Visa, Mastercard ve Ant International, yapay zekâ alışveriş ajanları için KYA çerçevesi geliştiriyor

Yapay zekâ ajanları artık yalnızca ürün öneren araçlar olmaktan çıkıp, kullanıcı adına satın alma işlemini tamamlayabilecek yazılımlara dönüşüyor. Bu değişim, ödeme dünyasında temel bir soruyu öne çıkarıyor: Bir mağaza, dijital cüzdan, üye iş yeri bankası ya da kart ağı; ajanın kim tarafından işletildiğini, güvenilir olup olmadığını ve kullanıcı adına işlem yapmaya yetkili bulunup bulunmadığını nasıl anlayacak?

Visa, Mastercard ve Ant International, 10 Eylül 2026’da bu soruna yönelik bir Know Your Agent (KYA) birlikte çalışabilirlik çerçevesi geliştirmek üzere iş birliğine başladıklarını duyurdu. Amaç; kart ağları, dijital cüzdanlar, ajan platformları ve çevrim içi pazar yerleri arasında yapay zekâ ajanlarının tanımlanmasını ve sisteme alınmasını kolaylaştırmak. Katılımcılar, güvenilir ajanları farklı ödeme ekosistemlerinde tanıyabilecek; ancak herkes kendi onay, doğrulama ve risk yönetimi süreçlerini koruyacak. 16

KYA nedir, ne değildir?

KYA, ajan kimliği ve sisteme kabulü için ortak ilkeler geliştirmeye yönelik bir iş birliği. Duyurulan şey, kullanıma hazır evrensel bir ürün ya da tek merkezden işleyen bir onay mekanizması değil. Ortaklar, her ödeme ağının kendi doğrulama ve karar süreçlerini sürdüreceğini özellikle vurguluyor. 112

Bu ayrım kritik. Birlikte çalışabilirlik, cüzdanlar, pazar yerleri ve ödeme altyapıları arasında faaliyet göstermesi gereken bir ajanın karşılaştığı parçalı yapıyı azaltabilir. Ancak bir ekosistemde onaylanan ajanın, diğer tüm ortamlarda otomatik olarak kabul edileceği anlamına gelmez.

Mevcut protokolleri ortak zeminde buluşturma planı

Üç şirketin ajan tabanlı ticaret için halihazırda ayrı yaklaşımları bulunuyor:

• Visa: Trusted Agent Protocol
• Mastercard: Verifiable Intent
• Ant International: Agentic Mobile Protocol

KYA çalışmasının amacı, bu protokolleri ortadan kaldırmak değil; onları ağlar arasında geçerli olabilecek ortak ilkeler etrafında uyumlu hâle getirmek. Ant International, Agentic Mobile Protocol’ünü cüzdan ve üye iş yeri bankası ekosistemleri üzerinden de yaygınlaştırıyor. 612

Pratikte hedef, bir yapay zekâ ajanı farklı ödeme ekosistemlerine geçtiğinde ajanın kimliği ve faaliyet bağlamı hakkında daha kolay değerlendirme yapılabilmesi. Nihai güven ve risk kararı ise ilgili ağın veya katılımcının elinde kalacak.

Önerinin üç temel ayağı

Çerçeveye ilişkin haberlerde üç ana çalışma alanı öne çıkıyor: 3

1. Ağlar arası işletmeci izlenebilirliği
   Bir yapay zekâ ajanını hangi kuruluşun işlettiğinin belirlenmesi ve ajanın farklı sistemlerde hareket ederken hesap verebilirliğin sağlanması hedefleniyor.

2. Ortak sertifikasyon gereklilikleri
   Ajanların uygunluğu ve sisteme kabulü için ortak beklentiler araştırılacak. Böylece farklı ekosistemler, bir ajanın temel gereklilikleri karşılayıp karşılamadığını daha tutarlı biçimde değerlendirebilecek.

