Boğaz, büyük miktarlarda petrol, doğal gaz ve gübre sevkiyatını üstlendiğinden, uzun süreli bir aksama küresel tedarik zincirlerinde daha geniş ekonomik şokları ve artan enflasyonu tetikleme riski taşıyor.

BAE'den BM'ye 2817 Sayılı Kararı Uygulama Çağrısı

Diplomatik cephede, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), BM Güvenlik Konseyi'ni Mart 2026'da kabul edilen 2817 sayılı kararı uygulamaya çağırıyor.

Karar, İran'ın Körfez ülkelerine yönelik füze ve insansız hava aracı saldırılarını kınamış ve İran'dan sivillere ve sivil altyapıya yönelik saldırıları durdurmasını ve bölgesel su yollarında seyrüsefer özgürlüğüne saygı göstermesini talep etmişti.

BAE'li yetkililer, kararın etkili bir şekilde uygulanmadığını, saldırıların ve nakliye aksamalarının devam ettiğini savunuyor. Güvenlik Konseyi'ni, uluslararası seyrüseferi güvence altına almak ve sivil altyapıyı korumak için daha güçlü önlemler almaya çağırıyorlar.

Körfez hükümetleri için BM sisteminin güvenilirliği de artık meselenin bir parçası: Kararları uygulamadan geçirmenin uluslararası hukuku zayıflattığını ve nakliyeyi savunmasız bıraktığını savunuyorlar.

Barakah Nükleer Santrali Yakınında İHA Saldırısı

Mayıs ortasında, BAE'nin Barakah nükleer santrali yakınında bir insansız hava aracı saldırısı düzenlendiği haberleriyle güvenlik endişeleri daha da arttı.

BM Genel Sekreteri António Guterres, 17 Mayıs'ta düzenlenen bir insansız hava aracı saldırısının tesisin çevresindeki bir elektrik jeneratörünü ateşe verdiği yönündeki haberlerden "büyük endişe duyduğunu" söyledi. Nükleer tesislere yakın saldırıların kabul edilemez olduğu ve uluslararası hukukun ihlali anlamına geldiği uyarısında bulundu.

Olay bir nükleer acil duruma yol açmamış olsa da, bölgesel çatışmanın kritik sivil altyapıyı tehdit edebileceği riskini gözler önüne serdi.

Yüzlerce Gemi ve Binlerce Denizci Mahsur Kaldı

Nakliye aksaması, krizin en acil etkilerinden biri.

Basra Körfezi'nden güvenli bir şekilde ayrılamayan gemilerde binlerce denizci mahsur kaldı. Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), Hürmüz Boğazı'nın büyük ölçüde geçilmez olması nedeniyle denizde mahsur kalan yaklaşık 20.000 denizciyi etkileyen "eşi benzeri görülmemiş" bir insani durum olduğu uyarısında bulundu.

Askeri ve denizcilik kaynaklarına göre, kriz sırasında 87 ülkeden yaklaşık 1.550 geminin Körfez içinde sıkışıp kaldığı tahmin ediliyor. Bu da küresel ticaretteki aksamanın boyutunu gözler önüne seriyor.

Sigortacılar, gemi sahipleri ve nakliye şirketleri, saldırılar ve askeri gerilimler devam ederken gemilerini su yolundan geçirme konusunda isteksiz davranıyor.

Gübre Kesintisi ve Gıda Güvenliği Riskleri

Kriz, enerji piyasalarının ötesinde küresel tarımı da vuruyor.

Normalde dünyadaki gübre sevkiyatlarının yaklaşık üçte biri Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor. Sevkiyatların engellenmesi veya gecikmesi nedeniyle BM yetkilileri, çiftçilerin ekim mevsimi için zamanında gübre bulmakta zorlanabileceği konusunda uyarıyor.

İnsani yardım yetkilileri, uzun süreli bir aksamanın, özellikle Afrika ve Asya'nın bazı bölgeleri gibi gıda güvensizliğine karşı zaten savunmasız olan bölgelerde on milyonlarca insanı açlık riskiyle karşı karşıya bırakabileceğini söylüyor.

