Patlamanın bir el bombasından kaynaklandığı tespit edildi. Ancak bombayı kimin attığı, saldırının amacı ve olayın arkasında herhangi bir örgütün bulunup bulunmadığı hâlâ belirsiz.

Okulda ne oldu?

Patlama, yerel saatle yaklaşık 16.30’da, Kabil’in 13. bölgesindeki Dasht-e-Barchi semtinde yer alan Mahdia Township’teki okulun avlusunda meydana geldi. Öğrenciler derslerinden çıktıktan sırada, bir sağlık kaynağı el bombasının okulun karşısındaki dar bir sokaktan avluya atıldığını söyledi.

Bu anlatım, bombanın izlediği iddia edilen güzergâhı aktarıyor; saldırının kesin biçimde nasıl gerçekleştiğini kanıtlayan bağımsız bir olay rekonstrüksiyonu bulunmuyor. Afganistan Maden Eylemleri Koordinasyon Müdürlüğü’nün olay yerini incelediği ve bir el bombasının patladığını doğruladığı bildirildi. Bu bulgu, Kabil polisiyle ilişkilendirilen ilk bilgilerle de örtüşüyor.

Kaç çocuk yaralandı?

Olayın hemen ardından açıklanan can kaybı ve yaralı sayıları birbirinden farklıydı:

• Yerel haberlerde, çoğu çocuk olmak üzere 52’ye kadar kişinin yaralandığı bildirildi.
• BM’nin daha sonraki açıklamasında, 9-14 yaşları arasında en az 42 çocuğun yaralandığı belirtildi.
• Kabil polis sözcüsü Halid Zadran ilk açıklamasında yalnızca “bir grup çocuğun” yaralandığını söyledi ve soruşturma başlatıldığını belirtti.

Rakamlar arasındaki fark; ilk saatlerde değişen hastane kayıtlarından, farklı yaralı gruplarının sayılmasından veya tanık ve sağlık kaynaklarının ayrı bilgiler vermesinden kaynaklanmış olabilir. Eldeki haberler içinde yaş aralığını da içeren en net sonraki değerlendirme BM’ye ait 42 çocukluk rakamı. Ancak bu sayı, toplam yaralı sayısının kesin olarak 42 olduğu anlamına gelmeyebilir.

Saldırıdan kim sorumlu tutuluyor?

İncelenen haberlerde şu ana kadar hiçbir örgüt saldırının sorumluluğunu üstlenmedi.

Taliban sözcüsü Zabihullah Mücahid, patlamanın IŞİD veya ona bağlı gruplar tarafından gerçekleştirilmiş olabileceğini söyledi. Mücahid ayrıca soruşturmanın sürdüğünü ve Taliban güvenlik güçlerinin sorumluları tespit ederek yakalamaya çalıştığını belirtti. Ancak bu açıklama, IŞİD’in saldırıyı düzenlediğine dair doğrulanmış bir tespit değil, yalnızca olasılık bildiren bir değerlendirme niteliğinde.

Afganistan İslam Birliği Partisi lideri Muhammed Muhakkik patlamayı kınayarak bağımsız soruşturma çağrısı yaptı. Muhakkik’in açıklamalarında, güvenliği kontrol eden fiilî yönetim olarak Taliban da sorumlu tutuldu. Bu ise kanıtlanmış bir bulgu değil, siyasi bir suçlama olarak değerlendirilmeli.

Dasht-e-Barchi neden önemli?

Dasht-e-Barchi, Kabil’in batısında, ağırlıklı olarak Hazara ve Şii nüfusun yaşadığı bir bölge. Semt, dini ve etnik azınlıklara yönelik saldırıların tekrar tekrar yaşandığı bir yer olarak biliniyor. İnsan Hakları İzleme Örgütü, IŞİD’in Afganistan kolu olan Horasan İslam Devleti’nin (ISKP), Hazaralar ve diğer dini azınlıklara ait okul, cami ve iş yerlerine yönelik çok sayıda saldırı düzenlediğini belgeledi.

Bölgenin yakın geçmişinde 2021’de Sayed ul-Shuhada kız okulunun yakınındaki bombalı saldırı ve 2022’de Abdul Rahim Shahid Lisesi’ne yönelik saldırı da bulunuyor. Bu olaylar, yeni patlamada ISKP ihtimalinin neden gündeme geldiğine dair bağlam sunuyor; ancak Sham-e-Hedayat’taki saldırıyı ISKP’nin gerçekleştirdiğini kanıtlamıyor.

BM’den bağımsız soruşturma çağrısı

BM’nin Afganistan’daki insan hakları özel raportörü Richard Bennett, çocukların zarar gördüğü saldırıyı kınadı ve sorumluların adalet önüne çıkarılabilmesi için kapsamlı ve bağımsız bir soruşturmanın zorunlu olduğunu söyledi.

