UNEP: İklim ve Temiz Hava İçin 1 Dolarlık Yatırım 15 Dolarlık Fayda Sağlayabilir

Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) ile İklim ve Temiz Hava Koalisyonu’nun (CCAC) Hidden Assets değerlendirmesinin ana mesajı açık: İklim değişikliği ile hava kirliliğini iki ayrı politika dosyası olarak ele almak yerine birlikte çözmek, çok daha yüksek bir getiri yaratabilir.

Rapor; enerji, sanayi, ulaşım, tarım, konutlarda yemek pişirme ve ısıtma ile atık alanlarında uygulanabilecek, etkinliği gösterilmiş 25 önlemi inceliyor. UNEP’e göre entegre yaklaşım, iklim veya temiz hava hedeflerine tek başına odaklanmaktan daha fazla fayda sağlıyor. 3

1 dolarlık yatırımın karşılığı neden 15 dolar?

Değerlendirme, bu pakete yatırılan her 1 ABD doları için, piyasa dışı faydalar da hesaba katıldığında yaklaşık 15 ABD doları ekonomik değer üretilebileceğini tahmin ediyor. Raporda iç getiri oranı yaklaşık %60 olarak veriliyor; yalnızca piyasa temelli getirilerin dahi maliyetleri 10 yıl içinde aşması bekleniyor. 3

Buradaki 15 dolarlık rakamın doğrudan nakit geliri ifade etmediğini vurgulamak gerekiyor. Hesap, hastalıkların ve erken ölümlerin önlenmesi, yaşam kalitesindeki iyileşme gibi piyasa fiyatı olmayan toplumsal kazanımları da içeriyor. Bu tür refah etkileri hariç tutulduğunda daha dar kapsamlı piyasa hesabı ortaya çıkıyor. 1213

Tam uygulama senaryosunda yıllık faydaların küresel gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) 2035’te %2,8’ine, 2050’de %4,5’ine ve 2100’de %11,4’üne denk gelebileceği öngörülüyor. UNEP, 25 çözümlük paketin uygulama dönemi boyunca maliyetinin GSYH’nin %0,7’si düzeyinde olacağını da belirtiyor. 1319

Sağlık etkisi: 2050’ye kadar 144 milyon erken ölüm önlenebilir

Raporun en çarpıcı tahmini sağlık alanında: Entegre eylem, 2050’ye kadar dünya genelinde yaklaşık 144 milyon erken ölümü ve yüz milyonlarca kronik hastalık vakasını önleyebilir. 3

Bu kazanımlar; fosil yakıtlı enerji üretimi, araçlar, sanayi tesisleri, ev içi pişirme ve ısıtma, tarım faaliyetleri ile atıktan kaynaklanan kirleticilere maruziyetin azaltılmasından kaynaklanıyor. Öne çıkan uygulamalar arasında yenilenebilir enerji, enerji verimliliği, elektrikli araçlar, temiz pişirme yakıtları, daha sıkı taşıt standartları ve petrol-gaz sektöründeki sızıntıların azaltılması bulunuyor. 111

İklim kazanımı: Karbondioksit ve kısa ömürlü kirleticiler birlikte hedefte

Paket, uzun vadeli karbonsuzlaşmayı; sağlığa zarar veren ve kısa vadede küresel ısınmayı artıran kirleticilerde hızlı kesintilerle bir araya getiriyor. 3

Koordineli uygulamanın karbondioksit emisyonlarını yaklaşık yarıya indirmeye, metan emisyonlarını yaklaşık %60 azaltmaya; siyah karbon, kükürt dioksit ve azot oksitlerde ise yaklaşık %70 düşüş sağlamaya yardımcı olabileceği hesaplanıyor. Buna bağlı olarak 2050’ye kadar 0,34°C, 2100’e kadar ise 1,4°C’lik ısınmanın önlenebileceği tahmin ediliyor. Bunlar, eksiksiz uygulamaya dayanan senaryo sonuçlarıdır; kesinleşmiş sonuçlar değildir. 35

Asıl sorun teknoloji değil, uygulama kapasitesi

UNEP ve CCAC’ye göre başlıca engeller çoğu zaman teknik ya da ekonomik değil, kurumsal nitelikte. Parçalı karar alma süreçleri, yetersiz denetim kapasitesi ve finansman eksikliği, paket kapsamındaki kazanımların önünde duruyor. 320

Bu nedenle raporun işaret ettiği öncelikler şöyle sıralanabilir:

• Sektörler arasında ortak hedefler kurmak: İklim taahhütleri, hava kalitesi kuralları, enerji planlaması, ulaşım, tarım, sağlık, konut ve atık politikaları birbirinden kopuk ilerlememeli.
• Uygulama kurumlarını güçlendirmek: Sorumlulukların netleştirilmesi, güvenilir veri, izleme mekanizmaları ve gerektiğinde programları değiştirebilecek idari kapasite gerekiyor. UNEP, uygulamayı mümkün kılan koşullara yapılacak yatırımın tam uygulamayı 10 yıla kadar öne çekebileceğini belirtiyor. 3
• Denetimi etkili hâle getirmek: Çevre mevzuatı, uygulama ve yaptırım olmadığında hedeflenen sonucu vermiyor. UNEP, zayıf denetimi küresel bir sorun olarak tanımlıyor. 32
• Uygun finansmanı harekete geçirmek: Uzun vadeli fayda yüksek olsa bile ilk yatırım maliyetleri projeleri geciktirebilir. Temiz pişirme, daha temiz ulaşım ve atık yönetimi gibi alanlarda altyapı, teknoloji ve hane erişimi için kamu, imtiyazlı ve özel finansmanın birlikte devreye girmesi gerekiyor.

Politika açısından sonuç

Raporun ortaya koyduğu faydalar otomatik olarak gerçekleşecek kazanımlar değil. Bunlar; 25 önlemin tamamının zamanında uygulanmasına, finansmanın sahadaki uygulamaya ulaşmasına ve kurumların koordinasyon ile denetim yapabilmesine bağlı.

Değerlendirmenin temel sonucu şu: Temiz hava, iklim politikasının tali bir faydası olarak; iklim eylemi de hava kalitesi politikasına ek bir başlık olarak görülmemeli. İki hedefi aynı stratejide buluşturmak, sağlık, ekonomi ve iklim kazanımlarını aynı anda hesaba kattığı için daha güçlü bir yatırım gerekçesi oluşturuyor. 320