Fransa, 15 yaş altı sosyal medya düzenlemesinde tam yasaktan özellik kısıtlamalarına yöneliyor

Fransa, 15 yaş altının sosyal medya kullanımını düzenleme girişiminde ikinci bir yola başvurdu. İlk yasa, çocukların platformlardaki hesaplarına bütünüyle set çekmeyi amaçlıyordu; ancak Fransa’nın Anayasa Konseyi bu yaklaşımı iptal etti. Yeni taslağın odağı artık tüm erişimi engellemek değil, genç kullanıcılar açısından zararlı veya bağımlılık yapıcı sayılan belirli özellikleri sınırlamak. 356

İlk yasa ne getiriyordu, neden iptal edildi?

Fransız Parlamentosu Temmuz 2026’da, 15 yaşından küçüklerin sosyal medya hesabı açmasını engelleyecek bir düzenlemeyi kabul etmişti. Platformların mevcut 15 yaş altı hesaplarını da kapatması öngörülüyor, kuralların Eylül ayında devreye girmesi planlanıyordu. 1219

Anayasa Konseyi, 14 Ağustos’ta yasanın temel hükmünü iptal etti. Konsey, toptan yasağın ifade ve iletişim özgürlüğüne orantısız bir müdahale oluşturduğuna hükmetti. Kararın gerekçesinde, düzenlemenin her çocuğun bireysel durumunu ve her platformun taşıdığı özel riskleri yeterince dikkate almadığı da vurgulandı. 315

Bu karar, çocukları korumaya yönelik her tür sınırlamanın anayasaya aykırı olduğu anlamına gelmiyor. Ancak çevrim içi iletişim hizmetlerine geniş kapsamlı erişim engeli getiren kuralların, amaçlanan riskle ölçülü ve daha hassas tasarlanmış olması gerektiğini ortaya koyuyor. 311

Yeni Fransız taslağında ne değişiyor?

Fransız hükümeti, mahkeme kararından sonra yeniden düzenlenmiş taslağını sundu. Mevcut haberler, yeni yaklaşımın genel erişim yasağından vazgeçtiğini; bunun yerine 15 yaş altı için zararlı ya da “bağımlılık yapıcı” olarak tanımlanan belirli platform işlevlerini hedeflediğini gösteriyor. 56

Özetle hukuki model değişiyor:

• İlk model: 15 yaş altını sosyal medyadan bir kategori olarak dışlamayı hedefliyordu.
• Yeni model: Tüm çevrim içi iletişimi yasaklamak yerine, belirli ürün tasarımlarının ve işlevlerin doğurduğu riskleri sınırlamaya yöneliyor. 6

Hangi özelliklerin kesin olarak kapsama gireceği, hangi hizmetlere uygulanacağı ve yaş güvence sisteminin nasıl işleyeceği henüz netleşmiş değil. Bu ayrıntılar hem düzenlemenin gerçek etkisini hem de kullanıcıların karşılaşacağı gizlilik yükünü belirleyecek.

AB hukukuyla uyum arayışı

Fransa, yeniden hazırlanan taslağı Avrupa Komisyonu’na bildirdi. 6 Bu süreç, sınır ötesi dijital hizmetleri etkileyen ulusal kuralların AB düzeyindeki denetim ve tek pazar çerçevesiyle ilişkisi bakımından önem taşıyor.

Belirli özelliklere odaklanan daha dar yaklaşım, Anayasa Konseyi’nin evrensel yasağa yönelttiği itiraza da daha yakın bir yanıt niteliğinde: Tüm platformlar ve tüm 15 yaş altı kullanıcılar için aynı sonucu dayatmak yerine, belirli tasarımların yarattığı riskleri ayırmaya çalışıyor. 1516

Ancak Komisyon’a bildirim yapılması, taslağın onaylandığı anlamına gelmiyor. Komisyonun nihai metne nasıl yaklaşacağı, yaş doğrulamasının nasıl kurulacağı ve mahremiyet kaygılarının nasıl giderileceği henüz açık değil.

