Vietnam’ın mal ihracatı ve ithalatı, 29 Ekim 2026’da ilk kez 1 trilyon dolar eşiğini geçti; üstelik yılın bitmesine iki ay vardı. Bu rekor, ülkenin küresel üretim ve tedarik zincirlerindeki yerinin büyüklüğünü ortaya koyuyor. Ancak rakamların bir de dikkat çeken tarafı var: İthalat ihracattan daha hızlı artıyor ve ticaret hacminin büyük kısmını yabancı sermayeli şirketler oluşturuyor.
10
15
22
Gümrük verileri ne gösteriyor?
Vietnam Gümrük İdaresi’nin 29 Ekim tarihli verilerine göre toplam mal ticareti 1.001,3 milyar dolara ulaştı. İhracat, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 27,2 artışla 493,64 milyar dolar; ithalat ise yüzde 37,6 artışla 507,66 milyar dolar oldu.
10
15
İthalatın ihracatı aşması, yaklaşık 14,02 milyar dolarlık dış ticaret açığı anlamına geliyor. İthalattaki büyüme hızı, ihracatınkinden 10,4 puan daha yüksek.
10
15 Mevcut haberlerde açığın tek bir nedeni gösterilmiyor. Bununla birlikte, Vietnam eylülde ve ekimde aylık bazda yeniden dış ticaret fazlası verdi; böylece birikimli açık 20 milyar doların üzerindeki seviyeden yaklaşık 14 milyar dolara indi.
1
Üretim merkezi, güçlü yabancı sermaye ağırlığı
Bilgisayar, elektronik, telefon ve makine gruplarının toplam ticaret hacminin 29 Ekim’e kadar 532 milyar dolara ulaştığı bildirildi. Haberde bu tutar toplamın yüzde 54’ü olarak ifade ediliyor. Ancak 532 milyar dolar, açıklanan 1.001,3 milyar dolarlık toplamın yaklaşık yüzde 53,1’ine denk geliyor. Kaynak bu farkı açıklamadığı için yüzde 54 oranını yaklaşık bir değer olarak değerlendirmek daha doğru.
2
15
İhracatın ürün bileşimi de üretim ağırlıklı yapıyı destekliyor: Vietnam Haber Ajansı’na göre işlenmiş ve imalat sanayi ürünleri, ilk 10 ayda toplam ihracatın yüzde 87,4’ünü oluşturdu.
31 Bu tablo, Vietnam’ın montaj ve ihracat merkezi olarak gelişmesiyle uyumlu. Öte yandan toplam ticaret rakamı ithalatı da kapsıyor; bu nedenle tek başına, Vietnamlı şirketlerin ülkede ne kadar katma değer yarattığını ya da elde tuttuğunu göstermiyor.
2
31
Şirketlerin mülkiyet yapısına ilişkin veriler bu ayrımı belirginleştiriyor. Yabancı sermayeli şirketlerin 29 Ekim’e kadarki ticareti yaklaşık 778 milyar dolar oldu; yıllık artış yüzde 37. Yerli şirketlerin ticareti ise yaklaşık 223 milyar dolara ulaştı ve yüzde 16 arttı. Bu rakamlara göre yabancı sermayeli şirketlerin toplam içindeki payı yaklaşık yüzde 78.
7
22 Dönem ve ölçüt farkını gözetmek kaydıyla, daha önceki bir karşılaştırma da yerli işletmelerin ilk dokuz ay ihracatındaki payını yüzde 19,3 olarak veriyor. Bu ihracat payı, 29 Ekim’e kadarki toplam ticaret içindeki paylarıyla karıştırılmamalı.
17
Bakanlık tahmini ile gümrük verileri neden farklı?
Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, ocak-ekim dönemi toplam mal ticaretini ayrı olarak 1.010,6 milyar dolar tahmin etti; bu, yıllık yüzde 32,3 artış anlamına geliyor. Bakanlık ihracatı da yaklaşık 499 milyar dolar ve yüzde 27,4 artış olarak hesapladı.
14
23 Gümrük İdaresi’nin 1.001,3 milyar dolarlık rakamı 29 Ekim tarihli bir anlık veri; bakanlığın tahmini ise ilk 10 ayı kapsıyor. Dönem ve tahmin yöntemi farklı olduğundan, iki toplamı doğrudan karşılaştırılabilir kesin ölçümler gibi sunmamak gerekir.
10
14
23
Bakanlığın tahminine göre ekim ayında toplam ticaret 122,2 milyar dolara ulaştı; yıllık artış yüzde 47,6 oldu. Vietnam, o ay tahminen 6,8 milyar dolarlık fazla verdi. Böylece üst üste ikinci aylık fazla kaydedilirken ilk 10 aydaki birikimli açık yaklaşık 12,7 milyar dolara geriledi.
5
23 Bu tahmin, 29 Ekim tarihli gümrük verilerinden hesaplanan yaklaşık 14 milyar dolarlık açıktan farklı. Tarih ve ölçüm temellerinin ayrı tutulması bu yüzden önemli.
1
10
Bir haberde, 2026 yılı genelinde mal ticareti büyümesinin yüzde 25’i aşacağı öngörülüyor. Bu, hükümetin yüzde 15–16’lık hedefinin üzerinde; ancak yıl sonu kesinleşmiş sonucu değil, bir tahmin.
29
Uzun dönemli büyüme ve rekorun sınırları
Mevcut haberlerde Vietnam’ın ticaret hacminin 2007’de 100 milyar dolara, 2019’da 500 milyar dolara ulaştığı; 2025’te ise 900 milyar doları aşmasının beklendiği aktarılıyor. Ayrıca 2016–2025 döneminde toplam ticaretin 6,12 trilyon dolara çıktığı ve yıllık ortalama büyümenin yüzde 11 olduğu bildiriliyor.
9
19
20 Bu dönüm noktaları 2026’daki eşiği uzun süreli genişleme bağlamına yerleştiriyor; ancak eldeki rakamlar her yıl için eksiksiz bir seri sunmuyor.
Çin ve ABD, Vietnam’ın en büyük iki ticaret ortağı olarak gösteriliyor. AB, Güney Kore ve ASEAN ülkeleri de öne çıkan pazarlar arasında. Bununla birlikte, mevcut veriler bu ortakların her biri için ayrı ticaret tutarlarını vermiyor; Meksika veya Güney Kore ile yapılanlar da dahil olmak üzere belirli serbest ticaret anlaşmalarının etkisini tek başına ölçmeye yetmiyor.
27
31
Vietnam Ticaret ve Sanayi Odası’nın yayını, bu eşiği ticaret sektörünün dayanıklılığının bir göstergesi olarak değerlendirirken yerli işletmelerin rekabet gücünü artırma ihtiyacına da dikkat çekiyor.
13 Rekorun asıl önemli notu burada: Vietnam’ın ticaret ölçeği ve imalat bağlantıları büyümüş durumda; ancak faaliyetlerin büyük bölümü yabancı sermayeli şirketlerle ve ithalatla bağlantılı. 1 trilyon dolar eşiği küresel entegrasyonu ve işlem hacmini gösteriyor; yerli katma değerin ne kadar derin olduğunu tek başına kanıtlamıyor.