Birleşmiş Milletler’in Afganistan Yardım Misyonu (UNAMA) da patlamanın koşullarının araştırılması çağrısında bulundu. Bu çağrılar, olayla ilgili en büyük kanıt boşluğuna işaret ediyor: El bombasının patladığı belirlenmiş olsa da bombayı kimin attığı, okulun kasıtlı biçimde hedef alınıp alınmadığı veya saldırının herhangi bir grup tarafından yönlendirilip yönlendirilmediği kamuya açık ve doğrulanmış biçimde ortaya konmuş değil.

Taliban’ın iktidara dönüşünün yıl dönümünden hemen sonra

Patlama, Taliban’ın 15 Ağustos 2021’de Kabil’e dönerek yönetimi ele geçirmesinin beşinci yıl dönümünden iki gün sonra, 17 Ağustos’ta meydana geldi. Bu yıl dönümünü protesto eden gösteriler, Taliban’ın insan hakları politikalarına yönelik eleştiriler eşliğinde yurt dışında çeşitli kentlerde düzenlendi.

Bu zamanlama, olayın siyasi bağlamını anlamak açısından önemli olabilir. Ancak yıl dönümü, protestolar veya bunlarla bağlantılı herhangi bir aktörün okul saldırısını düzenlediğini ya da yönlendirdiğini gösteren bir kanıt bulunmuyor.

Hâlâ yanıtlanmamış sorular

Mevcut bilgiler, okulda bir el bombasının patladığını ve en az 42 çocuğun yaralandığını destekliyor. Buna karşın şu soruların yanıtı henüz yok:

• El bombasını kim attı?
• Bombanın karşıdaki sokaktan atıldığı iddiası doğrulanabilecek mi?
• Okul, öğrenciler veya Hazara-Şii topluluğu kasıtlı olarak mı hedef alındı?
• Saldırıda ISKP ya da başka bir örgütün rolü var mıydı?
• Taliban tarafından yürütülen soruşturma, bağımsız biçimde doğrulanabilir sonuçlar ortaya koyabilecek mi?

Bu sorular yanıtlanana kadar en temkinli ve sorumlu değerlendirme şu: Kabil’deki Sham-e-Hedayat okulunda çocukların ağır biçimde yaralanmasına yol açan doğrulanmış bir el bombası patlaması yaşandı; ancak saldırganın kimliği ve saldırının amacı henüz belirlenmiş değil.

Patlamanın bir el bombasından kaynaklandığı tespit edildi. Ancak bombayı kimin attığı, saldırının amacı ve olayın arkasında herhangi bir örgütün bulunup bulunmadığı hâlâ belirsiz.

Okulda ne oldu?

Patlama, yerel saatle yaklaşık 16.30’da, Kabil’in 13. bölgesindeki Dasht-e-Barchi semtinde yer alan Mahdia Township’teki okulun avlusunda meydana geldi. Öğrenciler derslerinden çıktıktan sırada, bir sağlık kaynağı el bombasının okulun karşısındaki dar bir sokaktan avluya atıldığını söyledi.

Bu anlatım, bombanın izlediği iddia edilen güzergâhı aktarıyor; saldırının kesin biçimde nasıl gerçekleştiğini kanıtlayan bağımsız bir olay rekonstrüksiyonu bulunmuyor. Afganistan Maden Eylemleri Koordinasyon Müdürlüğü’nün olay yerini incelediği ve bir el bombasının patladığını doğruladığı bildirildi. Bu bulgu, Kabil polisiyle ilişkilendirilen ilk bilgilerle de örtüşüyor.

Kaç çocuk yaralandı?

Olayın hemen ardından açıklanan can kaybı ve yaralı sayıları birbirinden farklıydı:

• Yerel haberlerde, çoğu çocuk olmak üzere 52’ye kadar kişinin yaralandığı bildirildi.
• BM’nin daha sonraki açıklamasında, 9-14 yaşları arasında en az 42 çocuğun yaralandığı belirtildi.
• Kabil polis sözcüsü Halid Zadran ilk açıklamasında yalnızca “bir grup çocuğun” yaralandığını söyledi ve soruşturma başlatıldığını belirtti.

Rakamlar arasındaki fark; ilk saatlerde değişen hastane kayıtlarından, farklı yaralı gruplarının sayılmasından veya tanık ve sağlık kaynaklarının ayrı bilgiler vermesinden kaynaklanmış olabilir. Eldeki haberler içinde yaş aralığını da içeren en net sonraki değerlendirme BM’ye ait 42 çocukluk rakamı. Ancak bu sayı, toplam yaralı sayısının kesin olarak 42 olduğu anlamına gelmeyebilir.

Saldırıdan kim sorumlu tutuluyor?

İncelenen haberlerde şu ana kadar hiçbir örgüt saldırının sorumluluğunu üstlenmedi.

