Gana, Rusya’dan Vatandaşlarının Ukrayna Savaşı İçin Askere Alınmasına Müdahale Etmesini İstedi

Gana, 17 Ağustos’ta Moskova’da yapılan görüşmede vatandaşlarının Rusya tarafından Ukrayna’daki savaşa götürülmesi konusunu doğrudan gündeme taşıdı. Gana Dışişleri Bakanı Samuel Okudzeto Ablakwa, Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’dan Accra’nın “yasa dışı” olarak nitelediği işe alımlara son verilmesini istedi. Ablakwa, Lavrov’un konuyu çözmek için Gana ile birlikte çalışma sözü verdiğini açıkladı. Görüşmenin merkezinde ise Gana’nın bildirdiği 62 ölü ve 15 kayıp rakamı vardı.

Moskova’da ne üzerinde uzlaşıldı?

Ablakwa, Ganalı gençlerin Rusya adına savaşa katılmak üzere işe alınması meselesini Lavrov’a doğrudan ilettiğini ve Moskova’dan, Accra’nın yasa dışı gördüğü uygulamayı durdurmaya yönelik ortak çalışma taahhüdüyle ayrıldığını söyledi.

Ancak bu ifade, Rusya’nın tüm işe alımları derhal durdurduğu anlamına gelmiyor. Rusya basınında yer alan açıklamalara göre Gana’nın talebi, ilgili Rus makamları tarafından değerlendirilecek. Lavrov ayrıca konunun Rusya Savunma Bakanlığı’nın yetki alanına girdiğini belirtti.

Bu nedenle şu aşamada doğrulanabilen sonuç, Moskova’nın talebi incelemeyi ve Gana ile çalışmayı kabul ettiği; uygulamanın sona erdiğinin ise teyit edilmediğidir.

Gana’nın açıkladığı kayıp bilançosu

Ablakwa, savaşta 62 Ganalının öldüğünü, 15 kişinin ise kayıp olarak kayıtlara geçtiğini açıkladı. Görüşmenin ardından düzenlenen ortak basın toplantısını aktaran birden fazla haber, aynı rakamları verdi.

Bununla birlikte mevcut kaynaklar, 2022’den bu yana kaç Ganalının Rusya tarafından askere alındığını ortaya koymuyor. Hayatta kalanların, hâlen sözleşmeli olarak görev yapanların veya işe alım sırasında kandırıldığı iddia edilen kişilerin sayısına ilişkin bağımsız ve güvenilir bir döküm de bulunmuyor.

Lavrov’un açıklaması: Sözleşme, dayanışma ve maddi gerekçeler

Lavrov’a göre bazı Ganalı vatandaşlar Rusya Savunma Bakanlığı ile sözleşme imzaladı. Rus bakan, bu kişilerin kararında Rusya’ya duyulan dayanışmanın yanı sıra maddi ve finansal nedenlerin de rol oynadığını söyledi.

Bu açıklama, Gana’nın işe alımları yasa dışı olarak nitelemesinden ve bazı haberlerde aktarılan sivil iş vaatleriyle çelişiyor. Söz konusu haberlerde, Afrikalı adaylara üçüncü taraflar aracılığıyla iyi ücretli sivil işler teklif edildiği, bazı kişilerin daha sonra Rusya’nın askerî hizmetine yönlendirildiği öne sürülüyor. Mevcut bilgiler, Ganalıların Rusya saflarına nasıl katıldığı konusunda farklı anlatımlar sunuyor; ancak kandırma veya zorlamanın kapsamını bağımsız biçimde kesinleştirmiyor.

Tartışma Afrika geneline yayılıyor

Gana’nın itirazı, Afrika ülkeleriyle Rusya arasındaki daha geniş bir anlaşmazlığın parçası. Lavrov, Güney Afrika, Kenya ve Botsvana’dan da benzer başvurular aldıklarını söyledi.

Haber ve soruşturma dosyalarında, Kenya, Gana ve Güney Afrika’da üçüncü tarafların sivil iş teklifleri üzerinden işe alım yaptığı iddiaları yer alıyor. Kenya istihbarat makamlarının 1.000’den fazla Kenyalının Rusya saflarına katıldığını tespit ettiği bildirilse de Kenyalı yetkililer, çatışmaya dahil olan tüm vatandaşların kesin sayısını veremedi.

