United Airlines ve Rolls-Royce Arasındaki Derin Kriz: IATA Zirvesinde Perde Aralandı

United'ın temel iddiası oldukça net: Rolls-Royce, 2010 tarihli bir anlaşmayı ihlal etti ve Aralık 2025'te United'a taahhüt edilen bir ödemeyi yapmadı. United, bu başarısızlığın kendisine sözleşmelerden tamamen çekilme hakkı verdiğini savunuyor . Havayolu, o zamandan beri A350 siparişini rafa kaldırdı ve uçağı gelecekteki teslimat programından çıkararak, bir zamanlar 45 geniş gövdeli uçağın beklendiği filo planında boş bir satır bıraktı .

45 uçaklık A350 siparişi, 16 yıla yayılan çalkantılı bir geçmişe sahip. United, 2009'da 25 A350-900 için anlaşmış, 2013'te siparişi 35 A350-1000'e çevirmiş, ardından 2017'de tekrar -900 varyantına dönerek on uçak daha eklemişti. İşte tam da bu yıl, şu an tartışma konusu olan 175 milyon doları Rolls-Royce'a vermişti . Teslimatlar defalarca ertelendi, en son 2030 ve sonrasına sarktı ve birçok analist uzun süredir siparişin eninde sonunda iptal edileceğini bekliyordu .

Kirby Rio Zirvesinde Çizgiyi Çekti

SEC başvurusu hukuki bir uyarı atışıysa, Kirby'nin New York ve Rio'daki aleni yorumları da kamuoyu önünde bir infazdı.

IATA zirvesinden bir hafta önce Bernstein Yıllık Stratejik Kararlar Konferansı'nda konuşan Kirby, motor ve parça sıkıntısı nedeniyle dünya genelinde 800-900 uçağın yere indirildiğini belirterek, sorunun "çok, çok uzun yıllar" süreceği uyarısında bulundu . Motor üreticilerini, motorları çok yavaş üretmekle ve bu motorların kanatta kalma süresinden çok bakım atölyelerinde geçirmesine neden olan dayanıklılık sorunlarıyla açıkça suçladı .

Rio zirvesinde ise bir panelde yer alan havayolu yöneticileri, Aviation Week'in deyimiyle motor üreticilerine (OEM) "net bir mesaj" vererek, teknolojik olarak hazır olana kadar ürünleri teslim etmeyi bırakmalarını talep etti . Eleştiriler, teoride sağladıkları yakıt tasarrufu kazanımlarını silen dayanıklılık sorunları nedeniyle CFM International (LEAP), Pratt & Whitney (GTF) ve Rolls-Royce (Trent) gibi yeni nesil motorları hedef aldı .

Kirby, bu panelde bilinçli bir karşıtlık yarattı. GE ve Pratt & Whitney'i daha güvenilir ortaklar olarak konumlandırırken, üstü kapalı bir şekilde Rolls-Royce'u ibretlik bir vaka olarak bıraktı. United'ın hukuki başvurularını takip eden herkes için alt metin açıktı: Havayolunun ticari geleceği Rolls-Royce'tan uzaklaşıp rakiplerine yöneliyor.

Rolls-Royce'tan Karşı Atağa Geçti

Rolls-Royce, United'ın olayları anlatma şeklini kabul etmedi. Kıdemli Başkan Yardımcısı ve Dış İletişim Başkanı James Banks şu açıklamayı yaptı: "Konunun farkındayız ve pozisyonumuzdan eminiz. Uzun yıllara dayanan bir dizi anlaşma kapsamındaki yükümlülüklerimizi yerine getirdik" .

Şirket, United'ın ihlal iddialarını reddediyor ve 175 milyon doları geri ödemeyi kabul etmiyor . Dikkat çekici bir şekilde, Rolls-Royce ayrıca mevcut sözleşmeyi feshetti ve havayoluna karşı kendi suçlamalarını yönelterek, anlaşmazlığı tek taraflı bir talep olmaktan çıkarıp karşılıklı bir hukuki mücadeleye dönüştürdü .

