AB, stratejik üretimde “Avrupa’da Üretilmiş” çıtasını yükseltmek istiyor

Avrupa Parlamentosu’nun Sanayi Hızlandırma Yasası’na ilişkin taslak raporu, AB’nin sanayi politikasını iki yönde sertleştirmeyi hedefliyor: Kamu kaynakları ve alımlarında Avrupa üretimine daha belirgin öncelik vermek; stratejik sektörlerdeki büyük yabancı yatırımları ise daha sıkı koşullara bağlamak.

Bu aşamada ortada yürürlüğe girmiş bir düzenleme yok. Avrupa Komisyonu temel yasa teklifini 4 Mart 2026’da sundu; Parlamento raporu ise yasama sürecindeki müzakere pozisyonlarından biri. 57

2036 için yüzde 50 Avrupa içeriği hedefi

Taslak, stratejik sektörlerdeki “Avrupa’da Üretilmiş” ve düşük karbonlu ürünler için 2036’ya kadar yüzde 50 eşiği öngörüyor. Bunun pratik anlamı, kamu ihaleleri ve kamu desteklerinin Avrupa’daki üretim ve tedarik zincirlerine daha fazla yönelmesi. 68

Komisyonun ilk teklifinde de kamu alımları ve kamu destek programları için “AB’de Üretilmiş” ile düşük karbon kriterleri bulunuyor. Parlamento taslağı, bu tercihlerin kapsamını ve siyasi ağırlığını artırarak Avrupa içeriğine daha güçlü vurgu yapıyor. 1718

Net-sıfır teknolojilerinde daha yüksek AB içeriği beklentisi

Rapor, güneş panelleri, rüzgâr türbinleri, ısı pompaları ve nükleer santraller gibi net-sıfır teknolojilerinde de daha fazla AB içeriği talep ediyor. 69

Bu alanlar, iklim dönüşümü ile üretim dayanıklılığının kesişiminde yer alıyor. Komisyonun önerisi; enerji yoğun sanayileri, net-sıfır teknolojilerini ve otomotiv üretimini temel sektörler arasında sayıyor. 24

Yabancı yatırım denetiminde eşik 50 milyon avroya inebilir

Komisyonun önerisine göre, elektrikli araçlar, bataryalar, güneş enerjisi ve kritik hammaddeler gibi belirli stratejik alanlarda; yatırımcının geldiği AB dışı ülkenin küresel üretim kapasitesinin yüzde 40’ından fazlasını kontrol etmesi durumunda en az 100 milyon avroluk yabancı yatırımlar koşullara tabi olabilecek. 18

Parlamento raportörlerinin taslağına ilişkin haberlere göre bu eşik, tek bir ülkenin söz konusu küresel üretim hâkimiyetine sahip olduğu sektörlerde 50 milyon avroya düşürülebilir. Kuralın hukuki ifadesi doğrudan bir ülke adı vermiyor; küresel üretim yoğunlaşmasına dayanıyor. Ancak tartışmanın siyasal arka planında, Çin’in bazı kritik tedarik zincirlerindeki güçlü konumu bulunuyor. 723

Yatırımcılardan hangi katkılar istenebilir?

Komisyonun ilk çerçevesi, kapsama giren yabancı yatırımlara sanayi katma değeri yaratma şartları getirilmesini öngörüyor. Bunlar arasında şunlar var:

• yabancı mülkiyet payının yüzde 49 ile sınırlandırılması,
• AB’li bir ortakla ortak girişim kurulması,
• fikri mülkiyet veya teknoloji paylaşımı taahhütleri,
• yıllık gelirin yüzde 1’inin AB’deki araştırma ve geliştirmeye ayrılması,
• girdilerin yüzde 30’unun AB’den tedarik edilmesi,
• belirli bir oranda AB çalışanı istihdam edilmesi. 112

Taslağa ilişkin haberlere göre raportörler, 50 milyon avroluk inceleme eşiğinin yanı sıra iş gücünün en az yüzde 60’ının AB’deki çalışanlardan oluşması gibi daha ağır koşullar istiyor. Ancak hangi şartların birlikte uygulanacağı ve metnin kesin formu, Parlamento oylaması ile üye devletlerle yapılacak görüşmeler sonunda netleşecek. 7

Politikanın temel yaklaşımı şu: Yatırımın yalnızca Avrupa’da montaj faaliyeti yaratması yeterli görülmüyor. Yatırımın istihdam, Ar-Ge, yerel tedarik, teknoloji kapasitesi ve kalıcı bir Avrupa sanayi tabanı üretmesi amaçlanıyor.

Çin neden tartışmanın merkezinde?

Taslak, AB-Çin ticari geriliminin yükseldiği bir dönemde gündeme geldi. AB Ticaret Komiseri Maroš Šefčovič, ticari ilişkiyi dengeleme görüşmelerinde Pekin’in ekime kadar “somut sonuçlar” ortaya koyması gerektiğini, aksi durumda AB’nin daha sert önlemlere başvurabileceğini söyledi. 21

Sanayi Hızlandırma Yasası yalnızca Çin’e yönelik bir düzenleme değil. Açıklanan amaç, düşük karbonlu ve Avrupa’da üretilmiş ürünler ile teknolojilere talebi büyütmek ve AB’nin üretim kapasitesini güçlendirmek. 17 Buna karşın, stratejik tedarik zincirlerinde üretime hâkim ülkelerden gelen yatırımlara odaklanması, teklife açık bir ekonomik güvenlik boyutu kazandırıyor.

Süreçte sırada ne var?

Taslakta yer alan yüzde 50 Avrupa içeriği hedefi, 50 milyon avroluk yatırım eşiği ve daha sert yatırım koşulları henüz kesinleşmiş AB yükümlülükleri değil. Parlamento önce kendi tutumunu kabul etmeli; ardından AB üyesi devletlerle yapılacak müzakereler nihai düzenlemenin içeriğini belirlemeli. 712

Bununla birlikte yön belli: Üreticiler, temiz teknoloji tedarikçileri ve yabancı yatırımcılar açısından Avrupa’daki kamu desteğine ve stratejik pazarlara erişimde yalnızca fiyat ve emisyon performansı değil; üretimin, iş gücünün, Ar-Ge’nin ve tedarik zincirinin nerede bulunduğu da giderek daha belirleyici olabilir.