Dijital Egemenlik, Yönetim Kurullarının Yeni Dayanıklılık Gündemi Oluyor

Kritik dijital altyapı artık arka ofisteki bir BT hizmeti olarak değil, operasyonların temel bağımlılığı olarak ele alınıyor. Capgemini’nin 11 ülkedeki büyük kuruluşlar ve kamu kurumlarından 1.300 yöneticiyle yaptığı araştırma; jeopolitik gerilimler, ihracat kontrolleri ve siber tehditlerin, ikamesi zor teknoloji sağlayıcılarına bağımlılığı daha görünür bir risk hâline getirdiğini gösteriyor. 5

BT bağımlılığından iş sürekliliği riskine

Bulut platformları, veri merkezleri, telekomünikasyon ağları ve uzman teknoloji tedarikçileri günlük işleyişin önemli bölümünü ayakta tutuyor. Kritik bir sağlayıcıya erişimin kesilmesi, kısıtlanması ya da sağlayıcının saldırıdan etkilenmesi, sıradan bir BT kesintisinin çok ötesinde sonuçlar doğurabilir.

Bu nedenle yönetim kurulları dijital altyapıyı giderek enerji tedariki ve fiziksel tedarik zincirleriyle benzer biçimde değerlendiriyor: kurumsal gözetim, acil durum planları ve dayanıklılık yatırımlarıyla. Araştırma, daha önce sorgulanmadan kabul edilen bağımlılıkların yeniden değerlendirilmesiyle birlikte yönetim kurulu düzeyindeki ilginin arttığına işaret ediyor. 5

Yönetim için temel soru oldukça somut: Kritik bir sağlayıcı kullanılamaz hâle gelirse şirket faaliyetlerini sürdürebilir mi?

Dijital egemenlik: İzolasyon değil, seçenekleri korumak

Dijital egemenlik çoğu zaman ulusal veya bölgesel teknoloji tercihleri üzerinden tartışılıyor. Ancak kurumlar açısından daha işlevsel tanım; küresel teknoloji ortaklarıyla çalışmayı sürdürürken veri, operasyon, teknik mimari ve hukuk katmanlarında seçim yapabilme, kontrol ve yönetişim gücünü elde tutmak. 8

Bunun operasyonel karşılığı ikame edilebilirliktir:

• Kritik bir iş yükünü gerektiğinde başka bir ortama taşıyabilmek,
• Geçişi aşırı maliyetli veya fiilen imkânsız kılan mimarilerden kaçınmak,
• Veri ve sistemlere erişimi kimin kontrol ettiğini bilmek,
• Belirli bir ortam devre dışı kaldığında hizmetleri yeniden kurabilmek veya devreye alabilmek.

Capgemini, “tasarımdan itibaren egemenlik” yaklaşımını taşınabilirlik, seçenekleri koruma ve gerektiğinde çözümler arasında geçiş yapabilme ya da teknoloji yığınını hızla yeniden kurabilme kapasitesi olarak tanımlıyor. 37

Dolayısıyla mesele her uluslararası sağlayıcıyı değiştirmek değil. Asıl hedef, kurumun uygulanabilir bir alternatifi olmadan tek bir sağlayıcıya mahkûm kalmaması.

Kurumlar hangi varlıkları kontrol altında tutmak istiyor?

En yüksek risk, geri kazanılması, yeniden oluşturulması veya taşınması zor varlıklarda yoğunlaşıyor. Bunlar şirketin özel ve hassas verileri, yapay zekâ modelleri, fikrî mülkiyeti ve iş açısından kritik iş yüklerini içerebiliyor.

Kontrol yalnızca verinin fiziksel olarak nerede bulunduğu anlamına gelmiyor. Veriye kimin erişebildiği, ortamı kimin işlettiği, hangi mimari ve altyapının kullanıldığı ve hangi hukuk düzeninin geçerli olduğu da bu çerçevede önem taşıyor. 31 Sadece veri konumuna odaklanan; fakat operasyonel ve teknik taşınabilirliği hesaba katmayan bir dayanıklılık planı, önemli bir bağımlılığı çözmeden bırakabilir.

Airbus’ın yaklaşımı: Yoğunlaşma riskini azaltmak

Airbus, hassas iş yüklerinde dijital egemenliği bütünüyle içe kapanma olarak görmeden tedarikçi yoğunlaşması riskini azaltmaya örnek oluşturuyor. Havacılık şirketi, Iliad bünyesindeki Scaleway ile hassas sanayi ve savunma uygulamalarına bulut altyapısı sağlanması için çok yıllı bir anlaşma imzaladı. Bu altyapının, Fransız girişim Mistral tarafından geliştirilen yapay zekâ araçlarının kullanılmasını desteklemesi; uçak tasarımı, mühendislik, endüstriyel üretim ve kurumsal operasyonlardaki kritik uygulamalara ev sahipliği yapması planlanıyor. 18

Airbus stratejisini; operasyonel süreklilik, veri erişiminin kontrolü, tedarikçiye bağımlılığın azaltılması ve teknolojik yetkinlik başlıkları etrafında da tanımlıyor. 24 Buradaki temel mantık çeşitlendirme: Bağımlılığın kabul edilemez risk yarattığı sistemleri belirlemek ve gerekli teknik, güvenlik ve hukuki koşulları sağlayan alternatif bir yapı kurmak.

Yönetim kurulları için uygulanabilir gündem

Liderlik ekipleri açısından öncelik, genel bir “egemenlik” taahhüdü açıklamak değil; test edilebilir bir dayanıklılık programı kurmak olmalı:

1. Kritik bağımlılıkları haritalayın. Kesintisi faaliyetleri durduracak veya ciddi biçimde aksatacak sağlayıcıları, hizmetleri, veri akışlarını ve iş yüklerini belirleyin.
2. Risk altındaki varlıkları sınıflandırın. Rutin sistemleri; hassas verilerden, fikrî mülkiyetten, yapay zekâ varlıklarından ve görev-kritik süreçlerden ayırın.
3. İkame edilebilirliği değerlendirin. Her kritik iş yükünün hangi koşullarda taşınabileceğini, geri yüklenebileceğini veya yeniden kurulabileceğini saptayın.
4. Güvenilir çıkış ve süreklilik planları hazırlayın. Sözleşmedeki bir madde tek başına çıkış planı değildir; teknik, operasyonel ve hukuki düzeneklerin gerçekten işler olması gerekir.
5. Planı test edin. Taşınabilirlik, ancak geçiş ve kurtarma süreçleri iş açısından kabul edilebilir bir sürede uygulanabiliyorsa anlamlıdır.

Ana sonuç açık: Dijital egemenlik, giderek bir dayanıklılık yetkinliğine dönüşüyor. Kontrolünü ve gerçekçi alternatiflerini koruyan kuruluşlar; sağlayıcı kesintileri, siber olaylar, hukuki kısıtlar ve jeopolitik şoklar karşısında daha hazırlıklı olur. 58