Rentosertib, idiyopatik pulmoner fibroziste Faz III denemesine geçti

Rentosertib — ISM001-055 veya INS018_055 adlarıyla da biliniyor — idiyopatik pulmoner fibrozis (IPF) için belirleyici nitelikteki Faz III klinik aşamaya ulaştı. Insilico Medicine, hem biyolojik hedefin belirlenmesinde hem de küçük molekülün tasarımında üretken yapay zekâdan yararlanılan ilk ilaç adayının bu aşamaya geldiğini söylüyor. Bu, yapay zekâ destekli ilaç geliştirme açısından önemli bir kilometre taşıdır; ilacın etkili olduğunun ya da onay alacağının kanıtı değildir. 32732

GENESIS-IPF-3’te ilk hasta dozlandı

Insilico, Eylül 2026’da Pekin Union Medical College Hospital’da GENESIS-IPF-3 çalışmasının ilk hastasının kaydedildiğini ve doz aldığını bildirdi. Şanghay Pulmoner Hastanesi de aynı gün ilk hastasını çalışmaya aldı. Çalışma NCT07687459 ve CTR20262475 numaralarıyla kayıtlı. 34

GENESIS-IPF-3; Çin’de yürütülen, ileriye dönük, çok merkezli, randomize, çift kör, plasebo kontrollü ve paralel gruplu bir çalışma. Araştırmanın 47 merkezde 320 yetişkin IPF hastasını kapsaması ve katılımcıları 52 hafta izlemesi planlanıyor. Temel etkinlik sonlanım noktası, zorlu vital kapasitedeki (FVC) yıllık düşüş hızı. FVC, IPF çalışmalarında kullanılan standart akciğer fonksiyonu ölçütlerinden biridir. 46

Bu tasarımın önemi, önceki çalışmadan gelen sinyalin daha büyük bir hasta grubunda ve bir yıl boyunca, körlenmiş bir karşılaştırmayla sınanacak olmasıdır. Çalışma ayrıca güvenlilik profilinin klinik açıdan daha anlamlı bir süre boyunca kabul edilebilir kalıp kalmadığını da değerlendirecek.

Hedef TNIK; yapay zekânın rolü ne?

Rentosertib, ağızdan alınan küçük moleküllü bir TNIK inhibitörüdür. TNIK, “TRAF2- ve NCK-etkileşimli kinaz”ın kısaltmasıdır. Nature Biotechnology dergisinde 2024’te yayımlanan bir çalışma, Insilico’nun üretken yapay zekâ iş akışının TNIK inhibisyonunu olası bir antifibrotik yaklaşım olarak belirlemede ve INS018_055’i geliştirmede kullanıldığını anlattı. Çalışmada fare ve sıçan fibrozis modellerinde seçici antifibrotik aktivite ile Faz I güvenlilik ve tolere edilebilirlik verileri bildirildi. 27

Buradaki ayrım kritik: Yapay zekâ, hedefleri önceliklendirmeye ve aday molekülleri üretmeye veya optimize etmeye yardımcı olabilir. Ancak bir adayın ilaca dönüşüp dönüşmeyeceğini laboratuvar deneyleri, üretim süreçleri, toksikoloji çalışmaları ve insanlardaki klinik araştırmalar belirler. Rentosertibin IPF hastaları için klinik değer taşıyıp taşımadığını, tasarım yöntemi değil Faz III sonuçları gösterecek.

Faz III’e geçişi destekleyen Faz IIa sonucu

Randomize Faz IIa çalışmasında katılımcılar 12 hafta tedavi aldı. Günde bir kez 60 mg rentosertib verilen grupta başlangıca göre ortalama FVC değişimi +98,4 mL olurken plasebo grubunda −20,3 mL olarak ölçüldü. Günde bir kez 60 mg kolunda 18, plasebo kolunda ise 17 katılımcı yer aldı. 2649

Bu bulgular, belirleyici programı başlatmaya yetecek kadar umut verici görülse de temkinli yorumlanmalı:

• Araştırma, bir yıl yerine yalnızca 12 hafta sürdü.
• Her doz kolundaki katılımcı sayısı küçüktü.
• Bu süredeki ortalama FVC farkı, etkinliğin kalıcı olduğunu, sağkalımı iyileştirdiğini veya mevcut IPF tedavilerinden üstünlük sağladığını göstermez.

Faz IIa yayını çalışmayı güvenlilik ve etkinliğin randomize, plasebo kontrollü değerlendirmesi olarak tanımladı. Faz III’ün ana sonlanım noktası, akciğer fonksiyonuna ilişkin bu bulguyu daha sıkı bir testten geçirecek. 2649

Çalışmayı kimler yürütüyor?

GENESIS-IPF-3’ün baş araştırmacısı, Çin Tıp Bilimleri Akademisi’ne bağlı Pekin Union Medical College Hospital’dan Prof. Zuojun Xu. Insilico; Çin Mühendislik Akademisi üyesi Nanshan Zhong ile Şanghay Pulmoner Hastanesi Başkanı Chang Chen’i eş baş araştırmacılar olarak açıkladı. 11

Xu, yapay zekâ tarafından belirlenen TNIK’in daha önce fibrozisle ilişkilendirilmediğini belirtti ve büyük Faz III çalışmasını Faz IIa’daki ön bulguları doğrulamanın yolu olarak değerlendirdi. 50

Düzenleyici statüler ve inhale formülasyon

Rentosertib, ABD Gıda ve İlaç Dairesi’nden (FDA) Şubat 2023’te IPF için Yetim İlaç Tanımı aldı. İlaç ayrıca Mayıs 2025’te Çin’in Çığır Açan Tedavi Tanımı listesine dahil edildi. Bu tanımlar geliştirme ve düzenleyici kurumlarla görüşme süreçlerini kolaylaştırabilir; ancak etkinliği kanıtlamaz ve ruhsatı garanti etmez. 47

Insilico ayrıca rentosertibin inhale edilen çözelti formülasyonu üzerinde çalışıyor. Çin Ulusal Tıbbi Ürünler İdaresi’nin (NMPA) İlaç Değerlendirme Merkezi, 2026’da bu formülasyonun klinik araştırma başvurusunu onayladı. Böylece inhale formülasyon, ağızdan kullanılan Faz III programından ayrı bir klinik geliştirme programı olarak ilerleyebilecek. 41

Bundan sonra ne izlenecek?

Rentosertibin ilerleyişi, üretken yapay zekâyla geliştirilen bir programın geç evre klinik başarı sağlayıp sağlayamayacağına ilişkin dikkat çekici bir sınav niteliğinde. Ancak önümüzdeki temel sorular teknoloji başlığından daha geleneksel: GENESIS-IPF-3, 52 haftada FVC’deki yıllık düşüşü ikna edici biçimde azaltabilecek mi? Ve bunu kabul edilebilir bir güvenlilik profiliyle yapabilecek mi?

Ruhsat zamanlamasına ilişkin her tahmin koşulludur. Başarılı bir başvuru için hastaların zamanında çalışmaya alınması ve izlenmesi, olumlu belirleyici çalışma sonuçları, yeterli güvenlilik verisi, düzenleyici kurumların kabulü ve üretim hazırlığı gerekir. Şimdilik rentosertib, Faz III aşamasındaki araştırma ilacıdır; onaylı bir tedavi değildir. 34