Ceuta’da Temmuz 2026 geçişi: Vivas neden “düdüklü tencere” dedi?

İki günde Ceuta’nın nüfusuna yaklaşan geçiş

İspanya’nın Kuzey Afrika’daki özerk şehri Ceuta, 30-31 Temmuz 2026’da olağanüstü büyüklükte ve ölümcül sonuçları olan bir sınır krizi yaşadı. İspanyol makamlarının daha sonra açıkladığı rakama göre, yaklaşık 72 bin kişi Fas’tan Ceuta’ya geçti. Birçok kişi, sınır engellerini denizden yüzerek dolaştı. Geçenlerin büyük bölümü saatler ya da günler içinde Fas’a döndü; buna rağmen haftalar sonra Ceuta’da hâlâ binlerce kişi bulunuyordu. 1317

Can kaybına ilişkin sayılar süreç içinde değişti. Yetkililer 31 Temmuz’da İspanya tarafında 57 cesedin bulunduğunu, Fas tarafında başka kayıpların da olabileceğini bildirdi. Ceuta Belediye Başkanı Juan Jesús Vivas ise daha sonra en az 100 kişinin öldüğünü söyledi. 31

Vivas neden “düdüklü tencere” benzetmesini yaptı?

Vivas’ın benzetmesi, küçük bir şehrin kapasitesinin çok üzerinde bir yükle karşı karşıya kalmasına dayanıyordu. Ceuta’nın nüfusu yaklaşık 80 bin. Dolayısıyla iki günde gelen kişi sayısı şehrin kendi nüfusuna yaklaştı. Kabul merkezleri doldu; aralarında çocukların da bulunduğu birçok kişi sahillerde veya sokaklarda gecelemek zorunda kaldı. İlk geçişlerin ardından kamu düzenine ilişkin gerilim de sürdü. 11128

Vivas, Brüksel’de yaptığı açıklamada bunun eşi görülmemiş bir insani, güvenlik ve ekonomik kriz yarattığını söyledi ve Ceuta’yı “her an patlayabilecek bir düdüklü tencere” diye tanımladı. Temel mesajı şuydu: Sınırlı alanı ve sınırlı imkânları olan bir sınır şehri, binlerce kişiyi tek başına kayda almak, kimlik tespiti yapmak, barındırmak ve dosyalarını işleme koymak zorunda bırakılamaz. 11

İspanya, Ceuta ve Melilla’ya silahlı kuvvet takviyesi yaptı. Avrupa Komisyonu da İspanya’nın hızlı müdahalesini övdü ve sınır yönetimi ile kriz müdahalesi için acil destek önerdi. Ancak kitlesel geçişin durması, sorunu bitirmedi: Ağustos sonu itibarıyla yetkililer Ceuta’da 5 bin ila 8 bin kişinin kaldığını belirtiyordu. 5617

Fas’a yönelik suçlama: Vivas’ın iddiası ile Madrid’in vardığı sonuç aynı değil

Vivas, bu ölçekte bir geçişin Fas’ın ya organize etmesi, teşvik etmesi ya da en azından izin vermesi olmadan yaşanamayacağını savundu. Olayı sıradan bir göç yönetimi sorununun ötesinde gördü; göçün Ceuta’ya baskı aracı olarak kullanıldığını ve bunun İspanya ile Avrupa’ya yönelik olası bir “hibrit” tehdit olduğunu ileri sürdü. 3536

Bu yaklaşım, 2021’deki Ceuta olayının siyasi hafızasına da dayanıyor. O dönemde yaklaşık 12 bin kişi iki gün içinde sınırı geçmiş; İspanya’da Fas’ın sınır iş birliğini siyasi baskı unsuru olarak kullandığı görüşü yaygınlaşmıştı. 50

Ancak bu suçlama İspanya hükümeti tarafından kanıtlanmış bir sonuç olarak kabul edilmedi. Başbakan Pedro Sánchez, Temmuz 2026’daki dalganın Fas kurumlarınca planlandığını veya yürütüldüğünü gösterecek sağlam bir kanıt bulunmadığını söyledi; bu açıklama, bir polis raporundaki iddialarla çelişiyordu. Fas ise sorumluluğu reddetti. 18

Bu ayrım önemli: Vivas’ın Rabat’a karşı daha sert bir AB tutumu talep etmesinin temelinde bu siyasi iddia var. Fakat iddia, Madrid’in resmen benimsediği bir tespit değil.

Vivas’ın AB’den acil talepleri nelerdi?