Macron’un AB çapında 15 yaş eşiği çağrısı

Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, 29 Ağustos tarihli mektubunda Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen’den, AB genelinde 15 yaş altına sosyal medya erişimini yasaklayacak yeni bir Avrupa düzenlemesi önermesini istedi. Bu çağrı, Fransa’daki ulusal yasanın sonuç alamamasının ardından geldi. 18

Macron’un savunduğu siyasi gerekçe, büyük platformların ulusal sınırların ötesinde faaliyet göstermesi. Her ülkenin farklı yaş sınırı ve uygulama yöntemi benimsemesi, hem platformlar hem de kullanıcılar için parçalı bir sistem yaratabilir. AB düzeyinde bir standart ortak bir taban oluşturabilir; ancak bunun da çocukların korunması, küçüklerin iletişim özgürlüğü ve gizliliği gözeten uygulanabilir yaş doğrulama yöntemleri arasında denge kurması gerekir.

Avrupa’da ortak yaş sınırı tartışması büyüyor

Hollanda ve İspanya da sosyal medya için AB çapında bir asgari yaş sınırı çağrısı yapıyor. İki ülkenin önerisi, gençler açısından riskli görülen video oyunları, yapay zekâ sohbet botları ve başka dijital hizmetlere de uzanabilir. Ayrıca denetimin AB düzeyinde uyumlu biçimde yürütülmesini istiyorlar. 17

Avrupa Komisyonu’nun kendi önerisini açıklaması bekleniyordu. 1724 Buna karşın üzerinde uzlaşılmış tek bir AB pozisyonu henüz yok. Açıkta kalan başlıklar şunlar:

• Uygun asgari yaşın kaç olması gerektiği;
• Hesap ve erişimin tamamen mi engelleneceği, yoksa belirli özelliklerin mi kısıtlanacağı;
• Hangi hizmetlerin kurala dahil edileceği;
• Yaş güvence sisteminin, aşırı mahremiyet riski yaratmadan nasıl etkili olacağı.

Dünyada farklı modeller deneniyor

Avustralya: 16 yaş altına geniş kapsamlı kısıtlama

Avustralya, Aralık 2025’te 16 yaş altına yönelik ülke çapında sosyal medya yasağını uygulamaya koyan ilk ülke oldu. Düzenleme TikTok, YouTube, Instagram ve Facebook gibi büyük platformları kapsıyor. 34

Birleşik Krallık: Avustralya modeline ek özellik sınırlamaları

Birleşik Krallık hükümeti, Avustralya modelini temel alarak 16 yaş altına sosyal medya yasağı getirmeyi planlıyor. Buna daha güçlü yaş kontrolleri eşlik edecek. Hükümet ayrıca 18 yaş altı için canlı yayın ve yabancılarla iletişim gibi işlevlerde sınırlamalar öngörüyor. İlk düzenlemelerin yıl sonuna kadar parlamentoya sunulması, uygulamanın ise 2027 ilkbaharında başlaması planlanıyor. 3233

Japonya: Toptan yasak yerine güvenlik tedbirleri

Japonya ise şu ana kadar yaşa dayalı genel bir sosyal medya yasağına mesafeli durdu. Ülkedeki tartışma; daha sıkı yaş doğrulaması, güvenli varsayılan ayarlar, bazı özelliklerin sınırlandırılması ve platform işletmecilerine daha fazla sorumluluk yüklenmesi üzerinde yoğunlaşıyor. 5053

Fransa örneğinin verdiği mesaj

Fransa’daki karar, gençlerin sosyal medya erişimini düzenleme çabaları açısından önemli bir test niteliğinde. Devletler çevrim içi çocuk güvenliği için kurallar koyabilir; fakat iletişimi aşırı geniş biçimde sınırlayan ve hedeflediği risklerle orantısı yeterince gösterilemeyen toptan yasaklar hukuki engelle karşılaşabilir. 315

Fransa’nın yeni taslağı, Macron’un AB çağrısı ve Avustralya, Birleşik Krallık ile Japonya’nın birbirinden ayrışan modelleri aynı temel soruna işaret ediyor: Çocukları internette korumada belirleyici olan yalnızca yaş eşiği değil; kuralların ne kadar hedefli, orantılı, uygulanabilir ve mahremiyete saygılı olduğudur.