WSJ: İran, Yer Altında Balistik Füze Montajına Yeniden Başladı

ABD ve Orta Doğulu yetkililerin The Wall Street Journal’a verdiği bilgiye göre İran, daha önce stokladığı parçaları kullanarak yer altı tesislerinde yeniden balistik füze montajı yapıyor. Bu durum, ABD ve İsrail saldırılarının İran’ın füze sanayi altyapısına ağır zarar verdiğine, fakat Tahran’ın füze konuşlandırma ve cephaneliğinin bir bölümünü yeniden oluşturma kapasitesini tamamen ortadan kaldırmadığına işaret ediyor. 1

İran’ın yaptığı bildirilen faaliyet ne?

Habere göre İran, yer altında hem sıvı yakıtlı hem de katı yakıtlı füze montajı yürütüyor. Aradaki fark operasyonel açıdan önemli: Sıvı yakıtlı füzelerin fırlatmadan kısa süre önce yakıt ikmali yapılması gerekirken, katı yakıtlı füzeler kullanıma hazır biçimde depolanabiliyor. 1

Söz konusu çalışmanın, tam ölçekli üretimin yeniden kurulduğunu kanıtlayan bir süreçten ziyade, saldırılardan önce biriktirilmiş bileşenlerin silaha dönüştürülmesine dayandığı bildiriliyor. Haberde, Hocir (Khojir) askeri kompleksiyle bağlantılı bilgiler de dâhil olmak üzere, montajın yer altı tesislerinde yapıldığı belirtiliyor. 1

Ağır hasar var, ama kapasite tamamen yok olmadı

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), mart ayında İran’ın füze, insansız hava aracı ve deniz platformu üretim kabiliyetlerinin üçte ikisinden fazlasının etkisiz hâle getirildiğini veya yok edildiğini açıklamıştı. 9 WSJ’nin yeni haberi, bu hasarın boyutunu doğrudan reddetmiyor. Ancak fabrikalara ve bilinen tesislere verilen zararın; kullanılabilir tüm parçaları, teknik birikimi veya korunaklı montaj noktalarını mutlaka ortadan kaldırmadığını gösteriyor. 1

Burada iki kavramı ayırmak gerekiyor:

• Sanayi kapasitesinin toparlanması: Ana girdileri ve füzeleri uzun süre, yüksek hacimde üretebilme yeteneğinin yeniden kurulması.
• Stoktan montaj: Daha geniş üretim sistemi hâlâ kısıtlıyken, elde kalan parçaları kullanılabilir silahlara dönüştürmek.

Mevcut haber, ilkinden çok ikincisine ilişkin kanıt sunuyor. 1

Toparlanmanın ölçeği hâlâ bilinmiyor

En kritik açık soru, İran’ın kalan stoklardan kaç füze birleştirebileceği. WSJ’ye konuşan yetkililer, envanterin yalnızca yüzlerce füzelik mi yoksa binlerce füzeye uzanabilecek bir üretimi mi destekleyebileceğini netleştiremedi. 1

İran’ın katı yakıt üretiminde gerekli malzemeleri ithal etme kabiliyetinin de bir kısıt olduğu belirtiliyor. Bu nedenle yer altındaki yeniden montaj faaliyeti, Tahran’ın eski üretim seviyelerine döndüğünün ya da uzun vadeli tedarik sorunlarını çözdüğünün kanıtı olarak görülmemeli. 1

Yer altı tesisleri neden değerlendirmeyi değiştiriyor?

İran, füze rampalarını, stoklarını ve ilgili faaliyetleri hava saldırılarından korumak amacıyla uzun süredir yer altı füze tesislerine yatırım yapıyor. 8 WSJ, Tahran’ın yeni yer altı alanları aradığını da bildiriyor. Bu durum, gelecekteki hedefleme faaliyetlerini ve saldırı sonrası hasar tespitini daha zor hâle getirebilir. 1

Toprağın altına gömülü ve farklı noktalara dağıtılmış altyapı, füze gücünü dokunulmaz kılmaz; saldırıların çok sayıda İran tesisine zarar verdiği bildirildi. Ancak bu yapı, görünür fabrikalar vurulsa bile yeterli miktarda ekipman, stok ve montaj kapasitesinin korunmasına imkân tanıyabilir. 18

Önceki ABD değerlendirmeleriyle gerilim

Bildirilen montaj faaliyeti, ABD’nin hasarın kapsamına ilişkin önceki açıklamalarıyla tam olarak örtüşmüyor. CENTCOM, ilgili üretim kapasitesinin üçte ikisinden fazlasının etkisiz hâle getirildiğini veya yok edildiğini söylemişti. 9 Bu tespitler, belirlenmiş tesislerdeki büyük kayıpları doğru biçimde yansıtıyor olabilir. Buna karşılık yeni istihbarat, sanayi sisteminin en görünür bölümlerinin dışında ya da altında kalmış bir kapasiteye işaret ediyor. 1

Dolayısıyla WSJ’nin haberi daha sınırlı ama önemli bir sonuca destek veriyor: İran’ın füze programı ciddi ölçüde zayıflatılmış görünüyor, ancak yeniden ikmal yapamayacak hâle gelmiş değil. 1

Kalan füzeler neden hâlâ önemli?

İran’ın ABD güçlerini tehdit etmeyi sürdürmesi, daha küçük bir cephaneliğin dahi operasyonel önemini ortaya koyuyor. WSJ, İran’a ait üç füzenin 24 saat içinde Ürdün’deki Muwaffaq Salti Hava Üssü’nü vurduğunu yazdı. Olayla ilgili haberlere göre iki ABD askeri hayatını kaybetti, üçüncü asker ise kayıp kabul edildi. 312

Bu füzelerin özellikle yeni bildirilen yer altı montaj faaliyetinden çıktığını gösteren bir kanıt yok. Ancak olay, tamamen yok edilmiş bir füze sanayisi ile zayıflatılmış fakat çalışmaya devam eden bir füze kapasitesi arasındaki farkın stratejik önemini gösteriyor.

Sonuç

WSJ’nin haberi, İran’ın savaş öncesi füze üretim düzeyine geri döndüğünü göstermiyor. Buna karşın, istihbarat bilgisine aşina yetkililere göre Tahran’ın stoklanmış bileşenlerle yer altındaki noktalarda bazı sıvı ve katı yakıtlı balistik füzeleri birleştirebildiğini ortaya koyuyor. 1

Politika yapıcılar ve bölge orduları açısından çıkarım açık: Görünür fabrikaların imhası üretimi ciddi biçimde düşürebilir; ancak dağınık stoklar, korunaklı montaj ve yer altı altyapısı üzerine kurulu bir füze tehdidini tek başına ortadan kaldırmayabilir. İran’ın toparlanmasının nihai ölçeği ve kalıcılığı ise henüz belirsiz. 18