Çin'de yapay zekâ çağının yeni korkusu: “Optimize edilerek” işsiz kalmak

Yöneticiler kadro azaltımını verimlilik artışı olarak çerçevelerken, kalan ekiplerden yapay zekâ araçlarıyla daha fazla işi üstlenmelerini istiyor . Çalışanların tarif ettiği tablo ise “artan kaygı, daralan iş güvencesi ve değerini kanıtlama konusunda giderek yoğunlaşan çaba” olarak özetleniyor .

Sessiz işten çıkarma dönemi

Çin teknoloji sektöründeki küçülme her zaman büyük ve kamuoyuna açık duyurularla gerçekleşmiyor. Şirketler, özellikle taşeron çalışanları sessizce işten çıkararak daha düşük görünürlüklü bir yol izliyor. Hangzhou'da büyük bir internet şirketi için çalışan bir taşeron, şirketin OpenClaw gibi yapay zekâ araçlarının kullanımını zorunlu kılmasının ardından Mart 2026'da taşeron işçileri işten çıkarmaya başladığını söyledi .

Reuters, Bloomberg ve South China Morning Post bu yaklaşımı 2026'da belirginleşen ayrı bir eğilim olarak haberleştirdi . Bu model, kitlesel işten çıkarma duyurularının yaratacağı tepkiyi önlerken şirketlerin iş gücünü kademeli biçimde azaltmasına olanak tanıyor.

Sektördeki toplam etkinin de büyük olduğu bildiriliyor. Alibaba, Tencent, ByteDance, Meituan ve Baidu'nun yapay zekâ dönüşümü sırasında toplamda 130 binden fazla pozisyonu azalttığı; seyahat, içerik ve e-ticaret destek birimlerinde kesintilerin yüzde 30 ila 50'ye ulaştığı öne sürülüyor .

Bu belirsizlik ekonomiyi de etkileyebilir. Pekin merkezli düşünce kuruluşu Anbound, orta sınıf çalışanlar ve gençler yapay zekânın kariyerlerini sekteye uğratabileceğinden endişe ettiğinde harcamalarını azaltıp olası bir işsizliğe karşı daha fazla tasarruf etmeye yöneldiklerini belirtti .

Meituan vakası neden bir dönüm noktası oldu?

Mayıs sonu ve Haziran 2026'da Çin sosyal medyasında yayılan sohbet ekran görüntülerinde, yemek teslimat şirketi Meituan'ın haziran sonuna kadar ürün ekiplerindeki çalışanların yüzde 50'sine varan bir bölümünü işten çıkaracağı iddia edildi . Şirket bu iddiaları kamuoyu önünde yalanladı.

Buna rağmen Meituan hisseleri mayıs sonunda sert biçimde geriledi ve iki yılın en düşük seviyelerinden birine indi. Şirketin açıklaması yatırımcıları ve çalışanları tamamen ikna etmeye yetmedi . South China Morning Post'un aktardığı bir örnekte, son işten çıkarma söylentilerinin ardından bir Meituan çalışanına nasıl olduğunu soran arkadaşına çalışan, “Bir sonraki ben mi olacağım, bilmiyorum” yanıtını verdi .

Temmuz 2026'da Caixin, Meituan'ın maliyetli bir anlık perakende fiyat savaşının ardından işten çıkarmalara gittiğini bildirdi . Bu kesintilerin nedeni yapay zekâdan ziyade ayrı bir ticari baskıydı; ancak çalışanlar açısından sonuç aynıydı: Şirkette kimsenin konumunun güvenli olmadığı duygusu güçlendi.

Benzer bir çelişki Baidu, Xiaomi ve ByteDance için de raporlandı. Şirketler büyük çaplı işten çıkarma planlarını reddederken, sahadaki çalışanlar kadro azaltımlarını ve performans baskısını deneyimledi . Kamuya yapılan açıklamalarla iş yerindeki gerçeklik arasındaki mesafe, güvensizliğin temel kaynağına dönüştü.

Mahkemeler sınır çizdi, ancak boşluklar sürüyor

Nisan ve Mayıs 2026'da Hangzhou'daki Çin mahkemeleri, şirketlerin çalışanları yalnızca yerlerine yapay zekâ sistemleri konulacağı gerekçesiyle işten çıkaramayacağına hükmetti . Davada bir teknoloji şirketi, işi yapay zekâyla otomatikleştirilen çalışanın görevini değiştirmeye ve ücretini büyük ölçüde düşürmeye çalışmış; çalışan daha sonra işten çıkarılmıştı. Mahkeme bu feshi hukuka aykırı buldu.

Karar, doğrudan “yapay zekâ nedeniyle işten çıkarma” uygulamasına karşı önemli bir hukuki güvence sağlıyor. Ancak kapsamı sınırlı. Taşeronların sessizce işten çıkarılması, sözleşmelerin yenilenmemesi veya performans ve verimlilik gerekçeleriyle yapılan yeniden yapılanmalar bu kararın doğrudan koruması altında değil.

Dolayısıyla mahkeme kararı kadrolu çalışanlar için bir arka durak oluştursa da sektörün mevcut küçülme biçimini tamamen durdurmuş görünmüyor.

Sonuç: Asıl korku yapay zekâdan çok, belirsizlik

Çinli teknoloji çalışanlarının kaygısı, yapay zekânın tek başına işleri ortadan kaldıracağı korkusundan ibaret değil. Asıl endişe, “yapay zekâya geçiş” ifadesinin şirketler tarafından kapsamlı ve devam eden iş gücü azaltımlarını daha yumuşak bir dille sunmak için kullanılması.

Meituan bu gerilimin merkezinde yer alıyor; çünkü şirketin resmî inkârları ile çalışanların hissettiği güvensizlik arasındaki fark özellikle belirgin. Ancak tablo yalnızca tek bir şirkete özgü değil. Çin teknoloji sektöründeki çalışanların özel mesajlarda ve ofis koridorlarında sorduğu soru artık oldukça doğrudan: Yapay zekâ işimin yeterince büyük bir bölümünü yapabiliyorsa, yönetim beni işten çıkarabilir mi?