3. İşlemlerin sürekli izlenmesi
   Güven, yalnızca ilk kayıt aşamasındaki tek seferlik kontrole dayanmayacak. Ajan davranışının ve işlemlerinin zaman içinde izlenmesi, devam eden risk yönetiminin parçası olacak.

Bu üç başlık, ajan tabanlı ödemelerdeki temel ihtiyaca yanıt veriyor: Ödeme sisteminin yalnızca kullanılan ödeme bilgisini değil, müşteri adına hareket eden yazılımı ve bu yazılımın hangi yetkiyle işlem yaptığını da görebilmesi gerekiyor.

Neden ödeme şirketleri bu alanda büyük bir potansiyel görüyor?

Şirketler, yapay zekâ ajanlarının 2030’a kadar küresel tüketici ticaretinde 3 trilyon ila 5 trilyon ABD doları tutarında işlemi yönlendirebileceği tahminine dikkat çekiyor. Bu rakam KYA kullanımının, işlem hacminin veya gelirinin tahmini değil; pazarın potansiyel büyüklüğüne ilişkin bir projeksiyon. 1114

Mastercard ayrıca 2030’a kadar çevrim içi alışveriş yapanların onda birinden fazlasının, alışveriş ve ödeme işlerini düzenli olarak yapay zekâ ajanlarına devredebileceğini öngörüyor. Market alışverişi, ilaç ve abonelik gibi tekrarlayan, daha az çaba gerektiren satın almalar ilk kullanım alanları arasında olabilir. 2021

Mastercard’ın 13 ülkede 13-18 yaş aralığındaki 26 bin ebeveyn ve gençle yaptığı araştırma, gençlerin alışveriş kararlarını desteklemek için yapay zekâyı ebeveynlerine kıyasla yaklaşık iki kat daha fazla kullandığını ortaya koydu. 2427

Sıklıkla tekrarlanan %62 verisi için ise bir düzeltme gerekli: Bu oran, 13 ülkedeki tüm gençleri değil, Birleşik Krallık’taki gençlerin yapay zekânın kendi kuşaklarının alışveriş biçimini önemli ölçüde değiştireceğini söyleyen bölümünü ifade ediyor. 24

Çözülmesi gerekenler hâlâ çok fazla

KYA duyurusu, ajan tabanlı ticaretin yaygın biçimde devreye girdiğini göstermiyor; bu, erken aşamadaki bir altyapı adımı. Ortak tanınma yapısı yardımcı olabilir, ancak mağazaların, kartı çıkaran finans kuruluşlarının, tüketicilerin ve düzenleyicilerin hâlâ şu konularda güven duyması gerekiyor:

• Ajanın doğru şekilde tanımlanıp tanımlanmadığı,
• Tüketicinin açık rıza verip vermediği,
• Ajanın neyi, hangi limitlerle satın almaya yetkili olduğu,
• İstenmeyen, dolandırıcılık içeren veya itiraz edilen bir işlemde sorumluluğun kime ait olacağı,
• Şüpheli davranışların nasıl tespit edilip durdurulacağı.

Mastercard’ın araştırması da kimlik, rıza, yetkilendirme ve sorumluluğu kapsayan net çerçevelere ihtiyaç olduğunu vurguluyor. 21 10 Eylül’deki duyuruda bir uygulama takvimi veya mağaza pilot programı paylaşılmadı; çerçevenin ayrıntılarının da henüz geliştirilmesi gerekiyor. 16

Sonuç

Visa, Mastercard ve Ant International, farklı ödeme ekosistemlerinde alışveriş yapıp ödeme gerçekleştiren yapay zekâ ajanları için ortak bir güven katmanı oluşturmaya çalışıyor. Önerilen KYA çerçevesi, ajan kimliklerini daha taşınabilir ve izlenebilir kılabilir. Ancak sistem, katılımcı ağların ayrı onay ve risk kontrollerinin yerini almayacak. Başarı, ortak ilkelerin kimlik, rıza, izleme ve sorumluluk için uygulanabilir kurallara dönüştürülüp dönüştürülemeyeceğine bağlı olacak. 136