Vivas sadece acil fon istemedi; Ceuta sınırında kalıcı bir Avrupa rolü talep etti. Başlıca istekleri şunlardı:

• Acil mali yardım: Barınma, kamu hizmetleri, güvenlik harcamaları ve şehir ekonomisindeki etki için AB fonu. İspanya ağustos ayında AB’ye resmî acil finansman başvurusu yaptı. 1124
• Frontex ve AB İltica Ajansı’nın (EUAA) kalıcı operasyonel varlığı: İlk inceleme, kimlik tespiti ve dosya işlemleri için personel ve kaynak desteği. 4247
• Kalma hakkı olmayan kişiler için daha hızlı geri dönüş: Fas’la iş birliği içinde yürütülecek süreçlere destek verilmesi. İspanya daha sonra Ceuta’da kalan kişilerin işlemleri için Frontex yardımını resmen talep etti. 17
• Refakatsiz çocuklar için uygulanabilir çözüm: Çocukların geri dönüşü özel hukuki güvenceler ve usuller gerektirdiği için mesele özellikle karmaşıktı. İspanya ayrıca Ceuta’dan ana karaya yaklaşık 500 refakatsiz kız çocuğunun nakli için hazırlık yaptı. 523
• Daha güçlü sınır altyapısı ve AB desteği: Frontex, Europol ve EUAA’nın daha geniş rol üstlenmesi; ilave personel, ekipman ve altyapı. 16

Avrupa Komisyonu, önceliğin İspanyol ve Fas makamlarının durumu kontrol altında tutması ve Ceuta’da düzensiz biçimde kalanların geri dönüşünü sağlaması olduğunu belirtti; Komisyon, iki ülke arasındaki iş birliğini kolaylaştırabileceğini de söyledi. 22

Ceuta ve Melilla için “özel statü” talebi

Vivas’ın daha uzun vadeli talebi kurumsal nitelikteydi. Ceuta ve Melilla’nın, Avrupa’nın Afrika’daki tek kara sınırları olmaları nedeniyle AB içinde farklılaştırılmış bir yaklaşıma tabi tutulmasını istedi. Bu iki şehir, ana karadaki sınır bölgelerinden farklı fiziksel ve idari kısıtlarla karşı karşıya bulunuyor. 43

Önerdiği model, her ani geçiş dalgasından sonra geçici çözümler üretmek yerine kalıcı bir sınır, kabul ve dayanıklılık çerçevesi kurulmasıydı. Pratikte bu, AB Göç ve İltica Paktı’nın; sınırlı yüzölçümüne ve kabul kapasitesine, AB dışı bir devletle kara sınırına ve ani kitlesel geçiş riskine sahip şehirlerin şartlarına göre uygulanması anlamına geliyor. 4342

Vivas ayrıca Avrupa sınırlarına saygı gösterilmediği takdirde AB’nin Fas’la iş birliğini yeniden değerlendirmesi gerektiğini savundu. AB yetkilileri ise sınır yönetimi, tehlikeli geçişlerin önlenmesi ve insan kaçakçılığı ağlarıyla mücadele için İspanya, Fas ve AB arasında sürekli iş birliğinin önemini vurguladı. 4439

İspanya ve Avrupa’daki siyasi sonuçlar

Ceuta’daki geçiş, kısa sürede Avrupa’nın dış sınır politikasına ilişkin daha geniş bir sınamaya dönüştü. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ortak hareket çağrısı yaptı ve dış sınırların korunmasının ortak bir Avrupa sorumluluğu olduğunu belirtti. AB içişleri bakanları da krizi Avrupa sınır dayanıklılığı açısından bir test olarak tanımlayıp İspanya’ya acil desteği destekledi. 196

Ceuta’da binlerce kişinin uzun süre kalması, yetersiz barınma koşulları ve güvenlik kaygıları tekrar eden protestolara yol açtı. Eylül başında kent sakinleri yürüyüş düzenledi; bazı gösteriler polisle çatışmaya dönüştü. İspanya hükümeti sükûnet çağrısı yaptı. 2830

Ortada dört temel tartışma kaldı:

1. İspanya ve AB, kalma hakkı bulunmayan kişilerin işlemlerini ve geri dönüşlerini ne kadar hızlı yürütmeli?
2. Refakatsiz çocuklar için hangi koruma ve yerleştirme modeli uygulanmalı?
3. Ceuta’nın kalıcı kabul ve sınır yönetimi kapasitesi ne ölçüde artırılmalı?
4. Bu olay bir göç yönetimi krizi, dış sınır dayanıklılığı testi ya da Vivas’ın ileri sürdüğü gibi Fas’ın olası baskı aracı olarak göçü kullanması mı?

Tartışmasız olan, Ceuta üzerindeki baskının büyüklüğü. Asıl anlaşmazlık ise sorumluluğun kime ait olduğu ve Avrupa’nın bir sonraki krizi önlemek için hangi modeli kuracağı: Daha güçlü caydırıcılık ve geri dönüş mekanizmaları mı, daha sürekli kabul ve çocuk koruma kapasitesi mi, yoksa ikisini kalıcı AB desteğiyle birleştiren bir yaklaşım mı? 171843