Letonya’nın Uyarısı: Rusya’nın Avrupa’daki Hibrit Savaşı Çoktan Başladı mı?

Letonya Cumhurbaşkanı Edgars Rinkēvičs’ın “Rusya’nın hibrit savaşı başladı” uyarısı, Rusya’nın NATO’ya karşı yakın zamanda geniş çaplı bir işgal başlatacağı anlamına gelmiyor. Uyarı, Avrupa ülkelerinin uzun süredir karşı karşıya olduğu ve konvansiyonel savaş eşiğinin altında yürütülen baskı kampanyasına dikkat çekiyor.

ABD’li ve Avrupalı yetkililer, Rusya’ya atfedilen sabotaj girişimleri, siber saldırılar, siyasi nüfuz operasyonları, GPS sinyallerinin karıştırılması, kritik altyapıya verilen zararlar ve hava sahası ihlalleri gibi çok çeşitli faaliyetlerden söz ediyor. Rinkēvičs da Letonya, Litvanya ve diğer NATO ülkelerinden paylaşılan bilgilerin bölgede sabotaj girişimleri ve güvenliği zayıflatma çabalarına işaret ettiğini belirtiyor.

Eldeki kanıtların desteklediği en güçlü sonuç şu: Avrupa, daha büyük bir askeri krize dönüşmesini önlemeye çalıştığı sürekli bir “gri bölge” mücadelesiyle karşı karşıya.

Bu bağlamda “hibrit savaş” ne anlama geliyor?

Hibrit savaş; gizli veya inkâr edilebilir operasyonları siyasi baskı ve gerektiğinde konvansiyonel askeri güç kullanma tehdidiyle birleştiriyor. Amaç, birleşik ve güçlü bir askeri karşılık doğuracak eşiği aşmadan karşı tarafa maliyet yüklemek, belirsizlik yaratmak ve siyasi karar alma süreçlerini zorlaştırmak.

ABD Kongresi Araştırma Servisi’nin değerlendirmesine göre ABD’li ve Avrupalı yetkililer, Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı işgalinden bu yana Avrupa genelinde sürdürülen ve giderek ciddileşen faaliyetlerden sorumlu olduğunu belirtiyor. Bu faaliyetler arasında sabotaj, suikastlar, siyasi müdahale ve nüfuz operasyonları, siber saldırılar, GPS karıştırma, su altındaki kritik altyapının zarar görmesi, göçün araçsallaştırılması ve hava sahası ihlalleri yer alıyor.

Bu tablo, tek başına bakıldığında birbirinden kopuk görünen olayların neden daha geniş bir güvenlik sorununun parçası olarak incelendiğini açıklıyor. Bir siber operasyon, şüpheli bir altyapı arızası, dezenformasyon kampanyası veya kaynağı belirsiz bir drone görülmesi, daha büyük bir baskı stratejisinin unsurları olarak değerlendirilebiliyor.

Ancak önemli bir sınır var: Bir olayın “Rusya’ya atfedilmesi”, her vakada sorumluluğun mahkeme kararıyla kanıtlandığı veya kamuya açık biçimde kesinleştirildiği anlamına gelmiyor. Bu tür operasyonlarda failin tespiti çoğu zaman zor ve süreçler devam ediyor.

Dronelar ve hava savunması neden alarmın merkezinde?

Dronelar görece ucuz, uyarlanabilir ve alçak irtifada uçtuklarında tespit edilmesi ve etkisiz hâle getirilmesi zor araçlar. Avrupalı askeri yetkililer, Rusya’nın drone faaliyetlerini hava savunma sistemlerini yoklamak ve kullanılabilecek zayıflıkları belirlemek için de kullanabileceği uyarısında bulunuyor.

Dolayısıyla mesele yalnızca belirli bir dronenun sınırı geçip geçmediği değil. Tekrarlanan ihlaller veya keşif amaçlı olduğundan şüphelenilen uçuşlar; gözetleme, alçak irtifa tespiti, müdahale süresi ve drone karşıtı sistemlerdeki boşlukları ortaya çıkarabilir. Avrupa’nın doğu ve kuzey hava sahasına ilişkin haberler de hava savunmasındaki açıkları ve caydırıcılık ile koruma kapasitesinin güçlendirilmesi gerektiğini vurguluyor.

Buna karşılık, Rusya’nın Avrupa’daki kritik altyapıya “Ukrayna droneları” ile saldıracağı yönündeki daha özel iddia, mevcut kaynaklarda doğrulanmıyor. Böyle bir senaryo olası provokasyonlara ilişkin haberlerde yer alabilir; ancak doğrulanmış bir kanıt değil, teyit edilmemiş bir ihtimal olarak ele alınmalı.

Kritik ayrım: Hibrit tırmanış, yakın bir işgal anlamına gelmiyor

Rinkēvičs, Rusya’nın küçük veya orta ölçekli operasyonlar yürütme kapasitesiyle NATO’nun doğu kanadına tam kapsamlı bir işgal düzenleme kapasitesini birbirinden ayırıyor. TVP World tarafından aktarılan bir röportajda, Rusya’nın şu anda böyle bir işgal için gerekli askeri kapasiteye sahip olmadığını, ancak küçük ve orta ölçekli operasyonlar gerçekleştirebileceğini söyledi.

Bu ayrım önemli. Kamuya açık haberler sabotaj, siber baskı, dezenformasyon ve sınırlı provokasyonlar konusunda ciddi bir endişeyi destekliyor; ancak Rusya’nın Baltık ülkelerini işgal etmeye karar verdiğini veya büyük bir konvansiyonel saldırının yakın olduğunu göstermiyor.

