Meta’nın Instagram Askıya Almaları Arnavutluk’ta Neden Sansür Tartışmasına Dönüştü?

Ne oldu?

Arnavutluk’ta aktivistlere, gazetecilere ve muhalefetle bağlantılı isimlere ait onlarca Instagram hesabı, 2 Eylül civarında kayboldu, devre dışı bırakıldı ya da askıya alındı. Bu hesaplar, Jared Kushner’in Affinity Partners şirketiyle bağlantılı lüks tatil tesisi planına karşı aylardır süren protestoların haberleştirilmesi, örgütlenmesi ve belgelenmesinde kullanılıyordu. Bu nedenle platform moderasyonuyla ilgili görünen olay, siyasi ifade özgürlüğü ve hesap verebilirlik tartışmasına dönüştü. 1819

Gösterilerin hedefinde, Sazan Adası ile Arnavutluk’un güneyindeki koruma altındaki Vjosa-Narta kıyı şeridinde planlanan tesis projesi vardı. Eylemciler başlangıçta çevresel etkiler ve karar alma süreçlerindeki şeffaflık eksikliğine odaklandı; hareket zamanla Başbakan Edi Rama hükümetine yönelik daha geniş bir siyasi eleştiriye de dönüştü. 1719

Aktivistler neden telif şikâyetlerinden şüpheleniyor?

Hesapların devre dışı kalmasından önce bazı kullanıcılar telif hakkı ihlali bildirimleri aldıklarını ve protestolarla ilgili içeriklerinin kaldırıldığını söyledi. Aynı hareketle bağlantılı çok sayıda hesabın; şikâyetler, içerik kaldırmaları ve ardından askıya alma işlemleri şeklinde benzer bir süreçten geçmesi, aktivistler ve dijital hak savunucularında telif bildirimlerinin muhalif sesleri aksatmak için kullanılmış olabileceği kuşkusunu doğurdu. 18

Ancak bu, kanıtlanmış bir sonuç değil, yanıt bekleyen bir iddiadır. Meta’nın yayımlanmış politikası, üçüncü kişilerin fikrî mülkiyet haklarını —telif hakkı ve ticari marka hakları dâhil— ihlal eden içeriklerin kaldırılabileceğini, ihlal iddialarının da bildirilebileceğini belirtiyor. Bu politikanın varlığı, bu vakadaki şikâyetlerin geçerli, eşgüdümlü veya siyasi saikli olduğunu göstermez. 3

Bu ayrım kritik önem taşıyor: Eş zamanlı ve geniş kapsamlı bir uygulama, şikâyetleri kimin yaptığı, şikâyetlerin asılsız olup olmadığı ya da herhangi bir kamu makamının rol oynayıp oynamadığı henüz kanıtlanmamış olsa bile son derece yıkıcı olabilir.

Meta bazı hesapları geri açtı, fakat tartışma bitmedi

Meta, hesaplara yönelik işlemleri gözden geçirdiğini ve yanlışlıkla kaldırıldığı anlaşılan bazı hesapları yeniden etkinleştirdiğini açıkladı; yaşanan aksaklık için de özür diledi. 18

Bu geri açmalar önemli; çünkü en azından bazı yaptırım kararlarının hatalı olduğunu doğruluyor. Buna karşılık, tek başına kasıtlı ve siyasi amaçlı bir sansür kampanyasını kanıtlamıyor.

Hesapları geri açılan bazı kullanıcıların, paylaşım yapma veya takipçilerine erişme kapasitesi gibi alanlarda pratik kısıtlamaların sürdüğünü aktardığı bildirildi. Bu doğruysa, hesap yeniden açılmış olsa dahi hızlı gelişen bir protesto hareketi açısından eski işlevine tamamen kavuşmamış olabilir. Bu sınırlamaların ne kadar yaygın olduğu ve ne kadar sürdüğü ise kamuya açık bilgilerle henüz netleşmiş değil. 18

Instagram erişiminin kaybı neden bu kadar etkiliydi?

Bu hareket için Instagram basit bir içerik dağıtım kanalı değildi. Vatandaşlar ve gazeteciler platformu sahadan gerçek zamanlı bilgi vermek, katılımcıları harekete geçirmek ve polisle yaşanan arbedeleri kayda almak için kullanıyordu. 18

Dolayısıyla çok sayıda hesabın kaldırılması, tek tek hesaplar sonunda geri alınabilse bile ciddi sonuçlar doğurabilir. Geçici bir kesinti takipçilerle iletişimi koparabilir, zamana duyarlı kanıtların görünürlüğünü azaltabilir ve örgütleyicileri başka platformlarda kitlelerini yeniden kurmaya zorlayabilir.

Avrupa’dan gelen sorular ve AB üyelik süreci

Askıya almalar, Renew Europe grubundan Avrupa Parlamentosu üyesi Sandro Gozi de dâhil olmak üzere Avrupalı siyasetçilerin açıklama çağrılarına yol açtı. 1934 Kamuoyuna yansıyan sorular arasında, Meta’nın uyguladığı işlemleri açıklayıp açıklayamayacağı ve Arnavutluk makamlarının süreçte bir rolü olup olmadığı yer aldı. 19

Arnavutluk Avrupa Birliği’ne üye olmak isteyen bir aday ülke. Bu nedenle basın özgürlüğü, siyasi ifade ve hukukun üstünlüğüyle ilgili tartışmalar, tekil platform kararlarının ötesinde siyasi önem taşıyor. Avrupa Komisyonu’nun 2025 Arnavutluk raporu, hükümetin Mart 2025’te büyük bir sosyal medya platformuna ülke çapında erişimi askıya aldığını kaydetti. Rapora göre, Arnavutça nefret söylemi filtrelerine ilişkin anlaşmanın ardından platform yeniden erişilebilir hâle geldi. 35

Bu yüzden Instagram vakası yalnızca bir şirketle kullanıcıları arasındaki ihtilaf olarak değil, Arnavutluk’ta siyasi ifade ve dijital iletişimin ne ölçüde korunduğuna ilişkin daha geniş bir sicilin parçası olarak da değerlendirilebilir.

Henüz kanıtlanmamış olan ne?

Mevcut bilgilerle en güçlü sonuç şudur: Protesto hareketiyle bağlantılı kayda değer sayıda Instagram hesabı askıya alındı veya devre dışı bırakıldı; bu işlemlerden önce telif şikâyetleri ve içerik kaldırmaları görüldü; Meta da hata yapıldığını kabul ederek bazı hesapları geri açtı. 1819

Buna karşın sorumluluğun kime ait olduğu belirsizliğini koruyor. Kamuya açık haberler, Arnavutluk hükümetinin, tesis projesinin destekçilerinin ya da Meta’nın protestocuları susturmak amacıyla kaldırmaları organize ettiğini kanıtlamıyor. Rama devletin müdahil olduğu iddiasını reddederken, muhalefet çevreleri olayı ciddi bir sansür sorunu olarak değerlendirdi. 19

Belirsizlik, olayın görmezden gelinmesi için gerekçe değil; şeffaf bir açıklama talep etmek için gerekçe. Hangi kurallar uygulandı, hangi şikâyetler yaptırımı tetikledi, neden aynı hareketle ilişkili bu kadar çok hesap etkilendi ve geri açılan hesaplar tüm işlevlerine gerçekten kavuştu mu? Bu soruların yanıtı hâlâ bekleniyor.