Gıda ajansları ayrıca, tedarik yollarının kısıtlı kalması halinde gübre kıtlığının önümüzdeki aylarda daha düşük hasatlara ve daha yüksek küresel gıda fiyatlarına yol açabileceği uyarısında bulundu.

BM Diplomasisi Jeopolitik Bölünmelere Takıldı

Acil toplantılar ve müzakerelere rağmen, BM'deki diplomatik süreç büyük ölçüde tıkandı.

Hürmüz Boğazı'nda güvenliği artırmak ve seyrüseferi korumayı amaçlayan bir karar taslağı, Güvenlik Konseyi'nde çoğunluk desteği almasına rağmen Çin ve Rusya'nın veto yetkisini kullanmasıyla reddedildi.

Önlemi destekleyenler, bunun gemilere yönelik saldırıları caydırmaya ve deniz trafiğini yeniden başlatmaya yardımcı olacağını savundu. Rusya ve Çin ise teklifin çatışmanın daha geniş nedenlerini yeterince ele almadığını ve gerilimi tırmandırma riski taşıdığını ileri sürdü.

Bu veto, Güvenlik Konseyi'ni bölünmüş bir halde bıraktı ve ortak bir yanıt koordine etme kabiliyetini sınırladı.

Küresel Sonuçları Olan Bir Kriz

Hürmüz Boğazı çatışması artık birbiriyle bağlantılı birçok riski içeriyor:

• bölgesel askeri tırmanış
• sivil ve nükleer altyapıya yönelik tehditler
• dünyanın en kritik nakliye koridorlarından birinde felç
• gıda piyasalarına dalgalanma etkisi yaratabilecek gübre kıtlıkları

Deniz trafiği normale dönene ve diplomasi mevcut çıkmazı kırana kadar, krizin Körfez bölgesinin çok ötesinde küresel ticareti, enerji piyasalarını ve gıda güvenliğini etkilemeye devam etmesi muhtemel.

Şu an için durum, dünyanın en stratejik su yollarından birinde, askeri çatışma, insani kaygılar ve jeopolitik rekabetin gergin bir karışımı olarak devam ediyor.

Boğaz, büyük miktarlarda petrol, doğal gaz ve gübre sevkiyatını üstlendiğinden, uzun süreli bir aksama küresel tedarik zincirlerinde daha geniş ekonomik şokları ve artan enflasyonu tetikleme riski taşıyor.

BAE'den BM'ye 2817 Sayılı Kararı Uygulama Çağrısı

Diplomatik cephede, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), BM Güvenlik Konseyi'ni Mart 2026'da kabul edilen 2817 sayılı kararı uygulamaya çağırıyor.

Karar, İran'ın Körfez ülkelerine yönelik füze ve insansız hava aracı saldırılarını kınamış ve İran'dan sivillere ve sivil altyapıya yönelik saldırıları durdurmasını ve bölgesel su yollarında seyrüsefer özgürlüğüne saygı göstermesini talep etmişti.

BAE'li yetkililer, kararın etkili bir şekilde uygulanmadığını, saldırıların ve nakliye aksamalarının devam ettiğini savunuyor. Güvenlik Konseyi'ni, uluslararası seyrüseferi güvence altına almak ve sivil altyapıyı korumak için daha güçlü önlemler almaya çağırıyorlar.

Körfez hükümetleri için BM sisteminin güvenilirliği de artık meselenin bir parçası: Kararları uygulamadan geçirmenin uluslararası hukuku zayıflattığını ve nakliyeyi savunmasız bıraktığını savunuyorlar.

Barakah Nükleer Santrali Yakınında İHA Saldırısı

Mayıs ortasında, BAE'nin Barakah nükleer santrali yakınında bir insansız hava aracı saldırısı düzenlendiği haberleriyle güvenlik endişeleri daha da arttı.

BM Genel Sekreteri António Guterres, 17 Mayıs'ta düzenlenen bir insansız hava aracı saldırısının tesisin çevresindeki bir elektrik jeneratörünü ateşe verdiği yönündeki haberlerden "büyük endişe duyduğunu" söyledi. Nükleer tesislere yakın saldırıların kabul edilemez olduğu ve uluslararası hukukun ihlali anlamına geldiği uyarısında bulundu.

