ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in 24 Eylül’de Beyaz Saray’da yaptığı görüşmede İran da gündemdeydi. Ertesi gün ABD’nin Çin Büyükelçisi David Perdue, Trump’ın verdiği uyarıyı ve Çin tarafından iletildiğini söylediği güvenceyi anlattı. Buradaki ayrım önemli: Güvence verilmesi, Çin’den İran’a yardım akışının durduğunun bağımsız kanıtı değil.
17
21
Perdue, CNBC ve Fox News’te ne söyledi?
Perdue, CNBC’ye yaptığı açıklamada Washington’ın haftalar önce Pekin’e İran’a doğrudan veya dolaylı her türlü yardımın —istihbarat, parça ya da askeri teçhizat dahil— “kesinlikle kabul edilemez” olduğunu bildirdiğini söyledi. Trump’ın bu mesajı Xi’ye Beyaz Saray’daki görüşmede yeniden ilettiğini, konunun sürekli gündemde tutulduğunu belirtti. Perdue’nin aktarılan sözlerinde parça ifadesi geçiyor; özellikle insansız hava aracı bileşenlerinden söz edilmiyor.
17
Fox News’te ise Perdue, Çin’in ABD’ye İran’a yardım etmediği güvencesini verdiğini ve Washington’ın önceki bir ay içinde “bir miktar hareket” gördüğünü söyledi. Ancak kaynaklarda neyin değiştiği belirtilmiyor ve Çin’in güvencesini doğrulayan bağımsız bir bulgu sunulmuyor.
21 Trump da Xi ile İran savaşını konuştuklarını doğruladı.
24
Washington neden kaygılı?
Zirveden önce The Wall Street Journal, ABD’li yetkililere dayanarak İran’ın, temmuz ayında üç ABD askerinin öldüğü saldırıdan önce Ürdün’deki bir ABD üssünün yüksek çözünürlüklü görüntülerini Çinli kuruluşlardan aldığını bildirdi. Reuters’a göre Trump, haber ilk gündeme geldiğinde iddiayı önemsemedi. Bu haber, Çinli kuruluşların olası rolüne ilişkin ciddi bir soru doğuruyor; ancak görüntülerin aktarımını Pekin yönetiminin yönlendirdiğini veya görüntülerin saldırının sonucunu belirlediğini tek başına kanıtlamıyor.
35
33
Demokrat Senatör Jeanne Shaheen, görüntülere ilişkin habere atıf yaparak Trump’a Çin’in İran’a desteği konusunu Xi’ye açma çağrısında bulundu.
34 Çin yapımı hava savunma füzeleriyle ilgili olası tedarikten de söz edildi; fakat aktarılan kaynaklar 400 lançerlik bir sevkiyatı, ABD donanma gemilerinin hedef alınmasını veya donanmanın operasyon usullerinin değiştiğini doğrulamıyor.
25
Aynı günlerde İran’la diplomasi hangi aşamadaydı?
Trump ile Xi Washington’da görüşürken Reuters, ABD ve İranlı müzakerecilerin Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını ve ABD’nin ekonomik ablukasını kaldırmasını içerebilecek aşamalı bir yol üzerinde çalıştığını bildirdi. İran Dışişleri Bakanı da Tahran’ın, koşulları karşılanırsa boğazı yeniden açmaya yönelik bir öneriyi arabulucular aracılığıyla ilettiğini söyledi. Bunlar üzerinde anlaşmaya varılmış hükümler değil, müzakere aşamasındaki önerilerdi.
2
18
Üç günlük zirve, cuma günü Beyaz Saray’da çay ikramı ve ABD Ulusal Arşivleri ziyaretiyle sona erdi. Reuters, büyük çaplı atılımların sınırlı kaldığını yazdı.
19 Perdue’nin açıklamaları ABD’nin Çin’e hangi mesajı verdiğini ve Çin’den nasıl bir güvence aldığını ortaya koyuyor. Bu uyarının İran’a yardım akışını değiştirip değiştirmediği ise aktarılan haberlerde açıklığa kavuşmuyor.
17
21