Ozon’un savaşta kullanılabilecek ürün satışları Ukrayna’nın depo saldırılarını açıklıyor, ancak hukuki soruyu yanıtlamıyor

Verstka’nın Ozon’a ait şirket içi analiz verileri üzerine yaptığı inceleme, sivil bir e-ticaret platformunun askeri amaçlarla da kullanılabilecek ürünler için büyük bir tedarik kanalı olduğunu gösteriyor. Ağustos 2025 ile Temmuz 2026 arasında Ozon kullanıcıları, 33 kategoriye yayılan 2,13 milyondan fazla ürün sipariş etti. Bu ürünlerin toplam değeri 25 milyar rublenin, yani yaklaşık 290 milyon doların üzerindeydi. 2818

Bu bulgu, Ukrayna’nın Rusya’daki çevrim içi perakende ve lojistik ağlarına yönelik saldırılarını neden genişlettiğine dair bir bağlam sunuyor. Ancak veriler, ürünleri Rus askerlerinin satın aldığını, cepheye ulaştığını veya belirli bir depoda yoğunlaştığını kanıtlamıyor. Aynı şekilde, belirli bir Ozon ya da Wildberries tesisinin hukuken meşru bir askeri hedef olup olmadığını da tek başına ortaya koymuyor.

Verstka soruşturması ne buldu?

Verstka, ürünleri dört geniş grupta topladı:

• Askeri-taktik teçhizat: Vücut zırhları, kasklar, taşıma sistemleri, zırh plakaları ve adaptörler ile boyun-omuz korumalarını içeren 527 binden fazla ürün için 9,14 milyar ruble harcandı. 1823
• Optik sistemler: Optik, red dot, dijital ve termal nişangâhlar; gece görüş cihazları; termal kameralar; bunlara ait montaj parçaları ve kapaklar dâhil yaklaşık 350 bin ürünün toplam değeri 7,22 milyar ruble oldu. 1728
• Dronlar ve bileşenleri: Tamamlanmış dronların yanı sıra bataryalar, gövdeler, pervaneler, alıcılar, kameralar ve diğer parça ve aksesuarları kapsayan grupta 6,26 milyar rublelik satış kaydedildi. 1822
• Ateşli silah parçaları ve aksesuarları: Dipçik, kabza, el kundağı, ray sistemleri, namlu uçları ve lazer nişan alma ekipmanları gibi 13 kategori için yaklaşık 2,46 milyar ruble harcandı. 2328

Harcamalarda ilk sırayı taktik teçhizat aldı; onu askeri optikler izledi. Dronlar ve bunlara ait parçalar toplamın önemli bir bölümünü oluştururken, ateşli silah parçaları ve aksesuarları dört gruplu dökümün kalan kısmını oluşturdu. 1823

Rakamlar neyi gösteriyor, neyi göstermiyor?

Bunlar askeri tedarik kayıtları değil, pazar yeri sipariş ve satış analizleri. Mevcut haberlerde tek tek alıcıların kim olduğu, ürünlerin kime teslim edildiği, hangi adreslere gönderildiği veya hangi amaçla kullanılacağı belirtilmiyor. Üstelik bu kategorilerdeki birçok ürün sivil, sportif, hobi, güvenlik veya ticari amaçlarla da kullanılabilir. 172224

Bu nedenle desteklenebilen en güçlü sonuç sınırlı ama önemli: Ozon, askeri uygulama potansiyeli taşıyan büyük miktarda ekipmanı sıradan bir perakende platformu üzerinden dolaşıma soktu. Veriler, bu ürünlerin tamamının ya da belirli bir bölümünün Rus askeri birliklerine ulaştırıldığını göstermiyor.

Bu ayrım, soruşturmayı savaşla ilişkilendirirken önem taşıyor. Bir pazar yeri, askeri açıdan önem taşıyan ürünlere erişimi kolaylaştırabilir; ancak bu durum onu Savunma Bakanlığı’nın resmi tedarik zincirinin parçası haline getirmez. Ozon’un daha büyük rakibi Wildberries hakkında yapılan incelemelerde de askeri amaçlı ürünler ve bağış kampanyaları tespit edilmiş, fakat platformun Rusya Savunma Bakanlığı altyapısına sistematik biçimde entegre edildiğine dair kanıt bulunmamıştı. 2025

Ozon neden hedef haline geldi?