United'ın hisseleri, çatışma haberiyle düştü. Bu düşüş, yatırımcıların sadece 175 milyon dolar için değil, daha geniş filo etkileri konusundaki endişesini yansıtıyor. Zira Rolls-Royce, Airbus geniş gövdeli uçak programının münhasır motor tedarikçisi olduğu için, Trent XWB olmadan A350 siparişi fiilen motorsuz kalıyor .

Sektör Çapında Motor İsyanı

Kirby, yaşadığı hayal kırıklığında yalnız değildi. Rio zirvesi, birden fazla CEO'nun motor güvenilirliği konusunda yıllardır biriken öfkesini kustuğu bir platforma dönüştü:

• ITA Airways — Şirket CEO'su 7 Haziran'da Reuters'a yaptığı açıklamada, motor sorunlarının filosunun neredeyse %20'sini, yani yaklaşık 80 uçağı yere indirmesi nedeniyle havayolunun Pratt & Whitney'e karşı bir dava açmayı değerlendirdiğini söyledi .
• LATAM Airlines Group — Ev sahibi taşıyıcı olarak LATAM'ın liderliği de koroya katıldı ve motor üreticilerini, uçakları yere indiren ve sektöre milyarlarca dolara mal olan dayanıklılık sorunları nedeniyle eleştirdi .
• Spirit Airlines — Rio'da bulunmasa da, IATA Genel Direktörü Willie Walsh, ABD'li düşük maliyetli taşıyıcının yakın zamandaki iflasını yüksek maliyet ortamının bir belirtisi olarak gösterdi ve daha fazla iflasın gelebileceği uyarısında bulundu .

Krizin ölçeği şaşırtıcı boyutlarda. IATA, pandemi sonrası bakım birikimi ve parça krizinin yalnızca 2025 yılında sektöre yaklaşık 11 milyar dolara mal olduğunu tahmin ediyor . Üç gün yerde kalan tek bir dar gövdeli uçak, mürettebat aksamı, yolcu tazminatları ve acil lojistik masrafları hesaba katılmadan önce bile 10.000 ila 150.000 dolar arasında doğrudan gelir kaybına yol açabiliyor .

Belirsiz Bir Gelecek

United–Rolls-Royce ilişkisi, sona yaklaşmış gibi görünüyor. Yakın vadede uzlaşmayı olası kılmayan üç faktör var:

1. Aktif dava süreci: Sözleşme ihlali davası devam ediyor ve zirvenin sonu itibarıyla herhangi bir anlaşma veya mahkeme kararı bildirilmedi.
2. Filo stratejisi değişikliği: A350, United'ın teslimat programından çıkarıldığı için, havayolunun filo modernizasyonunda Boeing 787'lere veya alternatif geniş gövdeli uçaklara daha fazla ağırlık vermesi bekleniyor .
3. Kamusal konumlanma: Kirby'nin GE ve Pratt & Whitney'i övmesi ve Rolls-Royce'u açıkça kötülemesi, United'ın hangi üreticileri uzun vadeli ortakları olarak gördüğünün bir işareti.

Teorik olarak bir anlaşma A350 siparişini canlandırabilir, ancak onlarca yıllık bir motor bakım ilişkisi için gereken ticari güven kırılmış durumda. United 175 milyon dolarını geri istiyor; Rolls-Royce ise yükümlülüklerini yerine getirdiğinde ısrar ediyor ve ödemeye niyeti yok. United, şu anda mevcut olmayan bir seçenek olan farklı bir motor tedarikçisine geçmedikçe, 16 yıllık sipariş fiilen ölü görünüyor.

Daha geniş sektör için Rio'dan çıkan mesaj netti: Havayolları, yakıt verimliliği vaat edip uçakları yere indiren motor üreticilerine karşı sabrını yitirdi. Kirby'nin de belirttiği gibi, "bu on yılın geri kalanı için en büyük sektörel yapısal kısıt motorlardır" ve bu kısıt hafifleyene kadar finansal acıyı çekmeye devam edecek olanlar, havayolları ve onların yolcuları olacak .