Doğu Grönland’da deniz buzunun çekilmesi balinalar için yeni bir beslenme alanı açtı

Doğu Grönland kıyıları, iklim değişikliğiyle birlikte belirgin bir ekolojik dönüşüm geçiriyor. Deniz buzunun azalması ve yaz aylarında kıyı sularının daha uzun süre açık kalması, geçmişte bu bölgede nadiren görülen fin balinaları, kambur balinalar ve cüce balinalar için yeni bir beslenme alanı oluşturdu. Araştırmacılar, bu mevsimsel olarak açık deniz habitatının en az 70° kuzeye kadar uzandığını belirtiyor.

Buzla kaplı sulardan balina sofrasına

Değişimin arkasında birbiriyle bağlantılı iki temel gelişme bulunuyor: sürüklenen deniz buzunun azalması ve okyanus koşullarının ısınması. Güneydoğu Grönland üzerine daha önce yapılan araştırmalar, azalan buz taşınımı ile değişen okyanus koşullarının kıyı besin ağının çeşitli basamaklarına yayıldığını göstermişti. Yeni balina çalışması ise bu çevresel dönüşüm ile kuzey kökenli balenli balinaların bölgeye gelişini ilişkilendiriyor.

Sonuç yalnızca daha fazla balinanın bölgeye girebilmesi değil. Daha önce buz nedeniyle erişimi sınırlı olan kıyı suları artık yaz aylarında beslenme alanı olarak kullanılabiliyor. Ayrıca kapelin ve kril gibi avların dağılımındaki değişiklikler, bölgeyi göç eden balinalar için daha cazip hâle getiriyor.

Kambur balina gözlemleri değişimin hızını gösteriyor

Gemilerden yapılan gözlemler, dönüşümün en görünür işaretlerinden birini ortaya koyuyor. Bölgede 2006’dan önce hiç kambur balina kaydedilmezken, 2007’de yedi gözlem yapıldı. 2024’te ise sayı 150’nin üzerine çıktı.

Balinalar artık farklı türlerin bir arada beslendiği topluluklar da oluşturuyor. Araştırma raporları, fin balinaları, kambur balinalar ve cüce balinalardan oluşan karma grupların düzenli olarak görüldüğünü aktarıyor. Ağustos 2025’te 69° kuzey civarında 50’ye kadar balenli balinanın bir arada gözlemlenmesi bu tabloya örnek oluşturuyor.

Bu gözlemler tek başına her balinanın başka bir bölgeden yeni geldiğini kanıtlamıyor; gözlem yapılabilirliğindeki değişimler, hayvanların hareketleri ve yerel av koşulları da sonuçları etkileyebilir. Ancak 1987’den bu yana tutulan gemi kayıtları, hava araştırmaları, uydu takipleri ve yerel bilgiler birlikte değerlendirildiğinde, bölgenin kullanım biçiminde kapsamlı bir değişim olduğu görülüyor.

Grönland Denizi’ni kaç balina kullanıyor?

Mevcut raporlar, yaz aylarında Doğu Grönland’ı binlerce balinanın ziyaret ettiğine işaret ediyor. Yaygın biçimde aktarılan tahminlerden biri, mevsimsel nüfusu yaklaşık 4.000 kambur balina ve 6.000 fin balinası olarak veriyor.

Cüce balinalara ilişkin tahminlerde ise daha temkinli olmak gerekiyor. Bazı ikincil haberlerde 6.000 cüce balinadan söz edilirken, sunulan araştırma özeti yaklaşık 4.500 balinalık daha düşük bir sayı veriyor. Kaynaklardaki bu fark çözülmediği için 6.000 sayısı, birincil araştırmanın tartışmasız sonucu gibi sunulmamalı.

Araştırma özeti, balinaların yaklaşık dört ay içinde toplamda 1 milyon ton civarında av tükettiğini tahmin ediyor. Bu ölçek, değişimin neden yalnızca balinaların dağılımıyla ilgili olmadığını gösteriyor: Yeni bir yırtıcı yoğunluğu, mevsimsel besin ağı boyunca avların hareketini ve bulunabilirliğini etkileyebilir.

Bazı balinalar için fırsat, buz bağımlı türler için risk

Yeni erişilebilir hâle gelen beslenme alanı, kambur ve fin balinaları için önemli bir avantaj sağlayabilir. Her iki tür de ticari balina avcılığından ağır biçimde etkilenmişti. Verimli yaz habitatlarının genişlemesi, tarihsel av baskısından toparlanmaya çalışan popülasyonlara destek olabilir.

Ancak aynı dönüşüm ekolojik riskler de taşıyor. Deniz buzu ile bağlantılı yaşam alanlarına uyum sağlamış narvallar, Grönland balinaları ve halkalı foklar, buzun geri çekilmesiyle habitat kaybı yaşayabilir. Büyük balina topluluklarının ortaya çıkması, ortak av kaynakları üzerindeki talebi de artırabilir.

Mevcut kanıtlar, besin ağındaki yeniden yapılanmanın bu endişeleri makul kıldığını gösteriyor; ancak rekabetin boyutunu veya buz bağımlı türlerin her biri üzerindeki belirli nüfus etkisini kesin olarak ortaya koymuyor.

Daha büyük tablo ne söylüyor?

En güçlü sonuç, Doğu Grönland’ın yalnızca sıra dışı bir balina sezonu yaşamadığı yönünde. Farklı veri kaynakları, soğuk ve buzun belirlediği kıyı sisteminin daha sıcak, yaz aylarında daha açık ve mevsimsel açıdan farklı bir ekosisteme dönüştüğüne işaret ediyor.

Bu dönüşüm, hareket kabiliyeti yüksek türler için yeni fırsatlar yaratırken kalıcı deniz buzuna ihtiyaç duyan hayvanların yaşam alanlarını daraltabilir. Doğu Grönland’daki bu yoğun beslenme buluşmaları, Arktik koşulların değişiminin çarpıcı bir göstergesi. Aynı zamanda bir tür için kazanımın, ekosistemin diğer üyeleri açısından kayıplarla birlikte yaşanabileceğini hatırlatıyor.