Ukrayna’nın depo kampanyası, Ozon’a yönelmeden önce Wildberries’in lojistik tesislerine odaklanmıştı. Ozon’a ait bir depoya yönelik ilk bildirilen saldırı 22 Ağustos 2026’da Samara bölgesindeki Çapayevsk’te gerçekleşti. Ozon, saldırının tesisteki faaliyetleri durdurduğunu ve yaralanmalara yol açtığını açıkladı. 413

Daha sonraki haberlerde Rusya’nın güneyindeki Ozon tesislerine yönelik saldırılar veya saldırı girişimleri, ardından Orenburg ve Ufa’daki depolara ilişkin olaylar bildirildi. 1315 Üç gün içinde altı Ozon deposunun hedef alındığı bildirilirken şirketin hisseleri yaklaşık yüzde 30 değer kaybetti. 39

Kyiv, kampanyayı Rusya’nın savaş çabalarıyla bağlantılı ekipman tedarikini ve ticari lojistiğini aksatma girişimi olarak sunuyor. 626 Verstka’nın rakamları bu iddiaya dar bir anlamda somut dayanak sağlıyor: Ozon’un perakende ağı, savaşta kullanılabilecek zırh, optik sistemler, dronlar, bileşenler ve başka ürünlerden büyük miktarlarda taşıdı.

Ancak pazar yerinin geneline ait satış verileri, saldırı sırasında Çapayevsk, Orenburg, Ufa veya başka bir lojistik merkezinde hangi ürünlerin bulunduğunu ya da sevk edildiğini göstermiyor. Dolayısıyla Ozon genelindeki satış hacmi, belirli bir tesisin askeri amaçla kullanıldığını tek başına kanıtlamıyor.

Çift kullanımlı ürün satmak bir depoyu askeri hedef yapar mı?

Uluslararası insancıl hukuka göre sivil nesneler, askeri hedef niteliği kazanmadıkları sürece korunur. Bir nesnenin askeri hedef sayılabilmesi için niteliği, konumu, amacı veya kullanımı bakımından askeri eylemlere etkin katkı sağlaması ve yok edilmesi, ele geçirilmesi ya da etkisiz hale getirilmesinin o anki koşullarda kesin bir askeri avantaj sunması gerekir. 374041

“Çift kullanımlı” ifadesi, hukukta otomatik bir hedef kategorisi oluşturmaz. Belirleyici olan nesnenin gerçek askeri bağlantısı ve saldırının sağlayacağı beklenen avantajdır. 47

Bunun pratik sonucu şu:

• Sivil bir e-ticaret deposu, yalnızca platformunda askeri veya çift kullanımlı ürünler listeleniyor diye otomatik olarak meşru hedef haline gelmez.
• Belirli bir tesisin askeri eylemlere etkin biçimde destek verdiğini — örneğin Rus kuvvetleri için ürünleri depoladığını, bir araya getirdiğini veya sevk ettiğini — gösteren güvenilir ve tesise özgü kanıtlar varsa, bu tesis bazı koşullarda askeri hedef niteliği kazanabilir. Saldırının kesin bir askeri avantaj sağlaması şartı da ayrıca karşılanmalıdır. 323440
• Bir nesne askeri hedef olarak kabul edilse bile saldırıyı düzenleyen taraf ayrım, orantılılık ve uygulanabilir önlemler ilkelerine uymak zorundadır. Sivil çalışanlar ve yakın çevrede yaşayanlar korunmaya devam eder. 363738
• Savaş çabasına yalnızca genel anlamda katkıda bulunan, ancak askeri eylemlerle gerekli yakın bağlantısı bulunmayan altyapı otomatik olarak meşru hedef sayılmaz. 43

Mevcut kanıtlarla belirli Ozon ve Wildberries tesislerinin hukuki statüsü belirlenemiyor. Verstka’nın soruşturması, Ozon üzerinden geçen ve savaşta kullanılabilecek ürünlerin ölçeğini ve niteliğini ortaya koyuyor; fakat tek tek depoların saldırı anında uluslararası hukukta aranan eşiği karşılayıp karşılamadığını değerlendirmek için gereken hedefe özgü bilgiyi sunmuyor.

Sonuç

Verstka’nın temel bulgusu ölçeğe ilişkin: Ağustos 2025-Temmuz 2026 arasındaki bir yılda Ozon’da 2,13 milyondan fazla potansiyel askeri veya çift kullanımlı ürün sipariş edildi ve bu ürünlerin toplam değeri 25 milyar rublenin üzerine çıktı. 28

Bu tablo, Ozon’un lojistik ağını Rusya’nın savaş dönemindeki tedarik zincirleri tartışmasında önemli hale getiriyor ve Wildberries tesislerinin ardından şirketin neden Ukrayna’nın hedef listesine girmiş olabileceğini açıklamaya yardımcı oluyor. Fakat bu bulgu bir askeri son kullanım kaydı değil; hedef alınan depoların meşru askeri hedef olduğunu da kendi başına kanıtlamıyor.

Yanıtı belirleyecek soru yalnızca Ozon’un ne sattığı değil. Her bir tesisin fiilen ne yaptığı, saldırıyı düzenleyenlerin bu kullanım hakkında hangi kanıtlara sahip olduğu ve saldırı anında hangi somut askeri avantajın beklenildiği belirleyici olacak.