Ukrayna Dışişleri Bakanlığı ise ağustos ayında, 37 Afrika ülkesinden en az 2.982 kişinin Rusya silahlı kuvvetlerine alındığını ve 486 kişinin öldüğünün bilindiğini açıkladı. Bunlar Ukrayna’nın verileri olduğundan, karşılıklı olarak doğrulanmış nihai bir toplam değil; Ukrayna makamlarının istihbarata dayalı iddiası veya tahmini olarak değerlendirilmelidir.

Daha önceki Ukrayna açıklamalarında 1.700’den fazla Afrikalının Rusya için savaştığı belirtilmişti. Rakamlar arasındaki fark, sayıların farklı tarihlerde, farklı tanımlarla ve farklı kaynaklar tarafından derlenmesinden kaynaklanabilir.

İddia edilen işe alım yöntemi nasıl işliyor?

Bu görüşmeyle ilgili haberlerde, adaylara üçüncü taraflar üzerinden ulaşıldığı ve kendilerine zaman zaman yüksek ücretli sivil işler teklif edildiği anlatılıyor. Diğer araştırmalar ve Ukrayna kaynaklı açıklamalar ise daha geniş bir yöntemler dizisine işaret ediyor: aldatıcı iş veya eğitim vaatleri, yüksek maaş, Rus vatandaşlığı ya da başka kazanımlar sunulması ve bazı durumlarda zorlama iddiaları.

Ancak bu anlatımlar, her Ganalı askerin kandırıldığı veya zorlandığı anlamına gelmiyor. Eldeki kanıtlar, tek tek Ganalıların durumunu, işe alım kanallarını veya aracıların kimliğini bütün ayrıntılarıyla doğrulamıyor.

Görüşmede başka hangi anlaşmalar yapıldı?

Moskova’daki görüşmeler yalnızca askerî işe alım tartışmasına odaklanmadı. Rusya ve Gana, diplomatik ve hizmet pasaportu taşıyan kişiler için vize muafiyeti getiren bir anlaşma da imzaladı. Anlaşma, Gana Dışişleri Bakanlığına dayandırılan haberlerde yer aldı.

Lavrov ayrıca Rusya-Gana Ticaret, Ekonomik, Bilimsel ve Teknik İşbirliği Hükümetlerarası Komisyonu’nun beşinci toplantısının 2026 sonundan önce Moskova’da yapılmasının planlandığını söyledi. Bu gelişmeler, işe alım krizinin iki ülke arasındaki diplomatik gündemin önemli bir başlığı olduğunu, ancak diğer ikili işbirliği alanlarını tamamen gölgede bırakmadığını gösteriyor.

Hangi noktalar hâlâ doğrulanmış değil?

Mevcut kaynaklar şu iddiaları kesin olarak doğrulamıyor:

• 2022’den bu yana askere alınan Ganalıların toplam sayısını;
• “Yetkili makamlar” ve Savunma Bakanlığı dışında, Rusya’nın başvuruyu inceleyeceği belirli bir kurum veya mekanizmayı;
• Farklı dönemlerde raporlanan Afrika kökenli asker kayıplarının kesin toplamını;
• Panama’ya ilişkin iddiaları;
• Her Ganalı vakasında zorlamanın veya kandırmanın kesin biçimde gerçekleştiğini;
• Sahel’deki daha geniş jeopolitik sonuçlara ilişkin çıkarımları.

Ukrayna ayrıca Rusya’nın 2026’da en az 18.500 yabancı uyrukluyu orduya almayı planladığını bildirdi. Bu rakam Ukrayna istihbaratına atfedilen bir tahmin; Rusya tarafından doğrulanmış bir toplam değil.

17 Ağustos görüşmesinden çıkarılabilecek en net ve sınırlı sonuç şu: Gana, vatandaşlarının Rusya tarafından savaşa götürüldüğü iddiasını Moskova’nın önüne koydu; 62 ölüm ve 15 kayıp bildirdi; Rusya ise talebi değerlendirme ve konu üzerinde Gana ile çalışma taahhüdünde bulundu. Bu taahhüdün sahada doğrulanabilir bir adıma dönüşüp dönüşmeyeceği ise henüz belirsiz.