AB’yi “CORSIA’yı gasp etmeye” çalışmakla suçladı ve ETS genişlemesinin havacılık karbon azaltımları için “uluslararası konsensüsü istikrarsızlaştıracağı” uyarısında bulundu . 2025’ten bu yana lobi faaliyetleri, AEA içi uçuşlardaki ETS kapsamının CORSIA ile değiştirilmesine odaklandı; analistler bunun emisyon kesintilerini önemli ölçüde zayıflatacağını söylüyor .

Daha Geniş Bir Havacılık İttifakı

Avrupa Havayolları (A4E) ve Uluslararası Havalimanları Konseyi (ACI) Avrupa gibi Avrupalı havacılık kuruluşlarının daha geniş bir ittifakı, 5 Haziran 2026’da yayınladıkları açık bir mektupta, ETS genişlemesinin “agresif bir ticaret savaşını tetikleyebileceği ve kıtasal havayollarını felç edebileceği” uyarısında bulundu . İttifak, mevcut CORSIA muafiyetinin 2026 sonunda sona erdiğini ve yeni teklif olmadan otomatik olarak uzatılmasının zaten ETS’nin kapsamını genişleteceğini belirtti .

Üye Devletler Arasındaki Görüş Ayrılıkları

AB Konseyi içindeki siyasi dinamikler karmaşık. Kesin bir kamuya açık liste olmasa da, dokuz üye devletten oluşan bir koalisyonun hazırlık müzakerelerinde genişlemeye karşı çıktığı bildiriliyor. 55’e Uyum paketi tartışmalarına ait geçmiş kayıtlar, İrlanda’nın yetki ikamesi endişelerini dile getirdiğini ve Çek Senatosu’nun resmi olarak maliyet artış riskinin değerlendirilmesini talep ettiğini gösteriyor . Ayrıca, çevre ve en dış bölgeler için bağlantı endişeleri de öne çıkıyor.

Buna karşılık, Fransa ve Hollanda’nın öncülük ettiği bildirilen iklim konusunda iddialı bir devletler bloğu ise tam tersi yönde baskı yaparak ETS’nin kalkan tüm uçuşlara genişletilmesini destekliyor .

Bundan Sonra Ne Olacak

Zaman çizelgesi sıkı ve yasama yolu net:

• Temmuz 2026: Avrupa Komisyonu, daha geniş bir iklim paketinin parçası olarak etki değerlendirmesini ve yasa teklifini yayınlayacak .
• 31 Aralık 2026: AEA dışı uçuşları ETS’den koruyan mevcut yasal muafiyet sona erecek .
• 1 Ocak 2027: CORSIA’nın zorunlu aşaması küresel olarak başlayacak ve mevcut ETS kapsamında havacılık tahsisatlarının tam açık artırmasına geçilecek .

Komisyon’un teklifi sadece bir başlangıç. Masaya yatırıldıktan sonra, 2026’nın sonları ve 2027 boyunca hem Konsey (üye devletleri temsilen) hem de Avrupa Parlamentosu tarafından yoğun müzakerelere ve olası değişikliklere tabi tutulacak. Sonuç, Avrupa’dan uçmanın karbon maliyetinin bölgesel bir mesele olarak mı kalacağını yoksa küresel bir mesele haline mi geleceğini belirleyecek.