Travis Kalanick VC’lerin yalnızca %1’inin kuruculara gerçekten yardımcı olduğunu söylüyor; ardından onlardan 1,7 milyar dolar topladı

Travis Kalanick’in David Senra’nın podcast’inde verdiği mesaj, basitçe “girişim sermayesi kötü” demek değildi. Uber’in kurucu ortağına göre asıl mesele, kurucuların şirket üzerindeki etkisini kimin hak ettiği ve yatırımcıların bu etkiyi ne kadar kullanması gerektiği.

Kalanick, iyi bir kurucunun şirketin günlük işleyişine ve kararlarına yatırımcıdan çok daha hâkim olduğunu savundu. Kendi deneyimine dayanarak, girişim sermayesi yatırımcılarının yalnızca yaklaşık %10’unun en temel “zarar verme” standardını karşılayabildiğini, gerçekten yararlı olanların oranının ise %1 civarında kaldığını söyledi. 245

Bu sözlerin hemen yanında duran belirgin bir çelişki var: Kalanick’in endüstriyel yapay zekâ ve robotik şirketi Atoms, Andreessen Horowitz liderliğinde 1,7 milyar dolarlık bir finansman turu tamamladı. Ben Horowitz de şirketin yönetim kuruluna katıldı; Uber turda yatırımcı olarak yer aldı. 1225

Kurucu satranç büyükustası, VC ise ara sıra oynayan meraklı

Kalanick, güçlü bir operasyon yöneten kurucuyu satranç büyükustasına, girişim sermayesi yatırımcısını ise oyuna yalnızca zaman zaman bakan bir satranç meraklısına benzetti. Kurucu tahtadaki her hamlenin içindeyken yatırımcı pozisyonu birkaç ayda bir kontrol edebilir; buna rağmen oyunun nasıl oynanması gerektiği konusunda fikir belirtmek isteyebilir. 441

Buradaki iddia, yatırımcıların hiçbir değer taşımadığı değil. Sorun, şirketi bizzat yönetmeyen bir yatırımcının kendi bilgisini olduğundan fazla sanması ve deneyimli bir operatörün karar alma becerisini zayıflatması. Kalanick’e göre “zarar vermeme” bu nedenle sanıldığından daha yüksek bir eşik: Yatırımcının her problemi çözmesi gerekmiyor, ancak şirketi yöneten kişiyi daha az etkili hâle getirmemesi gerekiyor.

Yine de yatırım toplamayı bir strateji olarak görüyor

Kalanick, birçok yatırımcıya yönelik sert eleştirilerine rağmen kuruculara girişim sermayesinden tamamen uzak durmalarını önermedi. Aksine, yatırım toplama sürecinin dikkatle tasarlanması gerektiğini savundu:

• Sunumu kaçınılmazlık hissi verecek kadar geliştirin. Şirketin fırsatı ve bunu hayata geçirme kapasitesi, yatırımcının görmezden gelemeyeceği bir netlikte anlatılmalı.
• Süreci kontrollü yönetin. Birden fazla yatırımcıda gerçek ilgi oluşturmak, kurucunun tek bir şirkete bağımlı kalmasını önleyebilir ve yatırımcılar arasında rekabet yaratabilir.
• Yeterince bilgi paylaşın, ama her şeyi anlatmayın. Kurucular içgörülerini ve vizyonlarını ortaya koymalı; ancak gereksiz stratejik ayrıntıları rakiplere veya potansiyel rakiplere sunmamalı.

Son nokta, özellikle yapay zekâ gibi hızla değişen alanlarda önem taşıyor. Ayrıntılı bir sunum yatırımcının güvenini artırabilir; fakat aynı zamanda şirketin rekabet stratejisi hakkında değerli bilgiler de verebilir. Kalanick’in daha geniş mesajı şu: Finansman aramak, rastgele görüşmeler dizisi değil, şirketin geleceğini etkileyen stratejik bir süreçtir.

Benchmark ve Bill Gurley neden hâlâ hikâyenin merkezinde?

Kalanick’in Benchmark’a yönelik öfkesi, Uber CEO’luğundan ayrıldığı 2017’deki yönetim kurulu çatışmasına dayanıyor. TechCrunch, Benchmark yatırımcısı Bill Gurley ile yaşanan anlaşmazlığı Kalanick’in girişim sermayesiyle ilişkisindeki en önemli kırılma noktalarından biri olarak aktardı. 2

Reuters’ın dönemin haberine göre Benchmark, Kalanick’i Uber yönetim kurulundan çıkarmak ve üç yönetim kurulu üyesi atama yetkisini elinden almak için dava açtı. 17 Kalanick’in anlatımında süreç; Uber’in finansman planları, değerlemesi ve liderliği konusundaki anlaşmazlıklarla başladı. Haberlerde, Gurley ile ilişkisinin zamanla bozulduğu ve ikilinin iletişimi kestiği belirtildi. 32

Bu geçmiş, Kalanick’in yatırımcı seçimini yalnızca “kim para getirir?” sorusu olarak görmediğini açıklıyor. Ona göre yatırımcı seçimi aynı zamanda yönetim, güven ve şirket üzerindeki yetki meselesi.

Bununla birlikte, Kalanick’in anlatımı anlaşmazlığın tarafsız bir özeti değil. Kişisel kırgınlığı, yaşananların nasıl yorumlanması gerektiğini etkileyebilir. Ancak kendisini yalnızca mağdur olarak sunmaması, anlatısını daha karmaşık hâle getiriyor.