Taliban sözcüsü Zabihullah Mücahid, patlamanın IŞİD veya ona bağlı gruplar tarafından gerçekleştirilmiş olabileceğini söyledi. Mücahid ayrıca soruşturmanın sürdüğünü ve Taliban güvenlik güçlerinin sorumluları tespit ederek yakalamaya çalıştığını belirtti. Ancak bu açıklama, IŞİD’in saldırıyı düzenlediğine dair doğrulanmış bir tespit değil, yalnızca olasılık bildiren bir değerlendirme niteliğinde.

Afganistan İslam Birliği Partisi lideri Muhammed Muhakkik patlamayı kınayarak bağımsız soruşturma çağrısı yaptı. Muhakkik’in açıklamalarında, güvenliği kontrol eden fiilî yönetim olarak Taliban da sorumlu tutuldu. Bu ise kanıtlanmış bir bulgu değil, siyasi bir suçlama olarak değerlendirilmeli.

Dasht-e-Barchi neden önemli?

Dasht-e-Barchi, Kabil’in batısında, ağırlıklı olarak Hazara ve Şii nüfusun yaşadığı bir bölge. Semt, dini ve etnik azınlıklara yönelik saldırıların tekrar tekrar yaşandığı bir yer olarak biliniyor. İnsan Hakları İzleme Örgütü, IŞİD’in Afganistan kolu olan Horasan İslam Devleti’nin (ISKP), Hazaralar ve diğer dini azınlıklara ait okul, cami ve iş yerlerine yönelik çok sayıda saldırı düzenlediğini belgeledi.

Bölgenin yakın geçmişinde 2021’de Sayed ul-Shuhada kız okulunun yakınındaki bombalı saldırı ve 2022’de Abdul Rahim Shahid Lisesi’ne yönelik saldırı da bulunuyor. Bu olaylar, yeni patlamada ISKP ihtimalinin neden gündeme geldiğine dair bağlam sunuyor; ancak Sham-e-Hedayat’taki saldırıyı ISKP’nin gerçekleştirdiğini kanıtlamıyor.

BM’den bağımsız soruşturma çağrısı

BM’nin Afganistan’daki insan hakları özel raportörü Richard Bennett, çocukların zarar gördüğü saldırıyı kınadı ve sorumluların adalet önüne çıkarılabilmesi için kapsamlı ve bağımsız bir soruşturmanın zorunlu olduğunu söyledi.

Birleşmiş Milletler’in Afganistan Yardım Misyonu (UNAMA) da patlamanın koşullarının araştırılması çağrısında bulundu. Bu çağrılar, olayla ilgili en büyük kanıt boşluğuna işaret ediyor: El bombasının patladığı belirlenmiş olsa da bombayı kimin attığı, okulun kasıtlı biçimde hedef alınıp alınmadığı veya saldırının herhangi bir grup tarafından yönlendirilip yönlendirilmediği kamuya açık ve doğrulanmış biçimde ortaya konmuş değil.

Taliban’ın iktidara dönüşünün yıl dönümünden hemen sonra

Patlama, Taliban’ın 15 Ağustos 2021’de Kabil’e dönerek yönetimi ele geçirmesinin beşinci yıl dönümünden iki gün sonra, 17 Ağustos’ta meydana geldi. Bu yıl dönümünü protesto eden gösteriler, Taliban’ın insan hakları politikalarına yönelik eleştiriler eşliğinde yurt dışında çeşitli kentlerde düzenlendi.

Bu zamanlama, olayın siyasi bağlamını anlamak açısından önemli olabilir. Ancak yıl dönümü, protestolar veya bunlarla bağlantılı herhangi bir aktörün okul saldırısını düzenlediğini ya da yönlendirdiğini gösteren bir kanıt bulunmuyor.

Hâlâ yanıtlanmamış sorular

Mevcut bilgiler, okulda bir el bombasının patladığını ve en az 42 çocuğun yaralandığını destekliyor. Buna karşın şu soruların yanıtı henüz yok:

• El bombasını kim attı?
• Bombanın karşıdaki sokaktan atıldığı iddiası doğrulanabilecek mi?
• Okul, öğrenciler veya Hazara-Şii topluluğu kasıtlı olarak mı hedef alındı?
• Saldırıda ISKP ya da başka bir örgütün rolü var mıydı?
• Taliban tarafından yürütülen soruşturma, bağımsız biçimde doğrulanabilir sonuçlar ortaya koyabilecek mi?

Bu sorular yanıtlanana kadar en temkinli ve sorumlu değerlendirme şu: Kabil’deki Sham-e-Hedayat okulunda çocukların ağır biçimde yaralanmasına yol açan doğrulanmış bir el bombası patlaması yaşandı; ancak saldırganın kimliği ve saldırının amacı henüz belirlenmiş değil.