Daha yakın stratejik risk, NATO içinde anlaşmazlık yaratmayı hedefleyen sınırlı ve inkâr edilebilir bir eylem olabilir. Böyle bir operasyon, ittifakı sınayacak kadar ciddi; ortak bir karşılığın nasıl verileceğini tartışmalı hâle getirecek kadar belirsiz tasarlanabilir.

ABD istihbarat değerlendirmeleri bölgedeki endişeyi neden artırdı?

ABD istihbarat değerlendirmelerine dayanan son haberlerde, Vladimir Putin’in önümüzdeki birkaç yıl içinde NATO’nun kararlılığını sınamaya çalışabileceği belirtiliyor. Olası senaryolar bir siber saldırıdan sınırlı bir kara operasyonuna kadar uzanıyor. Amaç, ittifakın birlikteliğini ve NATO Antlaşması’nın 5. maddesine bağlılığını test etmek olabilir.

Bazı haberlerde olası dönem 2026 sonbaharı ile 2029 arası olarak veriliyor; Baltık ülkeleri ve Polonya da böyle bir sınama için en muhtemel alanlar arasında gösteriliyor. Ancak bunlar, gizli bilgilere dayalı olası senaryo değerlendirmeleri. Belirtilen dönemde mutlaka saldırı gerçekleşeceğine ilişkin bir tahmin değiller.

Yine de bu ihtimal, NATO’nun doğu kanadındaki ülkeler açısından kaygı verici. Kritik altyapıya, iletişim ağlarına, ulaşıma veya sınırlı bir bölgeye yönelik eylem; müttefikleri ne ölçüde karşılık vermeye hazır olduklarına karar vermek zorunda bırakabilir. Bu nedenle dayanıklılık ve hızlı koordinasyon da caydırıcılığın parçası hâline geliyor. Bir ittifak içinde kafa karışıklığı yaratmak veya ülkeler arasındaki görüş ayrılıklarını kullanmak ne kadar zorlaşırsa, sınırlı bir sınama girişimi de o kadar az cazip olur.

Litvanya, Kaliningrad transit kurallarını neden yeniden ele alıyor?

Rusya’nın ana karası ile Kaliningrad bölgesi arasındaki kara ulaşımında Litvanya üzerinden uygulanan kolaylaştırılmış transit sistemi, 2003’te kabul edilen Avrupa Birliği düzenlemelerine dayanıyor. Sistem, Kolaylaştırılmış Transit Belgeleri ve ilgili belgeleri kapsıyor; belirli kara yolu transitleri için yerleşik azami süre 24 saat.

Litvanya parlamentosu Seimas’ın üyesi ve eski savunma bakanı Arvydas Anušauskas, Rus vatandaşlarının Litvanya’dan transit geçiş süresini 6 saate indirmek için ülkenin sınır mevzuatında değişiklik yapılmasını önerdi. Anušauskas, önerinin AB çerçevesini tek taraflı olarak değiştirmeyeceğini savunuyor. Mevcut kurallardaki kaza, araç arızası, sınır kuyruğu veya olağanüstü hava koşulları gibi istisnai durumlar geçerliliğini koruyacak.

Öneri, trafik ve kural ihlallerinde bildirilen artışın ardından geldi. 2025’te yaklaşık 13.000 Rusya plakalı binek otomobilin basitleştirilmiş transit belgelerini kullanarak Litvanya’dan geçtiği, belgelenen ihlal sayısının ise 2024’te 360’tan 2025’te 1.493’e yükseldiği bildiriliyor.

Bu rakamlar, daha kısa bir süre sınırı ve otomatik denetimin izinsiz duraklamaları veya güzergâh dışına çıkışları tespit etmeyi kolaylaştırabileceği yönündeki argümanı destekliyor. Ancak rakamlar tek başına transit yolcularının casusluk veya sabotaj faaliyeti yürüttüğünü kanıtlamıyor. Güvenlik gerekçesi, her yolcuyu istihbarat görevlisi olarak görmekten çok maruziyeti azaltmak ve denetimi güçlendirmekle ilgili.

Baltık ülkeleri ve Polonya nasıl karşılık vermek istiyor?

Letonya, Litvanya, Estonya ve Polonya açısından pratik yaklaşım, kaçınılmaz bir savaş öngörmek değil, ortak riskleri azaltmak. Öne çıkan öncelikler şunlar:

• hava savunması ve drone karşıtı sistemleri entegre etmek;
• sınırları, ulaşım güzergâhlarını ve Kaliningrad bağlantılı transiti daha yakından izlemek;
• enerji hatlarını, iletişim ağlarını, limanları, demiryollarını ve diğer kritik altyapıyı korumak;
• istihbaratı ulusal kurumlar ve NATO arasında hızla paylaşmak;
• bir ülkenin kurallarının diğer ülkelerde istismar edilebilecek bir boşluk yaratmaması için kısıtlamaları AB düzeyinde koordine etmek.

NATO ve Avrupa hükümetleri, hibrit tehditlere karşı mücadelede sivil altyapı işletmecilerini ve siber güvenlik şirketlerini de sürece dâhil edecek yöntemler arıyor.

Bu çerçevede Rinkēvičs’ın uyarısı, konvansiyonel savaş eşiğine ulaşmadan önce devam eden güvenlik rekabetinin kabul edilmesi çağrısı olarak okunmalı. Kanıtlar, Rusya’ya atfedilen sürekli düşmanca faaliyetlere ve Avrupa’daki ciddi kırılganlıklara işaret ediyor. Buna karşılık, yakın zamanda gerçekleşecek tam kapsamlı bir işgale dair kamuya açık kanıt bulunmuyor.

Asıl sınav, savunma kapasitesini ve ittifakın birlikteliğini güçlendirirken, ihtimallere dayalı istihbarat senaryolarını kesinleşmiş saldırı haberlerine dönüştürmemek.