Kalanick kendisini tamamen mağdur olarak göstermedi

Kalanick’in geriye dönük değerlendirmesindeki dikkat çekici noktalardan biri, tüm sorumluluğu yatırımcılara yüklememeye çalışmasıydı. Çevresinde biriken memnuniyetsiz ilişkileri yeterince yönetemediğini kabul etti. Ayrıca sert ve çatışmacı yönetim tarzının, daha önceki şirketi Red Swoosh’u kurarken yaşadığı finansal güvencesizlikten etkilendiğini söyledi.

Kalanick’in kendi yorumu, kuralları çiğnemediği; ancak Uber gibi yoğun biçimde izlenen ve büyük ölçeğe ulaşmış bir şirkette defalarca sınır çizgisine fazla yaklaştığı yönünde. Bu, bir öz eleştiri biçimi olsa da Uber kriziyle ilişkilendirilen tüm suçlama ve açıklamaları kabul ettiği anlamına gelmiyor. Dönemin haberlerinde, CEO’luğundan ayrılması cinsel taciz, ayrımcılık ve zehirli işyeri kültürüyle ilgili şikâyetlerle ilişkilendirildi. 12

Ortaya çıkan tablo bilinçli olarak ikili: Kalanick yönetim ve politika alanındaki hatalarını kabul ediyor, ancak yönetim kurulunun güvenini neden kaybettiğine ilişkin basitleştirilmiş anlatıyı reddetmeye devam ediyor.

Tartışmanın merkezinde kurucu kontrolü var

Kalanick’in sözleri, Silikon Vadisi’nde sık sık tekrarlanan daha geniş bir çatışmaya oturuyor. Yatırımcılar, başlangıçta agresif, hızlı hareket eden ve yerleşik sektörleri sarsmaya istekli bir kurucuyu destekleyebiliyor. Şirket büyüdükçe aynı özellikler, daha sıkı yönetişim, daha güçlü iç kontroller veya farklı bir liderlik tarzı gerektiğinde soruna dönüşebiliyor.

Böylece iki taraf için zor bir soru ortaya çıkıyor: Yatırımcılar gerçek bir yönetim sorununu mu düzeltiyor, yoksa şirket büyüdükçe kurucunun beklediğinden daha fazla kontrol mü talep ediyor?

Kalanick bu soruya kendi deneyimi üzerinden yanıt veriyor; ancak mevcut anlatımlar Uber yönetim kurulu mücadelesinin tek ve tartışmasız bir açıklamasını sunmuyor.

Mark Pincus’un Accel’e yönelik yenilenen eleştirileri, konunun neden hâlâ gündemde olduğunu gösteriyor. Pincus, Support.com’un büyümesine ve halka arz yolundaki ilerlemesine rağmen Accel’in kendisini şirketin CEO’luğundan uzaklaştırmaya çalıştığını öne sürdü. Bu, Pincus’un olaya ilişkin anlatımıdır; Accel’in davranışları hakkında bağımsız biçimde doğrulanmış bir bulgu değildir. 18

Atoms finansmanı çelişkiyi görünür kılıyor

Kalanick’in yeni şirketi, sözlerinin yarattığı gerilimi göz ardı edilemez hâle getiriyor. Andreessen Horowitz, Kalanick’le yapılan podcast sohbetini öne çıkarırken aynı dönemde Atoms’un 1,7 milyar dolarlık finansman turuna liderlik etti. Ben Horowitz de şirketin yönetim kuruluna katıldı. 25

Tura Uber’in de katılması, Kalanick’i 2009’da kurduğu ve 2017’de ayrılmak zorunda kaldığı şirketle yeniden aynı yatırım çevresinde buluşturdu. 912

Dolayısıyla Kalanick finansmana ilkesel olarak karşı değil. Daha seçici bir yaklaşım öneriyor: Sermaye gerekli olabilir; ancak kurucular, faydalı muhakeme ve ölçülü davranışla bu hakkı kazanmamış yatırımcılara şirket üzerinde gereğinden fazla yetki vermemeli.

Kurucular bu röportajdan ne çıkarabilir?

Kalanick’in en pratik dersi, onun yönetim tarzını taklit etmek veya her yatırımcı anlaşmazlığını bir komplo kanıtı saymak değil. Birbirine karıştırılan üç kararı ayrı ayrı değerlendirmek:

1. Parayı kim sağlayacak?
2. Yönetim kurulu düzeyinde yetki kimde olacak?
3. Şirketin koşulları değiştiğinde hangi yatırımcı gerçekten operasyonel katkı sunabilecek?

Tanınmış bir yatırımcı, yeni çalışanlara ulaşmak, sonraki yatırım turunu kolaylaştırmak veya önemli bağlantılar kurmak açısından değerli olabilir. Ancak güçlü bir isim, otomatik olarak iyi bir operasyon ortağı anlamına gelmez.

Kurucular potansiyel yatırımcının anlaşmazlık anında nasıl davrandığını, ne kadar bilgi beklediğini, yönetim kurulu haklarının kapsamını ve şirket büyüdükçe tarafların çıkarlarının uyumlu kalıp kalmayacağını incelemeli.

Kalanick’in anlatısı, girişim sermayesine yönelik sert bir hükümle büyük ölçekli bir finansman turuna dönüşü aynı anda taşıdığı için dikkat çekici. Çelişki tam da burada: Kalanick hâlâ sermayeye ve etkili ortaklara erişmek istiyor; ancak şirketin nasıl inşa edileceğine ilişkin son sözün yatırımcılarda değil, kurucularda kalmasını savunuyor.