Olay bir nükleer acil duruma yol açmamış olsa da, bölgesel çatışmanın kritik sivil altyapıyı tehdit edebileceği riskini gözler önüne serdi.

Yüzlerce Gemi ve Binlerce Denizci Mahsur Kaldı

Nakliye aksaması, krizin en acil etkilerinden biri.

Basra Körfezi'nden güvenli bir şekilde ayrılamayan gemilerde binlerce denizci mahsur kaldı. Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), Hürmüz Boğazı'nın büyük ölçüde geçilmez olması nedeniyle denizde mahsur kalan yaklaşık 20.000 denizciyi etkileyen "eşi benzeri görülmemiş" bir insani durum olduğu uyarısında bulundu.

Askeri ve denizcilik kaynaklarına göre, kriz sırasında 87 ülkeden yaklaşık 1.550 geminin Körfez içinde sıkışıp kaldığı tahmin ediliyor. Bu da küresel ticaretteki aksamanın boyutunu gözler önüne seriyor.

Sigortacılar, gemi sahipleri ve nakliye şirketleri, saldırılar ve askeri gerilimler devam ederken gemilerini su yolundan geçirme konusunda isteksiz davranıyor.

Gübre Kesintisi ve Gıda Güvenliği Riskleri

Kriz, enerji piyasalarının ötesinde küresel tarımı da vuruyor.

Normalde dünyadaki gübre sevkiyatlarının yaklaşık üçte biri Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor. Sevkiyatların engellenmesi veya gecikmesi nedeniyle BM yetkilileri, çiftçilerin ekim mevsimi için zamanında gübre bulmakta zorlanabileceği konusunda uyarıyor.

İnsani yardım yetkilileri, uzun süreli bir aksamanın, özellikle Afrika ve Asya'nın bazı bölgeleri gibi gıda güvensizliğine karşı zaten savunmasız olan bölgelerde on milyonlarca insanı açlık riskiyle karşı karşıya bırakabileceğini söylüyor.

Gıda ajansları ayrıca, tedarik yollarının kısıtlı kalması halinde gübre kıtlığının önümüzdeki aylarda daha düşük hasatlara ve daha yüksek küresel gıda fiyatlarına yol açabileceği uyarısında bulundu.

BM Diplomasisi Jeopolitik Bölünmelere Takıldı

Acil toplantılar ve müzakerelere rağmen, BM'deki diplomatik süreç büyük ölçüde tıkandı.

Hürmüz Boğazı'nda güvenliği artırmak ve seyrüseferi korumayı amaçlayan bir karar taslağı, Güvenlik Konseyi'nde çoğunluk desteği almasına rağmen Çin ve Rusya'nın veto yetkisini kullanmasıyla reddedildi.

Önlemi destekleyenler, bunun gemilere yönelik saldırıları caydırmaya ve deniz trafiğini yeniden başlatmaya yardımcı olacağını savundu. Rusya ve Çin ise teklifin çatışmanın daha geniş nedenlerini yeterince ele almadığını ve gerilimi tırmandırma riski taşıdığını ileri sürdü.

Bu veto, Güvenlik Konseyi'ni bölünmüş bir halde bıraktı ve ortak bir yanıt koordine etme kabiliyetini sınırladı.

Küresel Sonuçları Olan Bir Kriz

Hürmüz Boğazı çatışması artık birbiriyle bağlantılı birçok riski içeriyor:

• bölgesel askeri tırmanış
• sivil ve nükleer altyapıya yönelik tehditler
• dünyanın en kritik nakliye koridorlarından birinde felç
• gıda piyasalarına dalgalanma etkisi yaratabilecek gübre kıtlıkları

Deniz trafiği normale dönene ve diplomasi mevcut çıkmazı kırana kadar, krizin Körfez bölgesinin çok ötesinde küresel ticareti, enerji piyasalarını ve gıda güvenliğini etkilemeye devam etmesi muhtemel.

Şu an için durum, dünyanın en stratejik su yollarından birinde, askeri çatışma, insani kaygılar ve jeopolitik rekabetin gergin bir karışımı olarak devam ediyor.